3. Көркем әдебиеттегі сұрқайлық, келеңсіздік ұғымдарының көріністеріне мысал келтіріңіз.

Келеңсіздік пен сұрқайлық көрінісіне сатиралық образды айтуға болады. Сатира өмірдегі кеселді, келеңсіздікті, кері кеткен-дікті қаза қопарып, көптің көз алдына — көрініске шығарады, қағып-сілкілейді, мысқылмен түйрейді, сықақ етеді, көпті одан түңілтеді. Қүні өткеннің, тозып біткеннің кедергіге айналғанын аңғартып, оған адам бойынан жиреніш шақырады. Қулық пен сұмдықты, екі жүзділік пен мансап-қорлықты, усойқылық пен ұятсыздықты, әйтеуір өмірдегі зиянды жайттарды аяусыз әшкерелеп, адамдарды оны-мен ымырасыз күреске, кескілеске үндейді, .сөйтіп, ілгері басуға, кедергіні жоқ етуге жұмылдырады. Мысалы: Мәз болады болысың, Күнде жақсы бола ма,

Арқаға ұлық қаққанға. Бір қылығы жаққанға’

Шелтірейтіп орысың, Оқалы тон тола ма,

Шенді шекпен жапқанға Ар-ұятын сатқанға?! (Абай.)

Бұл арада елін сатып, ұлықтан шен тағып, шекпен жамылған екі жүзді болысты ақын ащы сатирамен аяусыз түйреп, масқара мазаққа айналдырып отыр.

Билет №15

1. Платон онер түрлерін қалай жіктеді?

Платон өзінің “Үлкен Иппий” диалогында әдеміліктің анықтамасы ретінде мынадай уағыз ұсынады: жарамды нәрсе-пайдалы нәрсе; пайдалы нәрсені тәуір көрсең; тәуір көрсең-қуанасың; қуаныш дегенің көз бен құлақ арқылы келетін рақатты түйсік: әдемі адамдар, әр алуан әшекеәлер, ұлағатты сөздер, әсерлі әңгімелер, музыка, сурет, зергерлік іс, зерделі әрекет тағы басқа осылар секілділердің бәрін көресің де естисің, қуанасың да рақаттанасың. Ал ішу, жеу, тағы сондай түйсіктер адамды қанша рақаттандырғанымен әдемі емес, әшейін ұнамды ғана нәрсе! Бұдан шығатын қорытынды “сұлу нәрсе- сүйкімді нәрсенің көзге көрінер, құлаққа естілер бөлігі”. Платонның музыкадағы 3 түрлі ырғақ, әдебиеттегі 3түрлі суреттеу тәсілі жайлы пайымдаулары да бізге осы секілді тым: “жабайы адам нанғысыз(дәлірек айтқанда сәбилік), қисынсыз болып көрінеді”, бірақ осының өзінде көне гректің поэтика жайлы таң қаларлық ұғым-түсініктері жатыр.Алайда Платонның эстетикалық көзқарастарында :сәбиліктен” гөрі өзгешелеу жат пікірлер де жоқ емес. Оның софист Горгийдің поэзияны-алдамшы нәрсе деген пікірін құптай келіп, ақынды өтірікші ретінде түсіндіруі-аса ағат нәрсе. Сөз өнері жайлы Платон философиясы сын көзбен қарауды қажет етеді.

2. Әдебиет пен ғылымның ерекшелігін көрсетіңіз.

Қазақ әдебиеттану ғылымы – қазақтың ұлттық көркем әдебиетін зерттейтін ғылым. Қазақ әдебиетінің тарихы, теориясы, сыны, текстологисы мен библиографиясын қарастфратын салалары бар. Қазіргі таңда қазақ әдебиеттану ғылымы бірталай рухани серпіліс дарытып отыр дедік. Сол бағытта М.Ауезов көркем шығармаларындағы фольклорлық дәстүрлерді зерттеген ғылыми еңбегі жарық көрді. Әдебиеттегі фольклорлық дәстүр мәселесін белгілі бір жазушының көркемдлік әдіс тәсілдерінің жүйесі ғана емес, сонмен қатар философиялық, этикалық, дүниетанымдық категорияда қарастыру қажет. Отандық ғылымда фольклоризм мәселесін анықтаудың түрлі аспектілері қалыптасып келелді. Ұлттық әдебиеттің қалыптасуындағы фольклордың рөлі зор. Фольклористика мен әдебиеттану ғылымының күрделі де маңызды міндеттерінің бірі ретінде шығарманың ішкі құрылысын зерттеуді атайды. Фольклорлық шығармалар мен әдебиет туындыларының құрылымы әр түрлі екендігі ғылымда дәлелденген, яғни фольклордың тек қана өзіне тән құрылымдық заңдары болады. Осылайша фольклор мен әдебиеттің өзара байланысы мен ерекшелігі мәселесі бүгінге күнге дейін өзек тартып келеді. Әдебиет пен фольклордың байланысының тамыры тым тереңде жатыр.Екеуі де сөз өнері болғандықтан бір бірімен тығыз байланыста дамиды.