- •1. Эпик форма һәм терминдәр мәсьәләһе
- •2. Эпостың тарихкә мөнәсәбәте
- •XVII—XVIII быуаттарҙа башҡорттар, социаль ғәҙеллек, милли тиңлек даулап, күп тапҡырҙар баш күтәргәндәр, әммә һәр саҡ
- •3. Мөхәббәт тураһында хикәйәттәр, ҡиссалар
- •1. Байыҡ сәсәндең ҡаҙаҡ аҡыны бохар менән
- •2. Байыҡ сәсәндең салауат батырға әйткәне
- •3. Байыҡ сәсәндең ҡайтанан килеп сыҡҡаны, халыҡҡа туғанлыҡты аңлатҡаны
- •4. Халыҡтың ир-егеттәрҙе француздарға ҡаршы
- •IIке балалы булып һаман ҡасып йөрөгән.
- •I вариант
- •II вариант
- •IЛҙғыштырыр кемдәрҙе, Таныштырыр кемдәрҙе,
- •36 Һәм табиб * даркарҙар * ғилаж * тапманы г. Икенсе йыл тағы Буҙнегетте тошонда күрҙе. Ҡыҙ егетте итәгенән тотоп яуап һораны:
- •4А Ағарып йор йоҙөктәй,
- •46 Ҡ ы ҙ ҙ ы ң тошонда егеткә биргән
- •5А Бер йыл булды, был егет көлмәй йорнө,
- •56 Былтыр килдең ҡашыма,
- •76 Һал менән бисаралар сығьш ние,
- •8А Әкәңдең һеҙҙең өсөн йәне ҡорбан,
- •9А Ҡарынығыҙ инде һеҙҙең асҡан сығыр,
- •96 Барып һораң хәлдәрен,
- •11А Бер аҙ зарлан йорһөн тип,
- •11Н булһам да булғанмын.
- •126 Ҡыҙҙарҙың был уйынын шпеткән һуң,
- •13А Хан тыштан асыу ҡылып аҡыраҙы,
- •136 Уай, ҡыҙым, был ни тигәп шомлоҡ?— типе,—
- •16А ...Күн дошмандың әсендәй
- •7Ч'анырып алыр йәре юҡ, һөйәмен тнп торғанда,
- •166 Үләр коно [яҡында] 10.
- •11 Әр ҡайғыһын уйлай бар;
- •17А Ҡыҙ бахыр ишеткән һуң торҙо, тине,
- •186 Ғаҡылһыҙҙың бары ла һац(ғы)рау булды.
- •19А Дошмандан яу булғанда,
- •20А б у ҙ й е г е т к ә д у ҫ т ы н ы ң йырлап
- •206 Амап булғыл, йән дуҫтым,
- •21А Ҡапһыҙ ғәскәр атына менеп алып,
- •216 Хан тороп: «Балам, инде ултыр,— тине,—
- •23А Боронғолай берегеп,
- •236 ... Был донъяның эсепдә үлмәй ҡалған
- •24А ... Бисара тәңреһенә палпш ҡылды,
- •246 Сысҡанды ибас бәйләп 27 ҡуя бирҙе,
- •25А Бер түбәнең башына килеп ине,
- •266 Илап-иңрәп, ҡашында тороп ине,
- •27А Күп дошмандың эсеидә
- •28А Илеңә һин барырһың,
- •286 Дуҫты н ың яуабы:
- •29А Ҡана, тиһә, олоном,
- •296 Батпында алтын айҙар толомо бар,
- •316 Туты» ҡоштай егеттәр,
- •32А Таҡҡа ултырыр кешем юҡ;
- •326 Ҡомға болғап башыңды,
- •34А Турғайға ем табылыр,
- •346 Бер аҙ тере тороғоҙ,
- •366 Хан, ишетеп, йортонан илап килде,
- •37А Ипде артыңда, ҡыу һаҡал, кем ҡалаҙы?
- •376 Кемдең берлә йөргөймеп,
- •38А Йәндән татлы йән дуҫтым,
- •40А Үлгән йәндең барынан
- •436 Бөгөн күргән тошомдо
- •44А Хапым, уғлы үлгәнен игпеткәп һуң,
- •446 Тәне менән хушлашын...
- •45А ...Ғафил булдым, тимәгеҙ,
- •46А Ҡары инде йырын йырлап бөттө,
- •476 Хаҡ насибә һалманы 70,
- •48А Моңло әҙәм ишетһә,
- •Часть III, стр. 370. Проза өлөшо йәйә эсенә алынған.
I вариант
— Бер тигәс тә пи яман?
— Беҙҙең өсон бей ямап 131.
— Ике тигәс, пи яман?
— Илһеҙ ҡалған ир яман.
— Өс тигәс тә ки яман?
— Олгоһоҙ бескән туп яман.
— Дүрт тигәс тә ни яман?
— Түрәһсҙ үҫкән ил яман 132.
— Биш тигәс тә ни яман?
— Бишектәге йәш балаң Илап ҡалһа,— шул яман.
— Алты тигәс, ки яман?
— Алты ағай-эне булын,
Верен дошманға бирһә,— шул яман
— Ете тигәс, ки яман?
— Етс йәшкә еткәндә
Етем ҡалһаң,— шул яман ш.
142
— һигеҙ тигәс, іш ямац?
— һикһән йәшлек ҡарт әсәц,
Талған күҙен секрәйтеп,
Ҡаткан билен бокрәйтеп, һыу татыһа,— шул яман.
— Туғыҙ тигәс, ни яман?
— Туҡһан йәшлек ҡарт атаң,
Ту миртҡа л ай туҡылдап,
Ябалаҡтай ухылдай,
Утын киҫһә,— шул ямап.
— Уп тигәс тә ни яман?
— Ун бармағы ҡамыштай,
Утыҙ теше комоштәй,
Бер бите айҙай балҡыған.
Бер бите кондәй балҡыған, Томбойоҡтай күкрәге Күперен үҫеи ҡалҡыған — һайлап алған һылыуың Илап ҡалһа,— шул яман.
— Ун бер тигәс, ни ямац?
— Уҡ-Һаҙаҡлы батыр пр,
Уҡталған аттан йығылып,
Аяҡ-ҡулы ҡаймығып,
Яуҙан ҡалһа,— шул яман.
— Ун ике тигәс, ни яман?
— Ут-Һыуҙан ҡурҡыр нр яман.
— Ун ос тигәс, ип яман?
— Урынһыҙ әйткән һүҙ яман 135.
— Ун дүрт тигәс, ни яман?
— Ун дүрт йәшлек һылыуыңды Яттар һойһә,— шул яман 13е.
II вариант
— Бер тнгәс то ни яман?
— Беҙҙең өсөн бей яман.
— Ике тигәс, ни ямап?
— Илһеҙ үҫкән ир яман. ^
— Өс тигәс тә цц яман?
— Өлгөһөҙ киҫкән тун яман...
— Алты тигәс, ни яман?
— Алтмыштағы атайың Бөкорәйеп утын киҫһә,— шул ямап
— Ете тнгәс, ни яман?
— Еҫерҙе һүкһәң,— шул яман.
— һпгеҙ тигәс, ни яман?
— һомғолһоҙ үҫкән нл ямап.
— Туғыҙ тигәс, ни яман?
— Тулғаҡ тотһа,— шул яман.
143
— Ук тигәс тә ни яман?
— Үлемдән ҡурҡҡан ир яман.
— Ук бер тигәс, ки яман?
— Ук бер тигәнең уйлап әйт,
Барыһын бергә йыйнап әйт:
Албаҫтылы ой ямап.
Унан да бигерәк бей яман —
Ирҙе лә илдән биҙҙергән,
Өлгоһоҙ туя кейҙергән,
Атаны ла тирләткән,
Етемде лә тиргәткән,
Илде тулғаҡ тотторған,
Күптән малын коттөргәп Я ма к да яман бей яман.
/// вариант
— Бер тигәс тә ни яман?
— Бер тигәс, шул яман:
Берәүҙәрҙең берҙән-бер балаһы
Үлеп китһә,— тул яман да шул яман, ай.
— Ике тигәс, пп яман?
— П ке тигәс, шул яман:
Икенде намаҙы ҡалаға ҡалһа,—
Шул яман да шул яман, ай.
— Өс тигәс тә ни яма к?
— Өс тигәс, шул яман:
Осар ҡоштоң балаһы
Бик талпынып оса алмаһа,—
Шул яман да шул ямап, ай.
— Дүрт тигәс тә ни яман?
— Дүрт тигәс, шул яман:
Дү ртоплөгә ба рғанда,
Ярыпггауҙыц буйында Атың тайыи йығылһа,—
Шул яман да шул яман, ай.
— Бита тигәс тә ни яман?
— Биш тигәс, шул яман:
Бишектәге йәш бала
Бик талпынып илаһа,—
Шул яман да шул яман, ай.
— Алты тигәс, пи яман?
— Алты тигәс, шул яман:
Алтай тауҙың буйыңда Атың ятып ҡалһа,—
Шул ялтан да шул яман, ап.
— Ете тигәс, ни яман?
— Ето тигәс, шул ямап:
Етәр ергә атың етә алмаһа,—
Шул яман да шул яман.
— һигеҙ тигос, ни яман?
— һигеҙ тигәс, шул яман: һикһән йәшкә еткәс, һикерен агка менә алмаһаң,—
Шул яман, ай, шул яман.
— Туғыҙ тигәс, ни яман?
— Туғыҙ тигәс, шул яман:
Туҡһан йәшкә еткәс,
Туңҡайып ятһаң,—
Шул яман да шул яман.
— Йоҙ тигәс тә ни ямап?
— Йоҙ тигәс ни, шул яман:
Поҙгә етһәң, йоҙоц түбән әйләнер, Башың гүргә бәйләнер.
Бьтна гаул бигерәк тә яманы!
ҺАРЫ БАЛДЫ КЕМ ЭСЕР?
— Ай һары бал, һары бал, Һары балды кем эсер?
