3. Стерилдеу әдісі.

Стерильдеу деп - қоректік ортадан, ыдыстардан, аспаптардан, ауадан, ж/е басқа да лаб-лық жабдықтардан микроорганизмдер ж/е оның спораларын толық жою д. а Стерилдеудің 3 тәсілі бар. 1. физикалық әдіс а)ультракүлгін сәуле. б) бактериялық сүзгішті жүргізу арқылы. жоғарғы температурамен стерилдеу өте ыңғайлы, көп қолданатын әдіс б. т. оның түрлері: 1) спирт шамының жалынында күйдіру. 2)қайнату. 3)құрғақ ауамен стерилдеу. 4)қаныққан бу қысымымен стерилдеу - микробиологиялық практикадағы ең әсерлі әдіс б. т. Стерилдеу автоклавтарда бір атмосферада 120 С температурада, 20-30 мин аралығында жүргізілді. Бұл кезде тек вегатативті бактерия формасы ғана емес, спора формалары да өледі. Стерилдеу уақыты микробтармен ластануына ж/е стерилдейтін материал түріне қарай 1-1, 5 сағат созылуы мүмкін. 5)өткенші бумен стерилдеу. Кох қайнатқыштарын автоклавтық бу өткізгіш краны ашық, қақпағы жабылмаған күйде пайдалану арқылы жүргізіледі. Өткінші бумен стерилдеу:1)пастерлеу - 60-70С темп-да 15-30мин аралығында спора түзбейтін микроорганизмдерді жоюды айтады. 2)Тиндализация - 60С темп-да өзгеріске ұшырайтын белокты заттарға ( белок, қан сарысуы)т. б. қолданылады. Темп-ны су моншасында ж/е арналған термореттегіштері бар прибормен 5 күн бойы 1 сағаттан 50-58С температура жүргізеді. 6 ) Ультракүлгін сәулемен стерильдеу- бактерицидтік шам арқылы жүргізіледі. Микроорг-ң вегативті клеткасына ғана емес, спораларына да қатты әсер етеді. 7) Сүзу арқылы стерильдеу - микроорганизмдерді сұйықтықтығынан ажырату үшін қолданылады. Бұл әдісін сұйық ж/е механикалық д. а. Бұл әдістің құрамында белок, сарысу, кейбір антибиотиктер бактерияларды вирустарын бөлуде бактериофагтар ж/е экзо токсиндерді ажырату үшін қажет. ІІ химиялық әдіс. Антисептиктерді қолдануға негізделген. Антисептик д/з - микрооргнаизмдерді жоюға арналған заттарды айтады. Потогнеді микроорганизмдерді ішкі ортадан жоюға арналған химиялық заттарды дезинфекциялайтьын зат н/е дезинфекция д. а. ІІІ биологиялық әдіс. антибиотиктерді қолдануға негізделген. Антибиотиктер деп - спецификалық заттарды айтады. Олар антимикробтарға әсер көрсетеді. Микроорганизмдердің белгілі бір түріне ғана әсер ете алады, сондықтан толық стерильдеу бермейді.

10-билет

1. Микробиологияның Қазақстанда дамуы

2. Иммунитет жөніндегі ілім

3. Қоректік орталар(дайындау, сұйық ж-е тығыз қоректік орталар құрамын анықтау)

1. Микробиологияның Қазақстанда дамуы. 1932 жылы советтер одағы ғылым академиясының жанынан Қазақстанда база құрылды. Осы кезеңде зоология ж-е ботаника секторлары жұмыс істеді. 1947 ж. микробиология осы секторлардан жеке лаборатория ретінде бөлініп шықты. 1956 ж. Микробиология ж-е вирусология институты құрылды, оны алғаш басқарған қазақтың әйгілі ғалымы Давид Шамис. Оны 2 ші рет басқарып, қазақстандық микробиологияда өз қолтаңбасын қалдырған Хамза Жұматов. Бұлардан басқа аты әлемге әйгілі М. Шығаева, Никитина, Ветлугина, Айтхожина, т. б. ғалымдар.

2. Иммунитет жөніндегі ілім. Иммунитет — организмнің зиянды әсерді немесе уды қабылдамау қасиеті. Мүндай қасиет организмнің жеке ба-сының тіршілік ортасына бейімделуіне, сол ортадағы зиян-ды микроорганшмдер, вирустар және олар бөлетін түрлі бүлдіруші әсері бар заттарға қарсы түра алатьщдығына тікелей байланысты. Осындай өзара байланыстың, дәлірек айтканда, күрестің нәтижесінде аса күрделі биологиялык процестер басталады. Сөйтіп, организмде қорғаныштык қасиет арта түседі, оның түрлі зиянды микроорганизм-дерді, вирустарды құртатьш және улы заттардың уытын жойып, ыдырататын қабілеті күшейеді.

Иммунитет түзуге бүкіл организм қатысады, мүвда ор-талық нерв жүйесі басқарушы және бағыттаушы кызмет атқарады.

Ауру қоздырушылар немесе вакциналар нерв жүйесінің үштары арқылы сарысу гамма-глобулиндерін түзетін тиісті мүшелерге әсер етеді. Ал бұлар жауап ретіңде тиісте анти-телалар бөледі. Бүл кезде клетка ішінде қандай процестер орын алатыны жөнінде толық мағлүмат жок.

Иммунитеттің пайда болуьша сыртқы орта жағдайлары көп әсер етеді Шамадан тыс қызу, салкьгадау немесе орга-низмнің аса шаршауы корғаныш заттарынын түзілуін на-шарлатады.

Сонымен бірге иммунитеттін организмде жақсы түзілуін тамақтың нашарлығы, соның ішінде А және С ви-таминдерінің, фосфор және кальций түздарының жетіспеуі тежейді. Бүдан зиянды әсерге карсы күресте арнаулы ша-ралармен қатар (вакциналар егу т. б. ), малды және адам-ды толық бағалы қоректік заттармен қамтамасыз ету кажет деген қорытындыга келесіз. Иммунитетті бірнеше түрге ажыратады. Жасанды иммунитет құра-мында антителалар бар са-рысуды енгізуден пайда болған

Табиғи немесе туа пайда болған иммунитет — адамға және жануарлардың белгілі бір түріне тән, Ол түқым қуалайды. Бүдан ірі қараның — жылқының маңқасымен, жылқьшъщ, иттің обасымен, адамның ит пен шошқа оба-сымен ауырмауы мысал бола алады. Түрлі иммунитет бір мезгілде бірнеше зияңды әсерге қарсы әсер ете алады.

Жасанды иммунитет адам мен жануарларда жүқпалы аурулардың әсерінен пайда болады және оны тибиғи

жағдайда қабылдаған иммунитет деп те атайды. Егер им-мунитет организмге түрлі биологиялық препараттарды енгізгенде (егу, вакцина, сарысу енгізу) пайда болса, оны жасанды жолмен түзілген иммунитет деп атайды. Мүнда организмде түзілген иммунитет зиянды микробтың бір ғана түріне арналады.

Табиғи жолмен түзілген иммунитет әдеттегіше ұзақ бо-лады. Ал кейбір ауруларға қарсы түзілген иммунитет орга-низмде бүкіл тіршілік барысында сақталады. Мәселен, адам шешек, обамен бір рет ауырса, ол екінші рет ауыр-майды. Тіршілік барысында түзілген иммунитетті актив және пассив деп . екіге бөлуге боладылМүнда организм зи-янды әсерге өзі иммунитет құрайды. Жасанды жолмен күралған активу иммунитет түрақсыздау. Мәселен, пара-тифке қарсы бүзауларда түзілген иммунитет алты ай бой-ына ғана сақталады. Күйдіргіге қарсы түзілген иммунитет бір-ақ жылға жетеді. Актив иммунитет организмге вакци-на енгізілгеннен кейін 2—10 күн өткен соң түзіледі. Ал пассив сарысу иммунитеті организмге дайын қорғаныш за-ттарды енгізгеңде түзіледі. Түрлі аурулармен ауырған ор-ганизмнің сарысуында осы ауруға қарсы иммунитет күраушы заттар пайда болады. Оларды арнаулы фабрикада өндіреді. Бұл үшін малға ауру қоздырғыш микробтардан жасалган вакцинаны енгізеді. Сонда мал қаньшың сарысу-ында корғаныш заттар — антителалар түзіледі. Осыңдай сарысуды алып, басқа малға енгізгенде, оларда осы ауруға қарасы түра алатындай иммунитет түзіледі, бірак бүл түраксыз иммунитет, онын ұзақтығы 2—3 жүма-ақ. Табиғи пассив иммунитет организмге, онын әсіресе дүниеге келер кезіңде анасының сүтімен немесе жатыр арқылы беріледі. Антидене –адамдар мен жануарлар орган-де түзілетін өзіндік қасиеті бар белоктар, иммуноглобулиндер. Иммунологияға еңбегі сіңген ғалым Луи Пастер. Ол вакциналарды жасай отырып, жасанды жолмен пайда болатын иммунитет қалыптастырды.

3. Қоректік орталар дайындау, сұйық ж-е тығыз қоректік орталар құрамын анықтау).

11-билет

1. Инфекция туралы түсінік.

2. Микроорганизмдерге биологиялық факторлардың әсері.

3. Микроорганизмдердің таза дақылдарын бөліп алу.

1. Инфекция туралы түсінік. Микробтар әлемі өте бай, бірақ олардың аздаған бөлігі ғана ауру қоздырғыштар б. т. Инфекцияның негізгі көзі ретінде макроорг-р есебінен тіршілік ететін зиянды микробтарды н-е паразиттерді қарастырамыз. Микроорг-р енгеннен кейін кейін соған жауап ретінде жүретін организмдегі биологиялық процесті инфекция д. а. Бірақ енген микроорг-р барлық уақытта ауру қоздыра алмайды, өйткені орган-ң қорғаныштық қабілеті орта факторлары ж-е қоғамдық фактор әсер етеді. Инфекция –қ процестің клиникалық көрінісін инфекиялық ауру д. а. Инфекциялық аурулар басқс аурулардан мынадай белгілермен ерекшеленеді. :

1. Инфекциялық ауруларды белгілі қоздырғыш қоздырады.

2. Ауырған организм инфекция көзі б. т.

3. Көп жаңдайда ауырғае адам организмде иммунитет п. б. Яғни осы ауру-ң қайта жұғуына қарсы тұра алады. Инфекциялық процестің дамуы микроорг-ң патогенділігімен, вируленттігімен тығыз байланысты. Патогенділік д/з – қолайлы жағдайда инфекциялық процесс тудыра алатын микроорг-ң түрлі қасиеті. Осы қасиетіне байланысты барлық микроорг-ді 3 топқа бөлеміз: 1. Патогенді микроорг-р –барлық уақытта ауру тудыра алатын микроорг-р. 2. Шартты патогенді – тек қолайлы жағдайда ауру қоздыра алатындар.

3. Сапрофитті – ауру қоздырмайтын микроорг-р.

Вируленттілік д/з- микроорг-ң патогенділік өлшемінің дәрежесі. Вируленттілік дәрежесі болмаса микроорг-р ауру қоздыра алмайды. Вируленттіліктің өлшем бірлігі ретінде минимальды өлтіру дозасы(DLM) алынады. Ал дәл өлшем ретінде орташа өлтіру дозасы (DL50) алынады. Вируленттілік тұрақсвз болып келеді. Олар организмге енгенде күшейеді, ал қолайсыз жағдайда әлсірейді. Микроорг-р патогенділігімен өатар токсинді де түзе алады. Токсигенділік д/з – микроорг-ң макроорг-ге қарсы әсер ететін утүзу қабілеті. Токсигенділіктің 2 түрі болады :

1. Экзотоксин. 2. Эндотоксин

Экзотоксиндер- грамм оң бактериялардың өте күшті белсенді улары. Бұлар микроб клеткасының тірі кезінде сыртқа бөлініп шығады. Эндотоксиндер- грамм теріс бактериялардың клетка қабығымен тығыз байланысты микроб клеткасы өлгеннен кейін бөлінетін улар. Мыс: минингит аруларының токсині

Ирфнкцияның ену көздері:

Ас қорыту жүйесі, тыныс алу жолдары, зақымданған тері, көздің шырышты қабаты, зәр ж-е жыныс жолдары. Бұлардан басқа инфекция қан алмасқанда, хирургиялық шаралар кезінде вакциналар ж-е емдік препараттар егу, стерильденбеген аспаптар қолдану арқылы. Инфекциялық процестің дамуы микробтардың дозасына, вируленттілігіне, солармен қатар макроорг-ң қорғаныштық қабілетіне ж-е сыртқы орта факторларына тікелей байланысты. Инфекцияның негізгі 2 түрі бар: -экзогенді-қоздырғыш сырттан енген кезде. –эндогенді- шартты патогенді микробтардың инфекцияны іштен қоздыруы. Инфекциялық процесс инкубациялық-1сағаттан 1 айға дейін созылады. Қысқа клиникалық (1неше сағаттан жылдарға дейін). Аурудан айығу кезеңдерінен тұрады. Аурудың өтуіне байланысты айқын н/е тез өтетін ж/е созылмалы деп 2ге бөлінеді. Инфекция орналасқан жеріне байланысты топтарға бөлінеді: 1. Егер микроб қанда өсіп дамыса сепсис д. а. 2. Қан тасымалдаушы болып микробтар ұлпада дамыса бактеримия д. а. 3. Микроорганизм-ң ұлпада дамып өз-нен токсин бөлсе токсимия д. а. инфекцияның тамаққа енуіне байланысты тамақтық, зооантропоноздық ж/е тағамдық. 4. Адамдарға пайдаланатын өнімдермен берілетін инфекцияны тағамдық инфекция д. а. бұл инфекция жұқпалы б-ды. Тағамдық инф. негізінен ішек инф-н сипаттайды. Оған А. В паротифі дизентерия ж/е сүзек аурулары жатады. Осы ішек инф. қоздырушы адам мен жануарлар организмі-ң қалыпты микрофлорасын құрайтын ішкі Escherichia coli б. т. бұл топтардың қасиеттері жағынан ұқсас факультативті грам теріс спора түзбейтін микроорг-р. Ал паротифті қоздырғыш-ры салмонелла туысына жатады. Қоршаған ортада ұзақ сақталады. Сары майда, ірімшікте, шұжық өнім-ң майлы жерінде бірнеше айға дейін тіршілігін жалғастырады. бактериялық дизинфекция stugella қоздырғышы. олар қоздырмайтын, спора түзбейтін грам теріс тағам өндірісінде 10-20 күнге дейін сақталатын микроорганизмдер. сүзектің қоздырғышы vibrio cholerea қозғалатын, спора түзбейтін грам теріс үтір тәрізді бактериялар. тағам өнімдерінде 10-15 күнге дейін, топырақта 2 аптаға дейін сақталады.

Зооантропоноздық инф. бұл инф. адамға жануарлар арқылы беріледі. олардың сүтіне, етіне ж/е жанасқанда тері арқылы жұғады. Бұндай ауруға бурцелез-бұл аурудың қоздырғышы Брюс ғалымы ашқан, пішіндері ұсақ кокка н/е таяқша тәрізді грам теріс қоздырғыштар.

Аусыл қоздырғышы-вирус төменгі температураға төзімді ұзақ сақталатын ауру. Бірақ бұл вирус 100С температурада қоздыруда тез жойылады.

Сібір жарасы қоздврғышы аэробты спора түзетін, қозғалмайтын төменгі ж/е жоғарғы температураға өте төзімді, өте қауіпті ірі таяқшалар.