Добавил:
Upload Опубликованный материал нарушает ваши авторские права? Сообщите нам.
Вуз: Предмет: Файл:
зертханалық жұмыстар физика 1.docx
Скачиваний:
2
Добавлен:
01.07.2025
Размер:
1 Мб
Скачать
☆

1) Электр өрісінің кернеулігіөрісті күш жағынан сипаттайды;

2) Электр өрісінің потенциалы − өрісті энергетикалық тұрғыдан сипаттайды.

Нүктелік зарядтың электр өрісінің кернеулігі−қарастырып отырған электр өрісіндегі бірлік оң зарядқа ( ) әсер ететін күшке тең шама ( ).

немесе , (1)

мұндағы − кернеулігі электр өрісінің зарядқа әсер күші.

Егер оң заряд болса, кернеулік векторы зарядтан сыртқа, ал теріс заряд болса, зарядқа қарай радиус бойынша бағытталады.

´−

Кернеулік (күш) сызықтары − олардың әрбір нүктелеріне жүргізілген жанамалардың бағыты осы нүктедегі векторының бағытымен сәйкес келетін сызықтар. Күш сызықтары өзара қиылыспайды. Электрстатикалық өрістің күш сызықтары оң зарядтардан басталып теріс зарядтарда аяқталады. Кернеулік сызығы өзі басып өтетін әрбір нүктеде өріс кернеулігінің бағытын, сондай-ақ сол нүктеде орналасқан +q оң зарядқа әсер ететін күшінің бағытын көрсетеді.

Егер электростатикалық өрісті пайда болдырушы зарядтардың саны көп болса, онда олардың кез келген бір нүктедегі қорытқы кернеулігі әрбір зарядтың сол нүктедегі кернеуліктерінің векторлық қосындысына тең (өрістер суперпозициясы).

. (2)

Электростатикалық өріс − потенциалдық өріс, себебі зарядтарды орын ауыстыруға жұмсалған кулондық күштің жұмысы жол сызығының пішініне тәуелсіз.

немесе . (3)

− зарядтың потенциалдық энергиясы.

Электр өрісінің потенциалы − өрістің қарастырып отырған нүктесіндегі бірлік оң зарядтың потенциалдық энергиясына тең физикалық шама.

(4)

Өрістің қандай бір нүктесінің қорытқы потенциалы, сол нүктеде өріс пайда болдырушы әрбір зарядтардың потенциалдарының алгебралық қосындысына тең:

(5)

Кеңістіктің әрбір нүктесінің потенциалдарын білу арқылы, өріс туралы, яғни өріс кернеулігі мен потенциалдар айырмасының ара байланысын анықтауға болады. Электрстатикалық өріс кернеулігін потенциал арқылы былайша табуға болады:

(6)

мұндағы  потенциалдың өзгеру жылдамдығы, оны потенциал градиенті деп атайды. Электрстатикалық өріс потенциалы  нүктеден нүктеге өзгеріп отыратын функция. Олай болса, электр өрісінен потенциалдары бірдей нүктелер жиынтығын бөліп алуға болады. Кез келген нүктелерінің потенциалдары бірдей бетті эквипотенциал бет деп атайды.

Диэлектрикті сыртқы электростатикалық өріске ендіргенде, ол поляризацияланады. Бұ құбылыс поляризация векторы деп аталатын шама арқылы сипатталады:

(7)

мұндағы  заттың диэлектрик қабылдағыштығы, оның  ортаның диэлектрик өтімділігімен байланысы:

(8)

Өрістің кернеулік векторы ортаның қасиетіне тәуелді. Сондықтан әртүрлі ортаның шекарасында кернеулік векторының өзгерістерін есептеу оңай болмайды. Ондай жағдайда ығысу векторы деп аталатын шаманы қолдану тиімді болады. Электрлік ығысу векторы:

, (9)

мүндағы  ортаның диэлектрик өтімділігі. Ол берілген ортадағы екі зарядтың өзара әсерлесу күші , вакуумдағы әсерлесу күшімен салыстырғанда қанша есе кемитінін көрсетеді:

(10)