6. Көк тамырға дәрі дәрмектерді тамшылатып жіберу ерекшеліктері, системаны құрастыру

Көк тамырлық иньекция мен көк тамырға тамшылатып құю тәсілі.

Көк тамырлық инъекциялар көбінесе венепункция (инені көк тамырға тері арқылы енгізу), кейде венесекция (көк тамырды кесу) арқылы жүргізіледі. Көк тамырлық инъекциялар тері астылык және бұлшық еттік инъекцияларға қарағанда өте жауапты шара. Оны әдетте дәрігер немесе арнайы оқытылған мейірбике орындайды, өйткені көк тамырға енгізгеннен кейін дәрілердің қандағы мөлшері, дәрілерді енгізудің басқа түрлеріне қарағанда, анағұрлым тез өседі. Көк тамырлық инъекция жүргізгендегі кателіктердің салдары науқас үшін өте қатерлі болуы мүмкін.

Көк тамырлық инъекциялар көбінесе шынтақ бүгісі көк тамырына, білек пен саусақтың беткей көк тамырларына, кейде аяқ көк тамырларына жасалынады. Венепункция жасағанда науқастың қолы мейлінше жазылған күйде болуы үшін оның қолының астына шағын клеенкалы жастықша қойылады. Тек көк тамыр қысылатындай, ал артериядағы қан айналымы сақталатындай күшпен пункция жасалатын жерден жоғары бұрау салынады, Көк тамырдың толуын арттыру үшін науқасқа саусақтарын бірнеше рет ашып жұмуын өтінеді. Инъекция жасайтын жерді спиртпен мұқият өңдейді. Сол қолдың саусақтарымен шынтақ бүгісінің терісін біраз тартқан жөн, бұл көк тамырды бекітуге мүмкіндік беріп, оның қозғалғыштығын шектейді. Венепункцияны әдетте екі сатымен орындайды: алдымен теріні, содан кейін көк тамырды теседі. Көк тамыр жақсы дамыған болса, онда тері мен көк тамырды бірге тесуге болады, Иненің көк тамырға дұрыс түскені инеден қан тамшыларының көрінуімен анықталады. Егер ине шприцпен қосылып түрса, онда иненің көк тамырға дұрыс түскенін бақылау үшін итергішті өзіне қарай біраз тартқан жөн: шприцте қанның пайда болуы иненің дұрыс тұрғанын дәлелдейді. Содан кейін алдында салынған бұрауды шешеді де дәріні көк тамырға ақырындап енгізеді.

Инені алып, орнын спиртпен тағы бір рет өңдегеннен кейін сол жерді залалсызданған мақтамен бастырады немесе 1 -2 минутқа таңып тастайды.

I. Көк тамырлық инъекция жасаудың реті.

Жабдықталуы: шприцке арналған залалсыздандырылған шағын леген, инесінің ұзындығы 10 см бір реттік шприц, ішінде 70% спирті бар тығынмен жабылған ыдыс, залалсыздандырылған домалақ мақталар, ұсталынған материялдарды салуға арналған шағын леген, залалсыздандырылған қолғаптар, тонометр, фонендоскоп, шокқа қарсы заттар.

1. Инъекцияның қашан және қайда жасалатыны туралы науқасқа айту.

2. Препаратқа жеке сезімталдығын анықтау.

3. Қолды ағынды жылы сумен сабындап мұқият жуу.

4. Маска кию.

5. Қолды спиртпен өңдеу.

6. Дәрілік заты бар шприцті дайындау.

7. Қолғапты кию.

8. Науқасты отырғызу немесе шалғасынан жатқызу.

9. Науқастың қолын шынтақ буынында толығымен жазу.

10.Шынтақ бүгісінің астына клеенкалы жастық немесе орамал төсеу.

11.Шынтақ бүгісінен 10 см жоғары жерге матаның үстінен (жалаңаш

денеге емес) жеткілікті қысылған жгут салу.

12,Кәрі жілік артериясындағы пульс жақсы анықталатынына көз жеткізу.

ІЗ.Көк тамырдың толуын жақсарту үшін науқасқа бірнеше рет жудырығын жұмып ашуын сұрау.

14.Шынтақ бүгісінін терісін 70% спиртке батырылған залалсыздандырылған мақтамен өңдеу, 2-3 рет бір бағытта жоғарыдан төмен қарай (инъекция аймағы - 4x8 см; алдымен кеңірек, содан кейін тура ине салатын жерді).

15.Тесу үшін неғұрлым толған жэне колайлылау көк тамырды таңдау.

іб.Сол қолдың саусактарыньщ ұшымен сол көк тамырдың үстіндегі теріні білекке қарай біраз тартып, көк тамырды бекіту.

17.Салуға апнап дайындшіған инені немесе шприцті оң колга алу.

18.Көк тамырдың үстіндегі теріні және көк тамырдың қабырғасын бірден тесу немесе тесуді екі кезеңмен жүргізу-алдымен теріні, содан кейін көк тамырдың кабырғасына жакындатып, оны тесу.

19.Ине көк тамырда екендігіне көз жеткізу, бу_л үшін шприцтің поршенін өзіне қарай сәл тарту - сонда шприцке қан түсуі керек.

2О.Мейірбике науқасқа жүдырыгын ашуды өтінеді де жгутты шешеді. 21. Дэріні жайлап енгізу. Дәріні соңына дейін енгізбей, ауа көпіршіктерін шприцте қалдыру керек.

22.Тескен жерге спиртке батырылған домалақ мактаны сол қолмен басу.

23.Оң қолмен инені көк тамырдан шығару.

24.Науқастың қолын қан ағуы тоқтғанша бірнешс минутка шынтақ буынында бүгу.

Көк тамырға құю әртүрлі ерітінділерді көп мөлшерде (3 - 5 л жэне одан да кеп) енгізу үшін қолданылады; ол инфузиялық емнің негізгі әдісі болып табылады. Көк тамырлық құю айналымдағы қан көлемін толтыру, су-электролиттік балансты және ағзаның қышқыл-негіздік жағдайын қалыптастыру, ауыр аурулар, уланулар кезіндегі интоксикацияны жою қажет болғанда қолданылады. Егер дәрілік затты тез енгізу қажет болса (шок, коллапс, ауыр қан кету), онда көк тамырға ағынмен құю қолданылады, Егер дәрілік зат қан тамырына акырын енуі қажет болса, онда тамшылатып енгізу қолданылады. Ерітіндінің көп мөлшерін ұзақ (бірнеше тәулік бойы) енгізу кажеттігі туғанда көк тамырды катетрлеу (көбінесе бұғана асты) немесе венесекция қолданылады.

Көк тамырлық құюлар тамшылатып енгізуге арналған арнайы жүйелердің көмегімен жүргізіледі. Асептика мен антисептика ережелерін сақтау максатында бір рет қолданылатын жүйелерді пайдаланған жөн. Автоклавта залалсыздауды қажет ететін көп реттік жүйелерді қолдану қолайсыздау.

Әрбір жүйе жиналған түрде құюға арналған дәрісі бар флаконнан, ауа фильтрі бар қысқа түтікшеден және флаконга ауа кіретін инеден, фильтрі және екі түтікшесі бар тамшылатқыштан, қысқыштан, тескіш инеден,

тамшылатқыштын түтікшесін тескіш инемен қосатын өтпелі резеңке түтікшеден тұрады.

Флаконның металл қалпақшасын спиртпен сүрткеннен кейін алып тастайды да оған тамшылаткыштың кысқа инесін (ол аркылы сұйықтық флаконнан шығады) және ауа өткізгіш түтікшенің ұзын инесін (ол арқылы флаконға ауа кіреді) кіргізеді. Тамшылаткышқа дейінгі түтікті қысқышпен қысады, флаконды төңкереді де төсек деңгейінен 1-1,5 м биіктікте арнайы қойғышқа іліп қояды. Бұл кезде ұзын иненің ұшы флаконның ішіндегі сұйықтық деңгейінен жоғары болуын қадағалау керек.Тамшылатқышқа ерітінді былай толтырылады: тескіш инеге баратын түтікшені тамшылатқыш (аударылған күйінде) флаконмен бір деңгейде болатындай етіп көтеру керек. Барлық ауа жүйеден ығыстырылғаннан кейін түтікті тескіш инеге жақын жерінен кысқышпен қысады. Көк тамырды тескеннен кейін жүйені тескіш инеге жалғайды да қысқыштың көмегімен сұйықтықтың қажетті ену жылдамдығын белгілейді (минутына 50-60 тамшы). Сұйықтықтың флаконнан тамшылатқышқа өтуі басылғаннан кейін құю тоқтатылады.

II. Көк тамырға құюды жургізудің реті.

Жабдықталуы: шприцке арналған залалсыздандырылған шағын леген, инесінің ұзындығы 10 см бір реттік шприц, ішінде 70% спирті бар тығынмен жабылған ыдыс, залалсыздандырылған домалақ мақталар, ұсталынған материалдарды салуға арналған шағын леген, залалсыздандырылған қолғаптар, тонометр, фонендоскоп, шокқа қарсы заттар.

1. Қолды ағынды жылы сумен сабындап мұқият жуу.

2. Қолды 70% спиртпен өңдеу.

3.Флаконның металл дискасын спиртпен өңдеу, залалсыздандырылған пинцетпен металл қақпағын алу.

4. Резеңке тығынды спиртпен, йодпен, содан кейін тағы да спиртпен өңдеу.

5. Жүйенің қысқа инесімен тығынды тесу және де басқа - ұзын инені - кіргізу - «ауалық» («ауалық» иненің ұзындығы флаконның биіктігінен аз болмауы керек).

6. Флаконды төңкеру.

7. Көк тамырға тамшылатып құюға арналған штативке флаконды бекіту.

8. Қысқа ине аркылы сұйытық жүйеге барып жатқанына көз жеткізу.

9. Ұзын иненің ұшы флаконның түбіндегі сұйықтық деңгейінен жоғары тұруын және ол арқылы флаконға ауа барып жатуын қадағалау.

10.Жүйені түгелімен ерітіндіге толтыру, ол үшін жүйенің ұзын түтігінде орналасқан қысқышты ашып, сұйықтық түтіктің шетіндегі канюля мен науқастың көк тамырына енгізуге арналған инеге дейін жеткенше тосу, содан кейін қыскышты жабу.

11.Қалып қойған ауа көпіршіктерін жүйеден ығыстыру, ол үшін инеге арналған канюлясы бар түтіктің шетін ұстап түрып, оны төңкерілген флаконнан жоғары көтеру, көпіршіктер қабырғадан бөлініп, түтіктің сыртқы тесігінен шыққанша түтіктің қабырғасын аздап қағу. 12.Инені көк тамырға енгізу (ретін I бөлімнен көріңіз).

ІЗ.Қысқышты алу немесе ашу бірнеше минут бойы көк тамырдың айналасының ісінбеуін, ауырсынбауын кадағалау. Тамшылатып кұюдың жылдамдығын реттеу (дәрігердің тағайындауымен).

14. Инені теріге лейкопластырмен абайлап бекіту.

15.Инені залалсыз сүлгімен жабу.

Анализге көк тамырдан қанды алу әдісі. Қан ағызу іс-шаралары Аналиизге көк тамырдан қан лау әдісі

Іс-әрекетке дайындық:

1. науқасқа жасалатын іс-шараны хабарлаңыз;

2. науқасты отырғызып немесе арқасымен жатқызыңыз;

3.қолғапты киіңіз;

4. шынтақ астына жастықша койыңыз;

5. иықтың 3/2 орта бөлігіне резеңке бұрауды тартып байланыз;

Іс-әрекеттің орындалуы

1.шынтақ иінін спиртке батырылған 2 мақта шаригімен тазалау;

2. науқасқа колын ашып-жұмып жұмыс істеуін сұрау;

3. шынтақ иініндегі көк тамырды сол қолдың улкен саусағымен бекітіп ұстау;

4. иненің қиылысын жоғары қаратып, бұрыштап ұстап әуелі теріні, содан соң көк тамырды тесу.

5.иненің канюласынан қан көрінгеннен кейін, иненің канюласына пробирканы кигізу қажет мөлшердегі қанды алу;

6. резеңке бұрауды шешіп, науқас жұмған қолын ашады;

7. инъекция жасаған жерді спиртке батырылған мақта шаригімен басып инені шығарып алу;

8. науқасқа шынтақ иінін қысып ұстауын сұрау;

9.зертханаға жолдама жазу.

Қан ағызу

Қан ағызу бұл қан тамырлық жүйеден белгілі бір мөлшерде қанды алу. Қанды ағызғанда қанайналымдағы канның жалпы көлемі азайып, артериялық және венозды кысым төмендеп, қанның тұтқырлығы төмендейді. Қазіргі кезде әсері жоғары гипотензивті препараттардың болуына байланысты қан ағызу өте сирек жүргізіледі (гипотензивті заттарға сезімталдығы болғанда).

Керсеткіші: гипертониялық криз, өкпе шемені, жедел ми қанайналымының бұзылысының геморагиялық түрі.

Қарама-қарсы көрсеткіші: қан жоғалту, түрлі себепті шоктар, әр-түрлі себепті анемиялар.

Іс-әрекетке дайындық

1. науқасқа жасалатын іс-шараны хабарлаңыз;

2. науқасты отырғызып немесе арқасымен жатқызыңыз;

3. қолғапты киіңіз;

4. шынтақ астына жастықша қойыңыз;

5. иықтың 3/2 орта бөлігіне резеңке бұрауды тартып байлаңыз.

Іс-әрекеттің орындалуы

1. шынтақ иінін спиртке батырылған 2 мақта шаригімен тазалау;

2. науқасқа қолын ашып-жұмып жұмыс істеуін сұрау;

3. шынтақ иініндегі көк тамырды сол қолдың үлкен саусағымен бекітіп ұстау;

4. иненің қиылысын жоғары қаратып, бұрыштап ұстап әуелі теріні, содан соң көк тамырды тесу.

5.иненің канюласынан кан көрінгеннен кейін, иненің канюласына резеңке түтікке кигізу, қажет мөлшердегі

қанды алу, 15О-200мл шамасында;

6. резеңке бұрауды шешіп, науқас жұмған қолын ашады;

7. инъекция жасаған жерді спиртке батырылған мақта шаригімен басып инені шығарып алу;

8. науқасқа шынтақ иінін қысып ұстауын сұрау;

Венесекция

Көрсеткіші: коллоидты және кристалоидты ерітінділерді енгізу үшін венепункция жасай алмағанда, қаналмастыратын ұзақ уақыттық инфузия қажеттілігінде.

Қарама-қарсы көрсеткіші: беткей веналардың флебиті, пункция жасаған жердегі теріде іріңді зақымдалу болса.

Іс-әрекетке дайындық

1. науқасқа жасалатын іс-шараны хабарлаңыз;

2. науқасты отырғызып немесе арқасымен жатқызыңыз;

3. қолғапты киіңіз;

4. шынтақ астына жастықша қойыңыз;

5. иықтың 3/2 орта бөлігіне резеңке бұрауды тартып байлаңыз

Іс-әрекеттің орындалуы

1. шынтақ иінін спиртке батырылған 2 мақта шаригімен тазалау;

2. 0,5% новокаин ерітіндісімен жергілікті инфильтрациялық анестезия жасау,

3. көк тамырдың бойымен 3-4 см ұзындықта кесу,

4. қан тоқтататын қысқышпен көк тамырды бөліп алып, оның астына 2 жібек жібін келтіру.

5. жіптің шеткі жағынан байлап, жарақатқа қарай тартып, екінші лигатураны үхтап тұратын көктамыр инъекциясына арналған инеге кіргізу,

6. жараны тігеді.

Инъекциялар кезіндегі асқынулар және оның алдын алу

I. Жергілікті: инфилтрат, абсцесс. иненің тромбозы, флебит, тканнің некрозы, гематома.

II. Жүйелі: ауалы эмболия, майлы эмболия, сепсис, анафилактикалық шок, вирусты гепатит, ЖИТС.

Инфильтрат - тері астылық және бұлшықет ішілік инъекцияларынан соң, инъекция жасаған жерде болатын қатаюдың пайда болуы. Егер

• Инъекция өткір емес инемен жасалса;

• Бұлшыкет ішілік инъекцияға кыска ине колданса;

• Инъекцияның орны дұрыс болмаса:

• Бір орынға жиі инъекция жасалса;

• Суық ерітінділер қолданса, инъекция жасаған жерде қолға сезілетін инфильтрат пайда болады. Инфильтрат болған жерге жылытқыш компрестер және қыздырғыш қою қажет.

Абсцесс - пиогенді мембранамен жан жағындағы ткандерден шехтелген жұмсақ ткандердің іріңді кабынуы. Себебі асептикамен антисептика ережелерін сақтамауға байланысты.

Медикаментозды эмболия майлы ерітінділерді тері астына немесе бұлшықетке салғанда кан тамырларына түсіп,оны бітеп қалады,соның» салдарынан тканің некрозына алып келеді. Некроздың белгілері-инъекция жасаған аймақта ауру сезімі үдеп, ісініп ,жергілікті және жалпы дене қызуы көтеріледі. Егер май көк тамырда болса, кан ағымымен ол өкпе қан тамырларына барады.Өкпе қан тамырларының эмболиясының белгілері: кенеттен пайда болатын тұншығу ұстамасы, жөтел, ентігу, тахикардия, қан қысымының төмендеуі, дененің жоғарғы бөлігінің көгеруі(цианоз), кеуденің қысылу сезімі. Тіпті өлімге алып келуі мүмкін.

Майлы ерітіндіні саларда сақталуы қажет ереже: ампуланы алдын ала жылыту, салған кезде орнын дұрыс таңдау және "қан тамырына түспегендігіне көз жеткізу мақсатында итергішті тартып көру. Қан пайда болған жағдайда ол жерге салуға болмайды. Басқа жерге немесе инені сәл ары қарай не бері қарай тартып, тағы да тексергеннен кейін ғана салған жөн. Итергішті тартьш көргенде қан болмаса ғана салуға болады.

Ауалық эмболия көк тамыр ішіне инъекция жасағанда немесе ерітінді кұйғанда ауа кету салдарынан пайда болуы мүмкін. Бұл аскынуда майлы эмболия сияқты қауіпті болып табылады. Клиникалық белгілері де соған ұқсас.

Нерв тармақтарынын зақымдануы көк тамырға және бұлшықетке инъекция жасағанда болуы мүмкін.

• Механикалық- инъекция жасайтын орынды дұрыс таңдамағанда;

«Химиялық - дәрілік препараттардың депосы нерв талшықтарына жакын орналасқанда.

Асқыну ауырлығы әртүрлі невриттен(нервтің кабынуы) параличке(нерв қызметінің болмауы) дейін болуы мүмкін.

Тромбофлебит - тромбтың түзілуімен қатар жүретін көк тамырдың қабынуы. Белгілері: ауру сезімі, терінің кызаруы, көк тамыр бойында инфильтраттың пайда болуы, дене қызуының көтерілуі. Бір көк тамырды жиі венепункция жасағанда немесе жиі өткір емес инені қолданғанда кездеседі.

Гематома (тері астына қаннын ұйылуы) - венепункцияны дұрыс жасамағанда, тері астында кара-көк дақ пайда болады. Бұл жағдайда венепункцияны тоқтатып, бірнеше минут инъекция жасаған орынға спиртке батырылған мақтаны басу керек. Тағайындалған инъекция басқа көк тамырға жасалынады. Ал гематома орнына спирттік компресс қойылады.

Сепсис - жалпы жұқпалы ауру, көк тамырға инъекция жасағанда және көк тамырға стерильді ерітінділерді құйғанда асептикалык ережелерді қатаң бұзғанда дамиды.

Вирусты гепатит В. сары сулық гепатит, ВИЧ-жұқпалы аурулар, бұл да асептикалық ережелерді бұзғанмен байланысты, инъекция жасағаннан кейін бірнеше айдан соң дамуы мүмкін.

Негізгі мэселені дэрілік препараттарды қабылдағанда болатын крапивница, ринит, Квинке ісінуі, конъюктивит түрінде көрінетін аллергиялық реакциялар құрады. Ең қатерлі аллергиялык реакцияның түрі анафилактикалық шок. Шұғыл түрде дәрігерге хабар беру керек және жедел көмек көрсетуді бастау қажет. Анафилактикалық шок дәрілік препаратты енгізгеннен соң бірнеше секунд немесе минут аралығында дамимды. Неғұрлым шок тез басталса, соғұрлым ағымы нашар, тіпті өліммен бітуі мүмкін. Клиникалық анафилактикалық шок кезінде кенеттен қан қысымы төмендеп, бронх тарылып, есін жоғалтады,терісі қызарады, кышитын бөртпелер басады, құсу, жүрегінің жиі соғуы байқалады. Симптомдары әртүрлі бірігулермен байқалуы мүмкін. Өлім жедел тыныс жеткіліксіздігінен, өкпе шеменінен, жедел жүрек-қан тамыр жеткіліксіздігінен дамиды.

Алғашқы көмек:

1.дәріні енгізуді тоқтату,

2. дәріні енгізген орынға жгут байлау,

3.науқасты жатқызып, аяғын көтеру,

4.0,1%-1,0 мл адреналинді 200,0 мл физ ерітіндісімен көк тамырға,

5. 60-200 мг преднизалонды енгізу.

6. антигистаминдік заттарды енгізу: 1%-1,0 димедролды көк тамырға,

7. тұншығу болса, көк тамырға 2,4%-10,0 мл эуфиллин,

8. жедел жүрек-қан тамыр жеткіліксізді дамыса өкпелік-жүрек реанимация шараларын жүргізу қажет.

Дәрілік заттарды қолданғанда аллергиялық реакцияны алдын-алу үшін тағайындалу көрсеткішін катаң тексеру қажет, аллергиялық реакцияның алғашқы белгілері пайда болғанда тез арада тоқтату, жоғары аллергендік белсенділігі бар препараттарды (антибиотиктер, сары сулар) енгізгенде, сынама жасау қажет.

Мақсаты: дәрілік заттарды қан тамырларына жәй минутына 40-60 тамшыдан жіберу.

Қажетті заттар: Бір рет қолданылатын система, дәрі-дәрмек заттар, штатив, салфетка, лейкопластырь, залалсыздандырылған астауша, мақта шаригі, спирт 70%.

Қарсы көрсетпелері: су- электролитбалансын және организмнің қышқылды- сілтілі жағдайын қалыптастыру, интоксикацияны жою, парентеральды тамақтандыру.

Іс- әрекеттер:

1. Қолды мұқияттап сабынды сумен жуып, тырнақтың түбін де спиртке батырылған мақта шаригімен сүртіңіз. Қолыңызға биялайды кию керек.

2. Бір рет қолданылатын системаның саңылаусыздығын және қолдану мерзімін тексеріңіз.

3. Қолданылатын ерітіндінің саңылаусыздығын, қолдану мерзімін тексеріп,флаконның алюминий қақпағының орта бөлігін ашыңыз.

4. Резеңке тығынын спиртке батырылған мақта шаригімен сүртіңіз.

5. Ораулы пакетті ашып, ішінен системаны шығарып, залалсыздандырылған ақжайманың үстіне қойыңыз.

6. Ұшында қалпақпен жабылған инесі бар ауа шығаратын түтікті алып, инені қалпақтан шығарып, оны флаконның резеңке тығынына тақастырып ішіне кіргізіңіз, ал түтікті флаконға қатарластырып байлаңыз.

7. Ұзын түтікті тамызғышты алып, оның бұрандалы қысқышын жабыңыз.

8. Системаның ұшындағы иненің қалпағын шешіп, флаконның резеңке тығыны арқылы оған тақастыра ішіне кіргізіңіз. Флаконның түбін жоғары көтеріп, сол қолмен тамызғыштың бос жағын ұстап, флаконды штативке қойып бекітіңіз.

9. Иненің қалпағын шешіңіз. Тамызғыштың сүзгісін көлденеңінен ұстап, қысқышты ақырын ашып, ауаны шығара отырып, түтікті және сүзгіні жартылай сұйықпен толтырыңыз.

10. Тамызғышты тікесінен ұстап, түтіктің төменгі жағындағы ауаны шығару үшін инъекция жасайтын инеден сұйықтықты ағызыңыз. Ұзын түтіктегі ауа көпіршігінің жоқ екенін тексеріңіз.

11. Система сұйыққа толғаннан кейін, қысқышты жауып, оны штативке орналастырып бекітіңіз.

12. Залалсыздандырылған астаушаға қалпаққа кигізілген инъекцияға арналған инені, спиртке батырылған мақта шаригін, залалсыздандырылған салфетканы салыңыз.

13. Венаға тамшылатып құю көп уақыт жасалады, сондықтан сырқатты шалқасынан жатқызу керек.

14. Құятын сұйығы бар ыдысты төсек үстінен бір метрдей биікке қойып, сұйықтықтың ағу жылдамдығы минутына елу және алпыс тамшы болатындай етіп тамызғыштың винттік қысқышын орнатады.

15. Тесілетін жердің терісін спиртпен немесе йодпен мұқият сүртіп, инені сұғады да муфтасына лейкопластырмен жабыстырып бекітедіде үстінен залалсыздандырылған салфетканы жауып қояды.

16. Науқастың жағдайын бақылау.

17. Процедура біткен соң инъекция орнына мақта шаригін қойып, инені алу, науқасқа қолын бүгуін айту.

Ескерту: Қанмен ластанған мақта шаригін науқаста қалдырмау керек. 5-7 минуттан соң алып арнайы ыдысқа салу қажет.

Венаға көп мөлшердегі сұйықтықты тамышалатып енгізу.

Дәріні венаға арнайы құрастырылған жүйемен тамшылатып құяды. Тамшылатып құятын жүйенің екі түрі болады: біріншісі – зауыттан арнайы полиэтиленді қапшықтың ішіне салып зарарсыздандырып, тамырға құюға даяр етіп шығаратын, бір мәрте пайдаланатын, политхлорвинил түтігінен жасалған жүйе; екіншісі – жұмсақ резеңке түтіктен, мейірбикенің өздері құрастырып жасаған, әрбір пайдаланған сайын зарасыздандыруды қажет ететін көп мәрте пайдаланатын жүйе.

Бір мәрте пайдаланатын, зарарсыздандырылған жүйенің сыртына пайдалалану ережесі жазылады.

Көп мәрте пайдаланатын жүйені, әрбір зарарсызданған сайын, үлкен орамалға немесе шүйберекке орап қояды. Зарарсызданған жүйе бір-екі тәулікке жарамды.

Венаға тамызуды, сифон әдісімен де іске асырады. Сифон әдісімен құю үшін жүйе мен тамызғышты сұйыққа толтыру керек. Ішінде дәрілік сұйығы немесе қаны бар флакон аузын бекітекен резеңке тығынды спиртпен сүртіп, тазалаған соң, оны ұзындығы екі түрлі инемен тесіп, иненің ұштарын флаконға кіргізеді. Иненің ұзынын “ауа жүргіш” деп атайды, оның ұшын флакон түбіне дейін жеткізіп қояды. Қысқа инемен флакон ішіндегі ұшы сұйықта тұрады да, сыртқы ұшына дайындалған жүйені жалғайды. Егер флаконға кіргізген екі ине де қысқа болатын болса, онда оның біреуіне ұзындығы 20-25 см болатын түтік жалғап, флаконды қабырғалатып ұшын жоғары қаратып, биіктеу етіп көтеріп бекітеді. Екінші инеге жүйенің түтігін кигізіп, тамызғыштан төменірек жерден оны қысып қояды. Содан соң ішінде дәрілік сұйығы немесе қаны бар флакон ауызын төмен қаратып төңкереді. Түтікке салған қысқышты ашқан “ауа жүргіш” ине арқылы, төңкерулі тұрған флакон ішіне ауа кіреді. Сол кезде құмырадағы сұйық немесе қан екінші ине арқылы жүйеге ағып түсе бастайды. Жүйе түтігінің ұшына дейін сұйыққа толтырып алған соң, ортадағы тамызғаш тетік арқылы, дәрінің немесе қанның қалай таматынын бақылау қажет. Түтікте ауа қалдыруға болмайды. Қажет болса, екінші ине арқылы, флакон ішіне қосымша дәрілерді шприцпен кіргізуге болады. Кейде қанды немесе дәрілік сұйықты қан тамырына жылдам енгізуге тура кеп қалады. Ондай кезде “ауа жүргіз” түтікке баллон жалғап, флаконға ауа айдап кіргізіп қысымын көтеру арқылы дәрінің немесе қанның тамуын тездетеді. Жүйе жалғанып, дайын болған флаконды мосағашқа бекітіп, жүйенің ұшын зарарсыздандырылылған дәкемен орап, түтікті қысқан қысқашы арқылы, мосағаштың ілгішіне іліп қояды. Сөйтеді де бүйрек тәрізденген астаушаға, мақтадан спиртке шыланған түйіндердің бірнешеуін бірнеше құрғақ дәкені, тамырды тесуге арналған инелер мен шприцті салып, бетін зарарсызданған орамалмен жауып, палатаға барады.

Ине шаншатын жердің терісін спиртпен немесе 1-2 % йод ерітіндісімен сүртіп, инені венаға кіргіізген соң жүйеге жалғайды да оны лейкопластырмен қозғалып кетпейтіндей етіп, бірнеше жерден бекітеді. Нәрестелерге жүйе қойған соң, аяқ--қолдарының астына жалпақ ұзынша тақтайдан немесе қатты қағаздан жасалған төсеніш қойып, қорзғалмайтындай етіп, таңып тастаған тиімді. Өйткені, бала абайсызда қозғалып қалса, ине тамырдан шығып кетуі ықтимал. Кішкентай бөбектердің венасын табу өте қиын балғандықтан жүйедегі дәрі мен қан әбден тамып болғанша, оның қасында қол-аяғын ұстап шешесі, не мейірбикенің өзі отыруға тиіс. Дәрі тамызып болған соң, инені тамырдан тез шығарып, спиртке шыланған мақта тампонын таңып қояды.

Венаны жару (венесекция) арқылы оған түтік қойып дәрі немесе қан енгізу.

Бұл әдіс қатты әлсіреген, жағдайы өте ауыр, ауруы әбден меңдеп кеткен, көп қан кетіп әл үстінде жатқан, венасы көрінбейтін толық (паратрофик) нәрестелерге қолданылады.

Операция жасау жолы: терісін спиртпен, йодпен сүрткен соң, жан-жағын зарарсызданған дәкемен жауып, тек венасын ғана, ашық қалдырады. Новокаин жіберіп ауыртпайтын етіп ашық қалдырады. Новокаин жіберіп ауыртпайтын етіп алған соң, немесе наркоз беріп ұйықтатқан соң, терісін ұзындығы 2-3 см болатындай етіп қиғаштатып тіледі. Венаның кенересін тесіп, ішіне түтіктің ұшын ақырындап кіргізеді. Баланың жасына, венаға байланысты, түтікті әртүрлі тереңдікке енгізеді (5-10 см). Бұл әдіс үшін көбінесе тобық үстіндегі, сандағы және шынтақ бүгілісіндегі шығып кетпестей етіп бекітіп байлайды. Түтіктің айналасындағы тігіске дәнекеден жасалған, спирттелген ашасы бар таңғыш қойып таңады. Дәрі немесе қан тамызып болған соң, түтіктің іші ұйыған қанмен бітеліп қалмас үшін, көк тамыры қабынып кетпес үшін 0,25 % новокаин ерітіндісімен жуып, 0,5-1 мл гепарин енгізеді. Содан соң түтікті тығындап қояды.

Асқынулар:

1. Түтікке қан ұйып бітеліп қалады (тромбоз), онда түтікті алып тастауға тура келеді;

2. Түтік шығып кетіп, қан ағады. Оны тоқтату үшін қатты таңып байлайды;

3. Түтік бойында венаның қабынуы мүмкін (флебит). Онда түтікті новокаинмен, гапаринмен алдын-ала жуады да, алып тастайды,

4. Сонан соң Вишневскийдің немесе гапаринмен майлап таңады. Бұлардан басқа ұйыған қан болуы да мүмкін. Бұл тромбоэмболия деп аталатын өте ауыр асқынудың түріне жатады. Осының салдарынан сырқат аяқ астынан өліп те кетуі мүмкін. Сондықтан мейірбике сырқат венасындағы түтікті уақытылы новокаинмен, гепаринмен жуып тұру керек.

Бұғана астындағы венаға түтік қою.

Баланың жағдайы тым ауыр болса, жасалатын операция өте күрделі және ұзақ уақытта талап ететін болса, операциядан кейін, ауруға көп күндер бойы аузы арқылы тамақ берілместен, тек парентеральды қоректендіру қажет болса, жоғарыдағы аталған асқынулар болып кетпес үшін, баланың бұғана асты венасына түтік қоюға тура келеді. Бұғана асты венаның қуысы кең, қысымы салыстырмалы түрде аз, ағысы қатты болғандықтан ол жерде тұтіктің айналасында қанның ұюы, тамырдың қабынуы тәрізді асқынулар болмайды немесе сирек ұшырасады. Әрі жүрекке жақын орналасқандықтан, енгізген дәрілерді тез арада айдап, бүкіл денеге таратады.

Түтік қою тісілі. Ауруды шалқасынан жатқызады, жауырынның астына жастық қояды. Басын түтік қоятын жерден қарама қарсы жаққа бұрады. Ине шаншатын жерді мойнын, бұғананың асты - үсті, иығын спиртпен, йодпен жақсылап тұрып сүртеді. Хирург қолын сабындап жуған соң, құмырсқа қышқылымен жуады немесе спиртпен, йодпен сүртеді. Терісі мен теріастына новокаин жіберіп ауырғанын кетіріп алған соң, жуан инемен новокаинды жібере отырып бұғана астындағы венаны теседі. Тамырға түскен соң шпириц инеден ажыратып, инені тесігі арқылы вена қуысына өткізгіш лесканы тереңдете кіргізеді. Инені суырып алады. Тамырдың қуысында қалған өткізгіш арқылы, ақырын айналдыра отырып, көк тамырға түтікті 5-10 см тереңдікке өткізеді. Сонан соң өткізгішті суырып алып тастайды. Түтіктің венада тұрғанына көз жеткен соң, оған жүйені қосып дәріні тамызуға кіріседі. Түтік шығып кетпес үшін, оны түбіне терісіне лейкопластырмен екі ашалап тұрып желімдеп бекітеді.

Бұғана астындағы (венаға) көк тамырға қойылған түтік ерекше күтімді қажет етеді.

Асқынулар:

1. Түтік қан тамырына мүлдем кіріп, қанның ағысымен жүрекке дейін кетіп, қалуы мүмкін;

2. Түтікті уақытылы новокаинмен, гепаринмен жуып тұрмаса қуысындағы қан ұйып бітеліп қалып немесе ол жұлынып кетіп басқа ауыр асқынуларға соқтыруы ықтимал;

3. Венаның қабынып кетуі мүмікін (флебит).

Мұндай асқынулар болмас үшін мейірбике түтікті мезгіл-мезгіл новокаинмен жуып тұрулары керек.

Сонымен қатар дәрілік заттарды қызыл қан тамырына, сүйектің кемігіне, буындарға, плевра қуысына құрсақ қуысына, жілік майына, қуыққа, үрпіге, жүрек қабына, өкпеге, кеңірдекке, бронхыға, енгізуге болады. Осы аталған жолдардың әрқайсысының өзіне тән әдістерін, ерекшеліктерін мейірбикелер білуі тиіс.

Кейбір дәрілік заттарды енгізу ерекшеліктері. Егулерден кейін кездесеттін асқынулар және олардың емі

Кейбір дәрілік заттарды енгізу ерекшеліктері

Гепарин тікелей әсер ететін антикоагулянт: тромбиндің пайда болуын тоқтатады, қанның ұюына кедергі жасайды. Гепарин жедел миокард инфарктісінде, жүрекке және қан тамырларына операция жасағанда, өкпе және ми қан тамырларына тромбоэмболиясында, тромбофлебитте, тромбоэмболия асқынуларының алдын алу және емдеуде қолданылады. Мөлшері – жеке дәрігер тағайындайды: 5000 Б әр 4-6 сағатта, күре тамырға, бұлшық етке немесе тері астына терең енгізіледі.

Асқынулары: Геморрагиялық асқынулар: гематурия (қанның зәрде пайда болуы), буындарға қан құйылуы, ішектегі асқазан қан ағуы, тері астына, бұлшық етке инъекция жасаған жерде гематоманың пайда болуы.

Мақсаты: қанның ұйығыштығын төмендету және гепариннің дәл мөлшерін жіберу.

Қолдануға болмайтын жағдай: анемия, жара бар аурулар, қан аурулары.

Қажетті заттар: 1 мл 5000 Ед гепарин ерітіндісі флаконда, 1-2 мл шприц, астауша, спирт, мақта шаригі.

Іс- әрекеттер: Дәрінің мөлшерін тек қана дәрігер белгілейді, флаконды жоғары қаратып, керекті мөлшерде дәріні сорып алып, инені ауыстырып, тері астына салатын инені салып, ауасын шығарып, дайындап қоямыз. Науқасты жатқызамыз немесе отырғызамыз. Егуді тері астына жасаймыз. Ем шара жасалғаны туралы арнайы қағазға белгі қояды. Қажет жағдайда дәрігердің нұсқауы бойынша гепариннің антагонисты 1% протамин сульфаты 5 мл күре тамырға, дицинон 1-2 мл бұлшық етке, тамырға жіберіледі.

Есте сақтаңыз!

1. Гепаринмен емдеу коагулограмма (қан анализі, негізгі көрсеткіш- қанның ұю уақыты) бақылуымен жүзеге асады, дәрігердің қатаң тағайындауымен 7 күннен аспайды.

2. Геморрагиялық асқынулардың алдын алу үшін науқасты бақылау қажет.

3. Күнде жалпы зәр анализін тексеріп, зәрдің түсін бақылау қажет.

Магний сульфатын қолдану ерекшеліктері

Бұл дәрі спазмолитикалық әсер етеді. Бұлшық ет ішіне 5-20 мл 25% магний сульфат ерітіндісі жіберіледі. Ал гипертониялық криз болғанда күре тамырға жәймен жіберіледі. Магний сульфат ұнтағын (10-30грамм) аш қарынға тамақ алдында ішті айдау үшін қолданады. 1% магний сульфат асқазанды жуу үшін қолданады. Эпилепсия ауруында тырысу кезінде қолданылады. Магний сульфат өт сұйықтығын айдап шығару үшін, 1 ас қасық 20-25% ұнтағын суға араластырып қосады. Жиі қолданса, ішті қатырады. Көбіне улану кезінде іш айдайтын дәрі ретінде беріледі.