3. Сурет. Сымарқанның диаграммасы. Ииск-1 құрылғысымен жазылған

Пайдаланыстағы арқандардың күйін барлық бақылау әдістері, ол тіркелгі ішкі жыртылған, сым тозу, коррозияға және коррозияға шаршау ескеруге мүмкін емес, өйткені, арқан беріктігін жоғалту дұрыс баға беріп, және арқан барлық осы ақаулар қатысуымен бір мезгілде мүмкін болатын фактілерді ескере отырып, мүмкін емес. Сондықтан, кез келген уақытта, кез келген жерде болат арқанның беріктігін үкім мақсатында, және өндірістік процестің көп кідіріссізмониторинг әдісін табу, Кеңес Одағында және шетелде осы сұрақтарға аса үлкен назар бөлінеді.

Қазіргі дефектоскопия әдістері (магниттік, электромагниттік, рентгенноскопиялық және т.б) металлдың ішкі құрылысына және сынақтан өтетін нұсқаға ішкі механикалық дефектілеріне жорамалдауға мүмкіндік береді. Өз кезегінде күйзелту талап етілмейді. Сондықтан ұсынылып отырған әдістер машинажасауда, автотракторлық және авиациялық өнеркәсіпте,транспортта және т.б орын алды.

Дефектоскоптарды құру, шахтаның көтергіш арқандардың беріктігін бақылауда, айтарлықтай қиынщылықтарға байланысты. Себебі арқан қиын құрылымдардың бірі деп есептеуге болады және бөлек сымдардан, сымдары бұрмаланған, ал бұрылымдар арқандардан құралған. Жұмыс кезінде әртүрлі дефект түрлерімен дәлелденген (ішкі және сыртқы бөлек сымдардың айырылысы, коррозия және коррозиялық қажуылық). Демек, жетілген беріктік бақылау әдісі, жұмыс кезінде кез келген арқанның кесінді ұзындығында арқанның сынақ жүргізу мүмкіндігін қамтамасыз етуден бөлек, барлық заладың әсер ету нәтижесін толық анықтауы тиіс немесе атап өткен әр факторлардың бөлек есептемесін қамтамасыз ету.

Отандық және шетелдік зерртеушілердің көп жұмыс жүргізгеннің нәтижесінде, көптеген арқанның дефектоскоптары құрастырылған. Ол әр түрлі принциптерге негізделген.

Кеңес Одағында арқанның дефектоскоптарын өңдеуде КСРОның Тау кен ғылым Академия институты, АН УСРО Тау кен институты, ВостНИИ айналысқан. Шетелде арқан дефектоскоптары Германияда, Канадада және т.б елдерде өңделінген.

Негізгі ұсынылған дефектоскоптардың кемшіліктері, қолдағы деректерге сүйене отырып айтатын болсақ, ол мөлшер мен сапа бағалардың арқанның күйі туралы прибор жазба және көрсеткіш арасындағы тәуелділіктің дефектоскоптің жеткіліксіз түрде зерттелмегені айқын. Аспапптар қатаң түрдегі өнеркәсңп жағдайында тексірестен өтпеуі, кең қолданысқа өңделмегені және оны қолдану үшін жоғары білімі бар қызметкер ғана қолдана алады.

2.2. Арқанды визуалды тексеру

Адам тыйым салынған, жүктерді адам және жүк көтерілуі жыртығы бар жұмыс орындарын арқандар шықпауын немесе жұмысты әрі қарай жүргізу, жанама арқандар және тростар түскенше шығып кеткен немесе суға батқан, түйіндері ұсақ жәндіктер мен басқа да жарақаттармен, қосымша бастапқы диаметрі 10%-нан астам жұмыс жұқаруы болса,алынылады. Кеткен арқандар бойымен жүктердi шегiну үшiн рұқсат етілген көлбеу бұрышы 30⁰. Жабық типті көтергіш арқандардың жұмысына тыйым салынады, егер арқанның диаметрі сыртқы қабатындағы сымның биіктігенен кем болса.

Әрбір көтергіш арқан, төменгі теңегіш арқанның тегершік үйкелісін орнату барысында және ПТК парашюттің тежеуіш арқандары және өткізгіштік арқандары пайдалыныстағы көтергішке күнтәртібіндегі егжей тегжей тексеріске толық ұзындық бойынша және қозғалыс жылдамдығы 0,3 м/с кем емес кезінде тап болуы міндетті. Сонымен қатар толық арқанның ұзындығы бойынша және свивканың бір қадамында үзілген сымдардың саны анықталады. Арқанның бөлігіндегі, үзілген сымдардың ауданы арқан сымдарының көлденең қимасы 2%-тен асатын болса, «Көтергіш арқандардың және олардың шығыстардың тексеріс жазба кітабында» тіркеледі.

Күн сайынғы тексерістен бөлек, әр ай сайын егжей тегжей арқанның тексерісін жүргізеді. Сонымен қатар, арқанның сыртын қатып қалған майлаудан тазалап, мүмкін болатын бұзу жерлерін мен үзілген сымдардың жерін қарастырады. Атап өткен орындар жылжымайтын арқан кезінде ғана қаралуы міндетті. Шығып тұрған арқанның сымдарын қысқаша кесіп өті керек.

Егер арқанның тексерісі кезінде,кез келген бөлігінде,свивка қадамына тең болса,көтергіш арқандағы көлденең қиманың ауданындағы үзілген сымдары5% , көлденең қиманың ауданы барлық сымдарынан және төменгі теңестіргіште 10%, онда арқанды басқаға ауыстырғаны жөн.

Шеткі жүк шегінудегі көлденең қимасындағы 30⁰ көлбеу бұрышымен шығарылса,свивка қадамында сымдар үзілсе, көлденең қимасының ауданы үзілген сымдары, көлденең қиманың ауданы барлық сымдарынан 10% артық болып кетсе,арқанды ауыстыру қажет.