Шахта арқандардың күйін бақылау
2.1. Шахта арқандардың ақау критериялары
Арқанды одан әрі пайдалану үшін негізгі жарамдылық критериясы арқан ұзындығы бойымен ең тозған жерде қауіпсіздік беріктігін қамдап алатын маржасы болуы керек. Шахта арқандардың беріктік қоры, ағымдағы қауіпсіздік ережелеріне сәйкес,сынаққа шыдаған, арқанның барлық сымдардың жиынтық жарытылыс күш бойымен анықталып,арқанның көлденең қимадағы металдың ауданына бағынышты болады.
Арқанды пайдалану кезінде белгілі бір тозу нышанын, арқанның беріктік қорын анықтау мүмкін емес. Ол тек әрбір сымын тікелей тестілеу арқылы немесе құрылғы көмегімен, жүзеге асырылады. рқанда металдың қимасын әділ тіркейтін ысырап тіркейді (арқандарды аспапты бақылау).
Қандай шахталық арқандар, қаншалықты мерзімділікпен сынақтар тексерілуі керек және сынақ әдістерді тестілеу туралы келесі тарауда егжей тегжей қарастыратын боламыз. Айта кету керек, сынақ кезінде арқан бөлігі тұжыратылған болуы мүмкін, бірақ тек қапталған (запанцировка) жерінде, сондықтан сынақ нәтижелері толықтай арқан күйін бүкіл ұзындық бойынша сипаттай алмайды.
Негізгі критериялардан басқа, шахта арқандарды пайдалану тәжірибиесі, бірқатар сыртқы тозу белгілерін және арқанның конструктивтік тұтастығының бұзуларын анықтауға мүмкіндік берді. Сондай ақ, қауіпсіздік ережелерімен реттелген,одан әрі пайдалану жарамдылығын анықтайды. Осы белгілер арқанды визуалды тексерістен кейін белгілейді.
Шетелде арқандарды пайдалану кезіндегі беріктікті бақылау, сәкес арнаулы қағидамен жүзеге асырылады. Өз кезегінде әр ел өзіне тән ерекшелік қағидаларға ие.
Сурет. Күйшейткіштің жұмыс істеу принципі
Осылай, Францияда, егер аумақта, свивканың тең үш еселі қадамына, үзіліп кеткен сымдардың саны жалпы арқандағы санынан 10% артық болса және егер арқанды үзілу сынағына қайталап жіберілсе, түпнұсқадан 30% асатын күші толығымен беріктік жоғалуы анықталса, арқан көтергіші қондырғыдан алынады. Арқанның мүмкін болатын залал жерлерін, жылжымайтын арқан кезінде қаралуы қарастырылады, ал бір жыл пайдаланудан кейін, мұқият сараптама әрбір 100 м үшін 1 мден жүргізіледі.
Канадада, егер жыртылу жиынтық жүктемесі 10%-ға төмендесе, не болмаса егер шиеленіс кемінде 2% құраса, арқанды ауыстыруға тиіс. Сол сияқты Оңтүстік Африкада, бірақ созылу сынақ кезінде, негіздеме ретінде жүктеме диаграмманың ауданы және ұзаруы алынады. Егер өткен тәжірібиенің деректерімен салыстырғанда ол айтарлықтай қысқарса, арқан алынады.
Англияда арқанды көтергіштен келесі жағдайда алып тастайды: залал әсерінен беріктік қасиеттің 20% жоғалтқан кезде, қажуыды есептемегенде. Қажуы немесе коррозиялық қажуы бар болған кезде, бұл көрсеткіш 10%-ға дейін төмендейді.
Нью Мексикада, арқан көтергіштен келесі жағдайларда алынады: свивка тексеру қадамында екіден артық жыртық сымдар табылса, тұтамның шеңберіндегі сымы , түпнұсқаның диаметрінен тозған мөлшерлері 65% кем болса немесе тексеріс қауіпті коррозияны айқындаса.
Голландияда, арқандардың тексеріс кітабында, көтергіш арқандарда табылған сынақтардың орнын және айырылған сымдардың санын графикалық түрде сипаттау және де олар сынған таптың күнін белгілеу жүктелген. Арқанның созылуы да графикалық түрде бейнеленуі тиіс. Ажыратылған сымдардың суреттемесін графикалық түрде сипаттау германия Федеративтік Республикасында да қарастырылған.
Шетелге тән сипаттама болып, арқанды көтергіштен алып тастау мәселесін талқылаған кезде, осы арқанды қызмет көрсететін қызметкерлер құрамына үлкен мән пікір беріледі. Көп жағдайларда, ол тіпті, белгіленген қағидаларды бұзу шарттарына қарамастан, маңызды шешім қабылдауда үлкен рөл атқарады.
Бельгия, Германия, Оңтүстік Африкада, пайдалыныстағы (жіп және сымдар) арқанның ішкі тексерісі үшін, кейбір бөлек жерлерде арқанның ашылу тәжірібиесін жүзеге асырайды. Өз кезегінде ол сізге коррозияның дәрежесін белгілеуге және әртүрлі арқан ақаулардың залалын анықтауға мүмкіндік береді.
Чехословакияда арқандарды пайдалану кезінде қауіпсіздік ережелерімен қарастырылған сымдардың ажырау нормасы қабылданған,оның мөлшері 10 қадам свивки қашықтығында есептелінеді және бір қимаға әкелінген сынған сымдар ауданын анықтайды. Есептеме арнайы формула арқылы жүзеге асырылады. Визуальды түрде табылған,сыртқы қабаттағы сынған сымдардың санына, шартты түрде 50% сымдарды қосады. Өз кезегінде олар бұрымның ішкі қабаттарында үзілуі мүмкін.
