2)Бунақденелілердің дамуы. Эмбрионды және эибоионнан кеиінгі дамуы

Метаморфозды даму-жартылай түрленіп даму-гомометаболия толық түрленіп даму –голометаболия Гемиметаболия-жартылай метаморфозды даму(тарақан турақанаттылар қандала т.б.)

Жұмыртқадан имагоға ұқсас дернəсіл шығады. Қанат бастамасы бар, гонада дамымаған (нимфа) 5-6 рет түлеп имагоға айналады.

Бұл насекомдар тобы ішінде дернəсілдің имагодан провизор мүшелері (дернəсілдің тіршілікке бейімділігі) арқылы ерекшеленетіндері бар (инелік, біркүндік, веснянка ). Олардың нимфасы суда дамиды, кеңірдекті желбезектері, инелік дернəсілдерінде қорек ұстайтын «маска» (төменгі еріннің түр өзгерісі) болады.

Голометаболия – толық түрленіп даму: жұмыртқа – дернəсіл – қуыршақ – имаго (қоңыздар, көбелектер, қосқанаттылар, жарғаққанаттылар, торқанаттылар, жылғалылар). Олардың дернəсілдері имагоға ұқсамайды, экологиялық айырмашылығы бар. Мыс: Зауза қоңызы ағашта, дернəсіл – топырақта; көптеген шыбындар ұшып тіршілік етсе, дернəсілдері ыдыраған органикалық қалдық бар топырақта дамиды. Дернəсілдер бірнешенейросекреторлы клеткасы бөлетін гормондар кардиаль дене іс-əрекетін жеделдетеді, оның гормоны гемолимфа арқылы алдыңғы кеуде безінен (прторакаль) дернəсіл гормоны – экдизонның бөлінуіне себепші болады. Экдизон түлеу процесін қамтамасыз етеді (кутикула ериді, түседі, жаңасы қалыптасады).

Метаморфозда ювениль гормонын бөлетін дененің маңызы бар. Оның жоғарғы концентрацисында дернəсіл түлеп, келесі дернəсіл стадиясы қалыптасады. Дернəсілдің өсу қарқынына байланысты бұл дененің іс-əрекеті əлсірейді, ювениль гормон концентрациясы төмендейді, алдыңғы кеуде бездері дегенерацияға ұшырайды, дернəсіл қуыршақ фазасында түлеп, имаго пайда болады.

Насекомдар метаморфозының екі түрі бір-біріне тəуелсіз қарапайым даму типі – протоморфоздан дамиды – деген болжам бар.

Метаморфозда ювениль гормонын бөлетін дененің маңызы бар. Оның жоғарғы концентрацисында дернəсіл түлеп, келесі дернəсіл стадиясы қалыптасады. Дернəсілдің өсу қарқынына байланысты бұл дененің іс-əрекеті əлсірейді, ювениль гормон концентрациясы төмендейді, алдыңғы кеуде бездері дегенерацияға ұшырайды, дернəсіл қуыршақ фазасында түлеп, имаго пайда болады.

Насекомдар метаморфозының екі түрі бір-біріне тəуелсіз қарапайым даму типі – протоморфоздан дамиды – деген болжам бар.

Жұмыртқадан шыққаннан кейінгі даму, түлеу жолымен өседі. Онтогенез (жеке даму ) кезінде насеком 3-4 тен 30-ға дейін түлейді (орташа 5-6 рет). Дернәсілден ересек формаға дейінгі даму процесінде жүретін морфологиялық өзгерістер – метаморфоз деп аталады.Төменгі сатыдағы қанатсыз формалардан басқа насекомдар ересек форма – имагоға жеткеннен кейін түлеу және өсу тоқталады.

Эмбрионнан кейінгі даму 2 типке бөлінеді: тура, метаморфозсыз даму – аметаболия немесе протометаболия және.метаморфозды даму.

Аметаболия – жұмыртқадан имагоға ұқсас

дернәсіл шығады, айырмашылығы :

мөлшерінде, гонада болмайды (алғашқы

қанатсыз насекомдар) .

Гемиметаболия – жартылай метаморфозды даму (тарақан, тікқанаттылар, кандала т.б.). Жұмыртқадан имагоға ұқсас дернәсіл шығады. Қанат бастамасы бар, гонада дамымаған (нимфа) 5-6 рет түлеп имагоға айналады. Дернәсілдер имагодан провизор мүшелері (дернәсілдің тіршілікке бейімділігі) арқылы ерекшеленеді (инелік, біркүндік, веснянка ). Олардың нимфасы суда дамиды, кеңірдекті желбезектері, инелік дернәсілдерінде қорек ұстайтын «маска» (төменгі еріннің түр өзгерісі) болады.

Жартылай түрленіп дамитын насекомдарда бұл процесс бірқалыпты нимфа фазасында, ал толық түрленіп дамитын нсекомдарда түрлену – қуыршақ фазасында жүреді.

Ересек насекомның мүшелерінің қалыптасуы, яғни гистогенез – жіктелмеген клеткалардан имаго дискасы (бастамасы) даму есебінен жүреді. Имаго дискасынан көз, қанат ауыз аппараты, аяқ және ішкі мүшелер: бұлшықет, гонада дамиды. Асқорыту жүйесі, мальпигиев түтіктері, кеңірдек бұзылмайды, метаморфозда жетіледі.

Метаморфоз процесін ішкі секреция бездері

реттейді.

Тіршілік ету, қоректену тәсіліне және

тіршілік ортаға байланысты дернәсілдермен

қуыршақтардың бірнеше типі бар.

3БИЛЕТ