5.3 Сурет – Кернеуді өлшеудің сұлбасы
2) Қоскөпірлік өлшеуіш схема, оның арналуы, тепе-теңдік теңдеуі, өлшеу ауқымы, дәлдігі.
Өте аз шамадағы кедергіні (RX0,1Ом) өлшеуге дара көпірлік сұлбалар жарамайды. Бұл кезде контактардың сымдарының кедергілері әсерін береді.
Қосымша өлшеудегі қателік екі RX және R3 резисторларды қосатын сымдардан болуы ықтимал, себебі олардың кедергілерінің мәні RХ шамада болуы мүмкін. Қосатын сымдардың өлшеу нәтижесіне әсерін тигізбеу үшін RХ пен R3 жалғастырғанда потенциалдық қыспақтар қолданылады. Бұлар қоскөпір сұлбасында қолданады (4.6 сурет).
4.6 Сурет – Қоскөпірлік сұлба
В мен С нүктелердің арасындағы кернеудің түсуін R21және R41 қосымша резисторлардың арқасында, А мен Д нүктелерінің арасындағы R2 мен R4 кернеудің түсуіндегі сәйкестендірілу болады. Мысалы
R21 /R41 = R2/ R4. (4.10)
Сонда қоскөпірлік сұлбаның теңдігі, дара көпірлік сұлбаға сәйкес келеді.
RX/R2=R3/R4 (4.11)
Қоскөпірлік сұлбалар егер үлгілі кедергілер болса, 10-6Омға дейін өлшей алады, сонда өлшеу қателігі 0,1% шамада болады.
Өте үлкен дәлдікпен өлшеу үшін, R3 және RX кедергілердің қыспақтары да потенциалдық айырмашылықтары үлкен болу керек. Бұл үшін 100А ток жіберуге тура келеді, бірақ кедергі қызып кетуі мүмкін.
Бұл өлшеудің қателіктерін термоЭҚК арқылы көбейтуі мүмкін. Сондықтан, қоскөпірлік сұлбада кернеу көзін ауыстырып қосқыш болу керек. Сонда токты екі бағытта өлшеп, кейін кедергінің екі өлшеу нәтижесінің арифметикалық ортасын есептеп шығарады.
3) Берілгені: Магнитоэлектрлік механизмді өлшеуіш аспап, оның Ін=50 мкА, ішкі кедергісінде кернеудің түсуі 75 мВ.
Табу керек: 50 мкА; 10 мА; 100 мА; 1 А тұрақты токтарды өлшеген кездегі оның қосымша кедергілердің мәндерін.
10-Билет
1) Токты өлшеудің жанама әдісі. Өлшеуіш құралдар мен схемалар.
Токты жанама әдіспен өлшегенде Ом заңын қолданады.
Ол үшін кедергі мен кернеуді өлшеуіш аспаптардың көмегімен өлшейді.
Құралдарына омметр мен вольтметр кіреді. Схемасы:
2) Максвеллдің өлшеуіш көпір схемалары, арналуы, тепе-теңдік теңдеуі, құраушы элементтері.
Жұмыс істейтін аспаптарда омдық (активтік) кернеу бөлгіштері реохорд не потенциометр түрінде жасалады. Өлшеудің дәлдігін көбейту үшін бір кедергі тұрақты не декадалық болып жасалады, ал екінші кедергі прецизиондық, азсатылық өзгеретіндей болып жасалады. Орауыштың өз индуктивін және сапалығының, индуктивті байланыс электр тізбектерінің өзаралық индуктивтігін және байланыс коэффициентін өлшеу үшін индуктивтік өлшеу көпірлер сұлбасы қолданады. Оның бірі Максвеллдің өлшеуіш схемасы. Максвелдің өлшеуіш сұлбасы төменгі және орташа жиілікте істейтін айнымалы токтың өлшеуіш көпірлер сұлбасы. Ол орауыштың индуктивтігін және сапалылығының, не өзаралық индуктивтікті өлшеуге арналған. Өлшеу кезінде индуктивтігі Lx және шығындық кедергісі RW орауыш шығындық кедергісі Rph үлгілі индуктивтікпен LN салыстырылады, сонымен қатар бұл сұлбада фаза жағынан да тепе-теңдік жасауға болатын болу керек. Барлық жағынан тепе-теңдік жасау үшін активтік кернеу бөлгіш қолданылады. Ол не сымнан жасалған потенциометрден тұрады не реактивсіз резисторларды (R3 және R4) қолданады (9.4 сурет).
а – орауыштың индуктивтігін өлшеу сұлбасы;
б – өзаралық индуктивтікті өлшеу сұлбасы.
9.4 Сурет – Максвеллдің өлшеуіш көпір сұлбасы
Сұлбаның тепе-теңдік кезінде мына теңдеулер әділ болады:
Lx=LN*(R3/R4); RW=Rph(R3/R4); tgδL=(ωLN)/(Rph). (9.10)
Өзаралық индуктивтікті өлшеу үшін екі орауыш бір-біріне қарсы жалғастырылады және олар өлшеуіш сұлбаның жоғарғы тізбегіне орналасады (9.4б – сурет).
Айнымалы
ток кернеу көзінен ең алдымен L2
орауыштың орамасынан өтеді. Өзаралық
индуктивтің арқасында L1
орауыштың орамасында кернеу индукцияланады.
Егер L1
орауыштың өз индуктивтігі белгілі болса
(егер L1
M)
онда өзаралық индуктивтігі былай
табылады
.
(9.11)
3) Берілгені:Электромагниттік механизмді амперметр RL тізбекке қосылған, оның параметрлері: R=10 Ом. ХL=10 Ом. Кіріс кернеу U(t)=50sinwt.
Табу керек: амперметрдің көрсетуін
Z=
X(L)=
Uә=Um/