8.2 Механизмдердің негізгі түрлері

Кинематикалық, құрылымдық және функционалдық қасиеттеріне сәйкес  меха­низмдер  бірнеше түрге бөлінеді.

Мысалдар – 8.2–8.8 суреттерде механизмдердің негізгі түрлерінің мысалдары келтірілген.

	8.3 сурет - Жұдырықша механизмдер: а – айналатын жұдырықша мен ілгерілемелі-қайтымды қозғалатын итергіш;  б – ілгерілемелі-қайтымды қозғалатын жұдырықша мен итергіш;      в – айналатын жұдырықша мен теңселетін итергіш; г – кеңістік механизм

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

                                        

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

8.3 Кинематикалық тізбектер мен механизмдердің құрылымдық формулалары

Құрылымдық формулалар КТ-тің еркіндік H дәрежесін және буындар санын, КЖ саны мен олардың түрлерін  байланыстырады.

Егер механизмнің H еркіндік дәрежесі жалпыланған координаттар санымен бірдей болса, онда механизмнің барлық буындарының  орнын анықтайтын координаттардың жалпы саны мен сол координаттарды байланыстыратын тәуелсіз теңдеулердің санының айырмашылығы H-ты береді.

Әр бөлек алынған буынның кеңістікте 6 еркіндік дәрежесі бар, k буыны үшін жалпы еркіндік дәреже саны 6kболады. Буындардың КЖ арқылы қосылуы олардың салыстырмалы қозғалысына байланыс түсіреді. Сол шектеулер КЖ класына, яғни байланыс шарттарының санына  тәуелді. Егер әр класс үшін КЖ саны р_n деп белгілесек (мұндағы nиндексі класс нөмірін кескіндейді), онда жалпы жағдайда КТ  р₁ - 1-і класс жұптар саны, р₂ - 2-і класс жұптар саны және т.б. болады. Сондықтан еркін буындардың жалпы  6k еркіндік дәрежесінен КЖ арқылы тыйым салынатын еркіндік дәрежелерді алып тастау керек. Сонда кеңістік КТ-тің еркін дәрежесі келесіге тең болады

H = 6k - 5р₅ - 4р₄ - 3р₃ - 2р₂ - р₁.                                     (8.1)

Егер КТ-тің бір буыны қозғалмайтын болса (тіреу), онда қозғалмайтын буынға қатысты  КТ-тің еркіндік дәрежесі

                         W = 6n - 5р₅ - 4р₄ - 3р₃ - 2р₂ - р₁.                                      (8.2)

Егер механизмнің буындары бір жазықтықта қозғалатын болса (немесе параллель жазықтықтарда), механизм жазық болып келеді, ол үшін (8.2) құрылымдық формуласы   келесі түрге келтіріледі

W = 3n - 2р₅ - р₄.                                                     (8.3)

(8.2) мен (8.3) құрылымдық формулалары, барлық байланыс теңдеулері тәуелсіз деп алынды. Кейбір механизмдерде түсірілген байланыстар ішіне q артық (қайталымды) байланыстар кіруі мүмкін. Сонда (8.2) мен (8.3) келесі түрде жазылады

 W = 6n - 5р₅ - 4р₄ - 3р₃ - 2р₂ – р₁+q,                                   (8.4)

W = 3n - 2р₅ - р₄ +q.                                                          (8.5)

Егер q=0 болса, онда механизм статикалық түрде анықталатын жүйе болып келеді, оның құрылуы  буындардың деформациясы болмай орындалады (өз бетінше  қалыптасатын механизм), ал q>0 болса – статикалық түрде аықталмайтын жүйе болады. Мұндай механизмнің құрылуы және қозғалысы оның буындары деформацияланып орындалады, өйткені буындардың өлшемдері абсолют дәлдікпен жасалуы мүмкін емес.