8. Кіеўскі і Галіцка-Валынцкі летапісы: агульная хар-ка. Гістарычныя звесткі пра пачатак Літоўскага княства ў Галіцка-Валынскім летапісе.

У Кіеўскай летапісе адбіліся хітраспляценні межкняжеских адносін, нястомная барацьба прэтэндэнтаў на вялікакняскі стол, жыццё удзельных княстваў і, вядома, гісторыя руска-палавецкага супрацьстаяння. Кіеўскі летапіс - помнік гісторыі і літаратуры Старажытнарускай дзяржавы, складовая частка Іпацьцеўскага спісу. З'яўляецца працягам «Аповесці мінулых гадоў» і папярэдніцай Галіцка-Валынскай летапісе, ахоплівае падзеі 1118-1200 гадоў. Тэкст ўпарадкаваў каля 1200 года ігумен Выдубицкого манастыра ў Кіеве Майсей на аснове летапісных сводак, складзеных пры княжацкіх дварах у розных землях Русі, з пэўнымі скаротамі і дапаўненнямі. Наяўнасць розных аўтараў, неаднолькавы ўзровень іх адукацыі і таленту адбіліся на падыходзе да выкладу падзей, стылі, ацэнках фактаў. Кіеўскі летапіс складаецца з погодовых запісаў, у якія былі ўплецены летапісныя апавяданні, воінскія аповесці пра князях Ігар Алегавіч, Ігару Святаславіча і інш. Распавядаецца таксама пра Ноўгарадзе, Волжскай Балгарыі, Германіі, Чэхіі, Польшчы, Венгрыі. Галоўная тэма Кіеўскай летапісе - Кіеў і Кіеўская зямля, барацьба за стольны град паміж Мономаховичами і Алегавіч, заклікі да яднання Русі ў барацьбе супраць іншаземных заваёўнікаў. У Кіеўскую летапіс ўключаны асобныя летапісныя творы - аповесць пра забойства Андрэя Багалюбскага ў 1174, аповесць аб паходзе Ігара Святаславіча на полаўцаў 1185 і інш. Кіеўскі летапіс - твор амаль асабліва свецкі, царкоўным пытаннях нададзена вельмі мала ўвагі. Яго язык набліжаны да народнай мовы таго часу, з некаторымі царкоўнаславянскімі элементамі, з выкарыстаннем дыялогаў, прыказак, выказванняў гістарычных асоб. Шырока прадстаўлена агульнаўжывальная і ваенная лексіка. Апісанні асобных падзей і характарыстыкі асоб падаюцца даволі маляўніча. Стыль выкладу дзелавой, урачысты.

Галіцка-Валынскі летапіс - летапіс XIII стагоддзя, прысвечаная гісторыі Галіцыі і Валыні. Захавалася ў Іпацьцеўскай летапісным даймаць. Ахоплівае падзеі 1201-1291 гадоў. Лічыцца галоўнай крыніцай па гісторыі Галіцка-Валынскага княства.

Спачатку летапіс складалася з асобных гістарычных аповесцяў. Толькі пры стварэнні агульнай зводу была занесеная храналогія. Па змесце і моўна-стылістычнымі асаблівасцямі Галіцка-Валынскі летапіс дзеліцца на дзве часткі:

1. Галіцкая летапіс (1201-1261), складзеная ў Галіцыі, у аснову якога пакладзена летапісанне часоў князя Данііла Раманавіча Галіцкага;

2. Валы нскі летапіс (1262-1291), складзеная на Валыні, дзе больш адлюстровываюцца падзеі на валынскіх землях у княжанне Васілька Раманавіча і яго сына Уладзіміра.

Невядомыя аўтары Галіцка-Валынскай летапісе (магчыма, дружыннікі) былі ідэйнымі выразнікамі інтарэсаў тых сацыяльных сіл, на якія абапіралася княжая ўлада ў барацьбе супраць буйнога баярства. Асноўны тэкст летапісу пранізвае ідэя адзінства Русі, абарона яе ад знешніх ворагаў. Значнае месца ў Галіцка-Валынскай летапісе займае гісторыя культуры Галіцка-Валынскага княства. Ад папярэдніх старажытнарускіх летапісаў Галіцка-Валынскі летапіс адрозніваецца амаль поўнай адсутнасцю царкоўнай тэматыкі.

Першы пісьмовы ўспамін пра Міндоўга датуецца 1219 годам, калі ў Галіцка-Валынскім летапісе ён называецца адным са старэйшых або малодшых князёў у Літве, якія падпісвалі пагадненьне з Уладзімера-Валынскім княствам. Летапіс — каштоўная крыніца звестак па гісторыі Беларусі. Змяшчае унікальныя звесткі пра Новагародак, Берасце,інш. гарады, пра асобныя помнікі бел. культуры (заснаванне Лаўрышаўскага манастыра, будаўніцтва Камянецкай вежы), пра жыццё i дзейнасць вял. князёў ВКЛ Міндоўга, Войшалка, Трайдзеня, звесткі пра якіх, як мяркуюць некат. даследчыкі, запазычаны з Новагародскага летапісу.

Г.-В. л. — адзіны помнік, у якім даволі шырока асветлены пачатковы этап паліт. аб'яднання бел.-літ. зямель у адзіную дзяржаву, працэс утварэння ВКЛ, паказана складанасць гэтага прагрэсіўнага гіст. працэсу. Падзеі ў летапісе пададзены з пункту погляду інтарэсаў галіцка-валынскіх князёў, месцамі тэндэнцыйна, але звесткі ў цэлым адпавядаюць гіст. сапраўднасці. Летапіс быў шырока вядомы на бел. землях, паслужыў крыніцай i ўзорам для бел.-літ. хронік 16 ст. Асобныя яго сюжэты выкарыстаў аўтар «Хронікі Вялікага княства Літоўскага i Жамойцкага», звесткі пра Міндоўга і Войшалка былі перакладзены на стара-бел. мову i ўключаны ў Хроніку Быхаўца. Гэты летапіс садзейнічаўт таксама пераадоленню традыцыйнай пагадовай формы выкладання падзей у бел.-літ. агульна-дзярж. летапісанні i станоўча паўплываў на развіццё бел. гіст. прозы i гістарыя-графіі позняга сярэдневякоўя i эпохі Адраджэння.