47. Грамадска-палітычнае жыцце Беларусі ў 1991-2007 гг.

15 сакавіка 1994г. была прынята новая Канстытуцыя РБ (яна складалася з прэамбулы, 8 раздзелаў, 8 глаў, 149 артыкулаў). Згодна з Канстытуцыяй, Беларусь абвяшчаецца унітарнай, дэмакратычнай, сацыяльнай, прававой дзяржавай. Упершыню ў Асноўным Законе адзначаецца, што чалавек з’яўляецца адзінай крыніцай дзяржаўнай улады, што дзяржава грунтуецца на прынцыпе падзелу ўлад: заканадаўчай, выканаўчай і судовай.

10 ліпеня 1994г. (другі тур выбараў) першым прэзідэнтам РБ быў абраны Лукашэнка. 20 ліпеня 1994г. Лукашэнка афіцыйна прыступіў да выканання абавязкаў прэзідэнта.

14 мая 1995г. адбыўся рэспубліканскі рэферэндум. Вынікі: населенне РБ прагаласавала за надання рускай мове роўнага статусу з беларускай; за новы дзяржаўны сцяг і дзяржаўны герб; за дзеянні прэзідэнта РБ, накіраваныя на эканамічную інтэграцыю з Расіяй.

З сярэдзіны 90-х гг. у Беларусі назіраецца ўзмацненне супрацьстаяння розных галін улады, што прывяло да абвастрэння ўнутрыпалітычнага крызісу. Лукашэнка выступіў з ініцыятывай правядзення ў краіне рэспубліканскага рэферэндума. З 9 па 24 лістапада 1996г. у Беларусі быў праведзены рэферэндум.

Вынікі рэферэндума: насельніцтва Беларусі прагаласавала за перанос Дня незалежнасці РБ на 3 ліпеня; за прыняцце Канстытуцыі РБ 1994г. з дапаўненнямі, прапанаванымі Лукашэнка. Трэба адзначыць, што новая рэдакцыя Канстытуцыі пашырала паўнамоцтвы Прэзідэнта РБ, які мае права выдаваць дэкрэты, што маюць сілу Законаў.

Заходнія краіны не прызналі вынікаў рэферэндума 1996г. у адносінах да Канстытуцыі РБ. Беларусь была пазбаўлена статусу спецыяльна запрошанай у Савет Еўропы і аказалася ў палітычнай ізаляцыі.

Выбары Прэзідэнта РБ у 2001 і 2006 г. і іх вынікі.

48. Сацыяльна-эканамічнае развіцце Беларусі ў 1991-2007 гг.

Самастойнае развіцце незалежная Беларусь пачынала ва ўмовах распаду сістэмы, якая трымалася на адміністрацыйна-камандных метадах упраўлення. Пасля набыцця суверэнітэту Беларусь, як і іншыя былыя савецкія рэспублікі, абрала курс пераходу да рынкавых адносінаў. Аб гэтым было заяўлена ў кастрычніку 1990г., калі Вярхоўны Савет зацвердзіў урадавую праграму пераходу да рыначнай эканомікі. Агульнасаюзны крызіс і развал СССР яшчэ больш абвастрыў эканамічнае становішча на Беларусі. З боку былых саюзных партнераў рэзка скараціліся пастаўкі разнастайнай прадукцыі, якая была неабходна для беларускай прамысловасці, нарастала інфляцыя, узнік таварны голад на спажывецкім рынку, сталі зніжацца паказчыкі развіцця прамысловасці і сельскай гаспадаркі.

Новае заканадаўства стварыла прававую базу для дзейнасці сумесных беларуска-замежных прадпрыемстваў і прадпрыемстваў, якія цалкам належалі замежным уласнікам. Пашырэнне магчымасцяў да стварэння сумесных і замежных фірмаў і прадпрыемстваў спрыяла прыцягненню ў беларускую эканоміку замежных інвестыцый.

Пэўныя змены адбыліся ў сельскагаспадарчай сферы. Сяляне атрымалі права выбару формаў гаспадарання і ўласнасці, у выніку чаго паскорыўся працэс утварэння фермерскіх гаспадарак.

З абраннем у ліпені 1994г. першага Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь быў зроблены паварот да ўзмацнення ролі дзяржавы ў эканамічных працэсах. 2 верасня 1995г. Лукашэнка публічна абвясціў аб вызначэнні курсу на пабудову "рынкавага сацыялізму". Новы курс прадугледжваў дзяржаўнае рэгуляванне эканомікі, узмацненне кантролю за прыватызацыяй. Важнае месца адводзілася паглыбленню эканамічнай інтэграцыі паміж дзяржавамі СНД. У хуткім часе былі распрацаваны "Асноўныя напрамкі сацыяльна-эканамічнага развіцця Рэспублікі Беларусь на 1996-2000гг.". Іх рэалізацыя забяспечыла з 1996г. штогадовы прырост унутранага валавога прадукту (УВП), які з'ўляецца адным з асноўных паказчыкаў развіцця эканомікі. Павялічыўся аб'ем вытворчасці прамысловай прадукцыі і спажывецкіх тавараў. Шэрагу прадпрыемстваў удалося пераадолець цяжкасці першай паловы 90-х гг. У цэлым па краіне павялічыўся рост рэальных даходаў насельніцтва, удалося не дапусціць рэзкага росту беспрацоўя, была захавана сацыяльная стабільнасць, адноўлена сістэма кіравання эканомікай.

Разам з тым эканамічнае развіцце ў гэты перыяд адбывалася нераўнамерна, скачкападобна. Замарудзіліся тэмпы прыватызацыі, узмацнілася дзяржаўнае рэгуляванне прыватнага прадпрымальніцтва. Па шэрагу важнейшых паказчыкаў дасягнуць узроўню 1990г. так і не ўдалося. Вызначаныя прыярытэты развіцця эканомікі не былі рэалізаваны ў поўнай меры. Адбывалася дэвальвацыя беларускага рубля, панізіўся ўзровень рэнтабельнасці, павялічылася доля стратных прадпрыемстваў.

У такіх умовах асобае значэнне набывае развіцце міжнародных эканамічных сувязяў. Беларусь у 90-я гг. гандлявала са 132 краінамі свету. Галоўнымі партнерамі былі Расійская Федэрацыя і Украіна.

Быў замацаваны курс на захаванне калгасна-саўгаснай сістэмы. Пры гэтым цэнавая палітыка была не на карысць вытворцаў сельгаспрадукцыі: закупачныя цэны часта не адпавядалі рэальным затратам, у той час як на прамысловую прадукцыю для сельскай гаспадаркі (паліва, тэхніку, мінеральныя ўгнаенні, сродкі аховы раслін і інш.) яны пастаянна ўзрасталі. Замарудзіўся працэс фермерызацыі сяла, за 10 год на Беларусі самаліквідаваліся больш за дзве тысячы фермерскіх гаспадарак. За гэты перыяд рэзка павялічылася колькасць стратных калгасаў і саўгасаў. Вытворчасць валавой прадукцыі сельскай гаспадаркі ўпала, павялічыўся харчовы імпарт.

Такім чынам, у сацыяльна-эканамічным развіцці Беларусі 1991-2001 гг. можна вызначыць два этапы. Першы - 1991-1995 гг. За гэты час быў прыняты пакет законаў, якія склалі прававую базу для правядзення ў Беларусі рынкавых рэформ. Разам з тым гэта быў перыяд, на працягу якога востра далі аб сабе знаць разрыў былых эканамічных сувязяў, праблема выбару шляху пераходу да рынку, адсутнасць вопыту ў рэалізацыі вызначаных праграм, пагаршэнне якасці жыцця значнай часткі насельніцтва. Аслабла кіруючая роля дзяржавы ў эканоміцы.

Другі перыяд пачаўся з 1995г. Былі зроблены крокі па пераадоленні абвальнага росту цэн, стабілізацыі беларускага рубля, пашырэнні міжнародных эканамічных сувязяў. Узмацненне ролі дзяржавы абумовіла пэўны ўздым у беларускай эканоміцы. Аднак істотнага паляпшэння эканамічнай сітуацыі не адбылося.