5.1 Үздіксіз көлік механизмдерінің тағайындалуы және құрылысы

Қорғаныс және құлыптау жүйелері. Электр қондырғыларын орналастыру. Тізбекті-тасымалдау жүйелері үшін қозғалтқыш пен статикалық жүктемелерді таңдау мен анықтау. Конвейердің тарту есебі. Конвейердің көп козғалтқышты электр қозғалтқышы. Конвейер мен ПТС үшін қолданылатын электр қозғалтқыш жүйелері. Конвейер мен таспалы-тасымалдау жүйелерін басқару электр сызбалары.

Үздіксіз тасымалдау механизмдері цехтар ішінде және әртүрлі дайындама, бөлшектер мен жинақтау бірліктері цехтары арасында, жұмыс орындарынан метал өңдеу қалдықтарынан шығару, үйілмелі қалыптау материалдарын беру, дайын электр машиналарын тасымалдау үшін электр машина жасау зауыттарында операция аралық орын ауыстыру мақсатында кеңінен қолданылады. Мұндай механизмдерге ең алдымен әртүрлі конвейерлер жатады: таспалы, ілінбелі, роликті т.б.

Жиі қолданылатын таспалы конвейердің негізгі құрылымдық элементі таспа түрінде жасалған жұмыс жасау барысында үздіксіз қозғалатын, тұйықталған тарту органы болып табылады.

Таспалы конвейердің түрлерінің бірі – пластинкалы конвейер болып табылады. Оның тарту органы үздіксіз қабат қалыптастыратын, метал пластинкалары бекітілген, екі тұйықталған пластинкалы таспа түрінде жасалған. Тарту таспалары жетекші және басыңқы жұлдызшалар арқылы аударылған. Жетекіш жұлдызшалар электр қозғалтқыш арқылы қозғалысқа келтіріледі.

Роликті конвейерлер (рольтанг) топтық немесе жеке электр қозғалтқышы бар роликтер жүйесі болып табылады.

Ілінбелі конвейерлер негізгі технологиялық қондырғыны орнатуға кедергі келтірмейді, себебі олар цех колонналары бойы арнайы құрылымдарға бекітіледі немесе бұл мақсатта төбе жабыны арқалықтары қолданылады. Мұндай конвейерлер 0,1-30м/мин және салмағы бірнеше тоннаға дейін жүкті тасымалдай алады. Көп сериялы өндірісте біртұтас тізбекті үдерісте машиналарды жинақтау және материал, дайындама, машина бөлшектері мен түйіндерін тасымалдау мен жинақтауға арналған технологиялық қондырғы,механизмдер мен құрылғы болып табылатын, тізбекті тасымалдау жүйелері /ТТЖ/ кеңінен қолданылады. ТТЖ негізгі тасымалдау қондырғылары – ұзындығы әртүрлі конвейерлер болып табылады.

Конвейердің артықшылығы – тиеу мен түсіруде үздіксіз әрекет етуінде, бұл әсіресе тізбекті өндіріс үшін аса маңызды. Сонымен қатар, конвейерлер құрылымы қарапайым, пайдалану қиындық туғызбайды, крандар мен көтергіштермен салыстырғанда өнімділігі жоғары.

Жеке және бірігіп жұмыс жасайтын конвейерлер болады. Жүк қабылдайтын конвейерлер бірігіп жұмыс жасайтын деп аталады, жүк түсірілетін конвейерлер бас конвейерлер, бірігіп жұмыс жасайтын конвейерлердің қалғандары – аралық конвейерлер деп аталады.

Конвейерлердің құрылымы әртүрлі болғанымен, олардың қолдану тәртібіне байланысты төмендегі ерекшеліктері болады:

а ) жұмыс жасау мерзімі ұзақ;

б) іске қосу сирек, олардың ұзақтығы конвейер өнімділігіне әсер етпейді және қозғалыстың айналым бағыты бірқалыпты қалады ;

в) шартты жүктемеден асатын, қол тигізген жағдайда жоғары статикалық сәттердің пайда болу мүмкіндігі, ( ), мәселен апаттық тоқтатудан кейін жүктелген конвейерді іске қосқан жағдайда;

г) қоршаған орта жағдайы әртүрлі болған жағдайда конвейер қозғалтқыштарының жұмыс жасауы:ашық ауада, шаң және ылғалды ғимарат ішінде, жоғары және төмен температурада, агрессивті орта цехтарында.

Жоғарыда көрсетілген ерекшеліктерге сәйкес, конвейер электр қозғалтқыштарына қамтамасыз ету қарапайымдылығы, жоғары сенімділік пен іске қосу сәтінің жоғары деңгейін қамтамасыз етуге талаптар қойылады ( кейбір жағдайда бірнеше конвейердің электр қозғалтқыштарының бірігіп айналуы, жұмыс қарқынын өзгерту үшін 1:2 аралығында жылдамдықты реттеу, жүктің тербелуі мен тізбектің тұрып қалуының алдын алу үшін ілінбелі конвейерді тежеу мен баяу іске қосуды қамтамасыз ету қажет.

Аталған талаптарға қысқа тұйықталған және фазалық роторы бар – ұзақ мерзімді жұмыс жасайтын үш фазалы асинхронды қозғалтқышы бар электр қозғалтқыш сәйкес келеді. Қысқа тұйықталған қозғалтқыш кемшілігі жоғары іске қосу тогы болып табылады. Бірақ қысқа тұйықталған қозғалтқыш қолдану конвейерлерді автоматтандыруды арзандатады. Бұл жағдайда жоғары іске қосу тогы бар қозғалтқыштарды таңдау керек. Жылдамдығы реттелетін, бір қозғалтқышы бар конвейерлер үшін полюстер саны қосылатын көп жылдамдықты қозғалтқыш немесе қосымша механикалық түрлендіргіш немесе реттелетін электр гидравликалық муфталар қолданылады. Фазалық роторы бар қозғалтқыштар жоғары іске қосу сәтін талап ететін конвейер мен көп қозғалтқышты конвейерлерге жеке қозғалтқыштар жүктемесін реттеу мен ТТЖ конвейерлерінің келісілген қозғалысын қамтамасыз ету мақсатында орнатылады.