Добавил:

Upload Опубликованный материал нарушает ваши авторские права? Сообщите нам.

Вуз:

Национальный юридический университет им. Ярослава Мудрого

Предмет:

[НЕСОРТИРОВАННОЕ]

Файл:

Szwedo Oficyna 2008 - rodki odwetowe IL.rtf

Скачиваний:

Добавлен:

01.07.2025

Размер:

1.15 Mб

Скачать

☆

<<< < Предыдущая 69 70 71 72 73 74 75 76 77 78 79 80 81 82 83 84 85 86 87 88 89 90 91 9293 / 9393

Inne dokumenty

Dokumenty Ligi Narodów

League of Nations, Memorandum Relating to the Pacific Settlement of International Disputes concerning Economic Questions in General and Commercial and Customs Questions in Particular (Official No. E.666.1931.II.B.1)

League of Nations, Procedure for the Friendly Settlement of Economic Disputes between States (Official No. C.57.M.32.1932.II.B.)

League of Nations, Reports Approved by the Conference on 27 July 1933, and Resolutions adopted by the Bureau and the Executive Committee (Official No. C.435.M.220.1933.II.Spec 4)

Dokumenty Instytutu Prawa Międzynarodowego

Institut de Droit International, Régime des représailles en temps de paix, rezolucja przyjęta podczas sesji w Paryżu w 1934 r.

Travaux préparatoires GATT 1947 i Karty ITO¹³⁰⁸

Conseil Economique et Social, Commission prepraratoire de la Conférence international du commerce et de l’ emploi, II Commission - Projet de Rapport du Rapporteur du Comité de Procédure, E/PC/T/C.II/57, 20 Novembre 1946

Verbatim Report of the Tenth Meeting of Committee V - Held in Convocation Hall Church House, Westminster on Friday, 8 November 1946 at 10.30 a.m., E/PC/T/C.V/PV/10, 8 November 1946

Preparatory Committee of the International Conference on Trade and Employment - Verbatim Report of the Ninth Meeting of the procedured Sub-Committee of Committee II held in Room 243 Church House, Westminster on Saturday, 9^th November, 1946 at 10.30 a.m, E/PC/T/C.II/PRO/PV/9, 9 November 1946

Second Session of the Preparatory Committee of the United Nations Conference on Trade and Employment - Commission A Summary Record of the Sixth Meeting held on Monday, 2 June 1947 at 2.30 p.m. in the Palais des Nations, Geneva, E/PC/T/A/SR.6, 2 June 1947

Report of the Drafting Committee of the Preparatory Committee of the United Nations Conference on Trade and Employment - 20 January to 25 February 1947, E/PC/T/34, 5 March 1947

Article 86 - Summary of Points Made By Mr. Shackle Regarding Interpretation and Sattlement of Disputes, E/PC/T/C.6/W.77, 14 February 1947

Second Session of the Preparatory Committee of the United Nations Conference on Trade and Employment - Verbatim Report. Thirty-Third Meeting of Commission "B" Held on Tuesday, August 19 1947 at 2.30 p.m. in the Palais des Nations, Geneva, E/PC/T/B/PV/33, 19 August 1947

Report of the First Session of the Preparatory Committee of the United Nations Conference on Trade and Development, October 1946, przedruk w U.S. Department of State Publication, nr 2728 i Commercial Policy Series nr 98 z 1947 r.

Lake Success Draft, Draft General Agreement on Tariffs and Trade E/PC/T/C.6/85/Rev.1, 20 February 1947

Second Session of the Preparatory Committee of the United Nations Conference on Trade and Employment - Report of the Committee on Chapters I, II and VIII, E/PC/T/139, 31 July 1947

Note for Preparatory Commission B - Submitted by the Delegation of Belgium-Luxembourg, E/PC/T/W/257, 31 July 1947

Geneva Draft dostępny w Report of the Second Session of the Preparatory Committee of the United Nations Conference on Trade and Development, 22 August 1947, E/PC/T/186, 10 September 1947

Sub-Committee on chapter VII (Settlement of differnces-interpretation) - Colombia: Suggested amendments to Article 90, E/Conf.2/C.6/W.53, 17 January 1948

Sub-Committee on chapter VIII (Settlement of differences-interpretation). Notes upon the Eigghth Meeting - Held, 21 January 1948 at 3.00 p.m, E/Conf.2/C.6/W.64

Sub-Committee on chapter VIII (Settlement of differences-interpretation). Notes on the Ninth Meeting - Held, 22 January 1948 at 10.30 a.m E/Conf.2/C.6/W.66

Report of Working Party 3 of Sub-Committee G., E/Conf.2/C.6/W.80, 30 January 1948

Sixth Committee: Organization - Report of Sub-Committee G on Chapter VIII, E/Conf.2/C.6/83, 25 February 1948

United Nations Conference on Trade and Employment - Sixth Committee - Organization - Summary Record of the Thirtieth Meeting - Held at the Capital, Havana, Cuba, 27 February 1948, at 11.45 a.m., E/Conf.2/C.6/SR.30.

Havana Conference, Reports of Committees and Principal Subcommittees, ICITO/1/8 (ICITO/W.1), September 1948

Pozostałe

Les pays en voie de développement au GATT, Actes de la Conférence des Nations Unies pour le Commerce et le Développement, 1964, nr V

General Comment 8 (1997) of the Committee on Economic, Social and Cultural Rights, E/C.12/1997/8, 5 December 1997

Fairness in Music Licensing Act of 27 October 1998, United States Public Laws, 105th Congress - Second Session, PL 105-298, October 27, 1998

OECD Arrangement on Guidelines for Officially Supported Export Credits

Strony internetowe¹³⁰⁹

http://daccessdds.un.org/

http://dictionary.law.com

http://eur-lex.europa.eu/

http://gatt.stanford.edu/page/home

http://papers.ssrn.com

http://trade.ec.europa.eu

http://trade.gov

http://www.commerce.gov

http://www.etudes.ccip.fr

http://www.icj-cij.org

http://www.ictsd.org/

http://www.law.cornell.edu/uscode/

http://www.lcil.cam.ac.uk

http://www.princeton.edu

http://www.senat.gov.pl

http://www.un.org/law/ilc/

http://www.unctad.org

http://www.uzp.gov.pl

http://www.worldtradelaw.net

http://worldtradelaw.typepad.com/

http://www.wto.org/

http://www.yale.edu/lawweb/avalon/avalon.htm

https://www.mgip.gov.pl

www.freetrade.org

www.gesac.org

www.usitc.gov

Dz.U.UE.L.1994.336.20: ogólne

Dz.U.UE.L.1994.336.40: ogólne

Dz.U.UE.L.1994.336.86: ogólne

Dz.U.UE.L.1994.336.100: ogólne

Dz.U.UE.L.1994.336.156: ogólne

Dz.U.UE.L.1994.336.191: ogólne

Dz.U.UE.L.1994.336.214: ogólne

Dz.U.UE.L.1994.336.234: ogólne

Dz.U.UE.L.1994.336.273: ogólne

Przypisy:

¹H. Kelsen, Das Problem der Souveränität und die Theorie des Völkerrechts, Tybinga 1920, s. 69-70, 258-259, 266-267; tenże, Théorie générale du droit international public, Recueil des cours de l’Académie de droit international de La Haye, nr 42 (1932), t. IV, s. 131; tenże, Théorie du droit international public, Recueil des cours de l’Académie de droit international de La Haye, nr 84 (1953), t. III, s. 12, 22-23; tenże, The Essence of International Law (w:) The Relevance of International Law. Essays in Honor of Leo Gross, red. K.W. Deutsch, S. Hoffmann, Cambridge (Massachusetts) 1968, s. 87-88; tenże, Reine Rechtslehre, Wiedeń 2000, s. 320-321; por. także G. Jellinek, Allgemeine Staatslehre, Berlin 1929, s. 379.

²Przez pojęcie prawa WTO mam na myśli porozumienia załączone do Porozumienia sporządzonego w Marakeszu dnia 15 kwietnia 1994 r. ustanawiającego Światową Organizację Handlu (WTO).

³Przez pojęcie ogólnego prawa międzynarodowego rozumiem prawo zwyczajowe oraz prawo traktatowe o charakterze otwartym i powszechnym, najczęściej kodyfikowanym. Por. G. Tunkin, Is General International Law Customary Law Only?, European Journal of International Law, nr 4 (1993), s. 534-541. Joost Pauwelyn przez ogólne prawo międzynarodowe rozumie ogólne zwyczajowe prawo międzynarodowe oraz ogólne zasady prawa międzynarodowego, zaznaczając, że jedynie ogólne, a nie wszelkie prawo zwyczajowe ma zastosowanie między wszystkimi członkami WTO. Do ogólnego prawa międzynarodowego zalicza przede wszystkim Konwencję wiedeńską o prawie traktatów oraz zasady odpowiedzialności międzynarodowej państw, por. J. Pauwelyn, Conflict of norms in public international law, how WTO law relates to other rules of international law, Cambridge 2003, s. 211, 213.

⁴Przygotowany przez Komisję Prawa Międzynarodowego ostateczny kształt projektu jako Draft articles on Responsibility of States for Internationally Wrongful Acts zarekomendowany został rządom państw w rezolucji Zgromadzenia Ogólnego ONZ 56/83 z 12 grudnia 2001 r. i załączony do niej. Tekst angielski dostępny na stronie http://untreaty.un.org/ilc/texts/instruments/english/draft%20articles/9_6_2001.pdf; tekst rezolucji na stronie http://www.lcil.cam.ac.uk/Media/ILCSR/A_56_83(e).pdf; francuski tekst kodyfikacji Projet d’articles sur la responsabilité de l’état pour fait internationalement illicite dostępny na stronie http://untreaty.un.org/ilc/texts/instruments/francais/projet_d%27articles/9_6_2001_francais.pdf.

⁵GATT 1947 obowiązywał od 1 stycznia 1948 r. na podstawie Protokołu Tymczasowego Stosowania (ang. Protocol of Provisional Application ), aż do momentu zastąpienia go przez GATT 1994, który był rezultatem negocjacji w ramach Rundy Urugwajskiej. Układ z 1994 r. nie jest wyodrębnioną umową międzynarodową lecz stanowi załącznik do Porozumienia ustanawiającego Światową Organizację Handlu i został uzupełniony szeregiem porozumień dotyczących interpretacji poszczególnych artykułów Układu. GATT nie został opublikowany w Dzienniku Ustaw, w niniejszym opracowaniu korzystano z tłumaczenia dostępnego w Departamencie Prawno-Traktatowym Ministerstwa Spraw Zagranicznych, alternatywny przekład dostępny jest w Zbiorze Umów Międzynarodowych Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej 1967, Warszawa 1972, s. 95 i n.

⁶ Konwencja wiedeńska o prawie traktatów, sporządzona w Wiedniu dnia 23 maja 1969 r. (Dz. U. z 1990 r. Nr 74, poz. 439).

⁷Koncesje odnoszą się do zobowiązań państw wynikających z tzw. list koncesyjnych (ang. schedules of concessions, fr. listes des concessions). Pozostałe zobowiązania to te wynikające np. z klauzuli najwyższego zobowiązania; por. Decision by the Arbitrator, United States - Measures Affecting the Cross-Border Supply of Gambling and Betting Services - Recourse to Arbitration by United States under Article 22.6 of the DSU (dalej cytowane jako United States - Gambling and Betting Services (Article 22.6)), WT/DS285/ARB, 21 December 2007, pkt 4.76.

⁸R.R. Ludwikowski, Handel międzynarodowy, Warszawa 2006, s. 291; tenże, Regulacje handlu i biznesu międzynarodowego. Handel międzynarodowy, Warszawa 1996, t. 1, s. 89.

⁹W. Góralczyk, S. Sawicki, Prawo międzynarodowe publiczne w zarysie, Warszawa 2004, s. 390.

¹⁰R. Kalinowski, Karne cła stosowane przez Wspólnotę Europejską wobec importu niektórych towarów pochodzących z USA, Monitor Prawa Celnego i Podatkowego, nr 131 (6/2006), s. 225-229; Wycofanie unijnych, karnych ceł dodatkowych na import do UE towarów pochodzących z USA, za stroną http://www.mgip.gov.pl/Wiadomosci/Handel/FSC_wycofanie.htm.

Pojęcie to bywa używane także zamiennie jako "wojny celne" lub w szerszym znaczeniu w odniesieniu do subsydiów, por. J.J. Michałek, Polityka handlowa: mechanizmy ekonomiczne i regulacje międzynarodowe, Warszawa 2002, s. 32, 265.

¹¹P.J. Kuyper, The Law of the GATT as a Special Field of International Law - Ignorance, Further Refinement or Self Contained System of International Law?, Netherlands Yearbook of International Law, nr 25 (1994), s. 250; J.H. Jackson, International Law Status of WTO Dispute Settlement Reports: Obligation to Comply or Option to "Buy Out"?, American Journal of International Law, nr 98 (2004), s. 115; World Trade Organization, A Handbook on the WTO Dispute Settlement System, Cambridge 2004, s. 81; W.J. Davey, Evaluating WTO Dispute Settlement: What Results have been Achieved Through Consultations and Implementation of Panel Reports?, Illinois Public Law and Legal Theory Research Series, nr 05-19, s. 26, dostępne na stronie http://papers.ssrn.com/sol3/Delivery.cfm/SSRN_ID863865_code603. pdf?abstractid=863865&mirid=1; C.M. Valles, B.P. McGiver n, The Right to Retaliate under the WTO Agreement, The "Sequencing" Problem, Journal of World Trade, nr 38/2 (2000), s. 63, przyp. 1. Yuka Fukunaga, powołując się na monografię Evelyn Speyer Colbert, Retaliation in International Law, Nowy Jork 1948, twierdzi, że retaliation na gruncie anglojęzycznej siatki terminologicznej związany jest raczej z prawem do wojny. Autor jednocześnie zauważa, że określenie to cieszy się największą popularnością, por. Y. Fukunaga, Securing Compliance through the WTO Dispute Settlement System: Implementation of DSB Recommendations, Journal of International Economic Law, nr 9/2 (2006), s. 418, z bogatą literaturą wskazaną w przyp. 160.

¹²Na gruncie ogólnego prawa międzynarodowego por. R. Ago, Le délit international, Recueil des cours de l’Académie de droit international de La Haye, nr 68 (1939), t. II, s. 528, gdzie w przyp. 1 powołano się na: L.F. Oppenheim, International Law, Londyn 1926, t II, s. 115 i n. oraz E.C. Stowell, International Law, Londyn 1934, s. 477 i n. Krytycznie wobec zamienności pojęć wypowiedział się Karl Zemanek twierdząc, że termin "retaliacje" - preferowany przez autorów amerykańskich - jest nieprecyzyjny, ponieważ używany jest zarówno w znaczeniu "retorsje", jak i "represalia", por. K. Zemanek, Unilateral Enforcement of International Obligation, Zeitschrift für ausländisches öffentliches Recht und Völkerrecht, nr 47 (1987), s. 35. Na gruncie prawa WTO por. Report of the Panel, United States - Import Measures on Certain Products from the European Communities, WT/DS165/R, 17 July 2000, pkt 6.23 w przyp. 100 (dalej cytowane jako Report of the Panel, US-Import Measures).

¹³W angielskiej wersji porozumienia SCM art. 4 nosi tytuł "Remedies", czemu odpowiada w tłumaczeniu polskim sformułowanie "środki zaradcze". Francuska wersja tekstu posługuje się pojęciem voie de recours, co bliższe jest pojęciu "środków prawnych" lub "środków zaskarżenia". Podobne do francuskiego znaczenie ma hiszpański termin acciones , użyty w oficjalnej wersji porozumienia. W ust. 10 i 11 jest już jednak mowa o przeciwśrodkach (ang. countermeasures, fr. contre-mesures , hiszp. contramedidas), które mogą być skutkiem wszczęcia procedury na mocy art. 4. Wprowadzenie w polskim tłumaczeniu art. 4 ust. 10 i 11 terminu "środek zaradczy" należy uznać za błędne. Po pierwsze, nie należy tłumaczyć różnych pojęć przy użyciu tego samego terminu, jeśli w języku oryginalnym występują dwa różne terminy. Interpretacja w oparciu o polskie tłumaczenie prowadziłaby do niezgodności z zasadą, że prawodawca nie powinien nadawać różnego znaczenia identycznym sformułowaniom w ramach tego samego aktu prawnego, por. J. Nowacki, Z. Tobor, Wstęp do prawoznawstwa, Katowice 1988, s. 301. W takim przypadku byłoby to nieuniknione, ponieważ znaczenie "środków zaradczych" jest szersze niż "przeciwśrodków" (por. pkt 1.4). Po drugie, spór może zakończyć się już na etapie konsultacji (ust. 1-4), które w takim przypadku będą skutecznym "środkiem zaradczym". Analogiczna niekonsekwencja występuje również w odniesieniu do art. 9 (tytuł "Środki zaradcze") i odpowiednio do art. 9 ust. 4, a także art. 7 ust. 9 i 10 oraz przypisu 35 porozumienia SCM (countermeasures przetłumaczone jako "środki zaradcze"). Nieprzetłumaczenie countermeasures jako "przeciwśrodków" można częściowo usprawiedliwić faktem, że termin ten zaczął zyskiwać popularność w polskiej nauce prawa międzynarodowego dopiero po opublikowaniu Projektu kodyfikacji odpowiedzialności państw za czyny bezprawne, czyli po 2001 r. Tłumaczenie porozumienia SCM pochodziło natomiast z 1995 r. Nie uzasadnia to jednak posłużenia się takim samym terminem w przypadku, gdy wersje porozumienia SCM w językach autentycznych używają dwóch różnych sformułowań. Możliwe było zatem użycie terminu bliskoznacznego, np. "środki odwetowe". Por. także inne uwagi dotyczące polskiego tłumaczenia DSU i porozumienia SCM wyrażone w przyp. 32, 296, 321, 758, 805 i pkt 4.5.

¹⁴Już wcześniej sugerowano, że wyparł on pojęcie "samopomocy", por. M.A. Fitzmaurice, International Enviromental Law as a Special Field, Netherlands Yearbook of International Law, nr 25 (1994), s. 215.

¹⁵R. Sonnenfeld, Kodyfikacja odpowiedzialności międzynarodowej państw, Warszawa 2002, s. 13, uzasadnienie etymologiczne terminu zawarto w pkt 6.2.2.2. W zależności od kontekstu Władysław Czapliński i Anna Wyrozumska tłumaczą countermeasures jako "indywidualne środki przymusu (środki odwetowe)" lub "represalia" (także w odniesieniu do represaliów zbrojnych), chociaż autorzy sami zaznaczają, że projekt KPM ogranicza pojęcie represaliów do środków podejmowanych na gruncie Karty Narodów Zjednoczonych oraz do międzynarodowego prawa humanitarnego, por. W. Czapliński, A. Wyrozumska, Prawo międzynarodowe publiczne. Zagadnienia systemowe, Warszawa 2004, nb 601, 602, 652, 656, 657, 695; podobnie Władysław Czapliński, tłumacząc countermeasures jako "środki odwetowe", por. W. Czapliński, Kodyfikacja odpowiedzialności międzynarodowej państw , Studia Prawnicze, nr 154 (2002), s. 45-47; autor używa pojęć "indywidualne środki przymusu", "środki odwetowe", por. tenże, Odpowiedzialność państwa za naruszenie umowy międzynarodowej , Państwo i Prawo, nr 56 (11/2001), s. 23-24. Na temat tego pojęcia por. także W. Czapliński, UN Codification of Law of State Responsibility, Archiv des Völkrerechts, nr 41/1 (2003), s. 74-76.

¹⁶European Communities - Regime for the Importation, Sale and Distribution of Bananas - Recourse to Arbitration by the European Communities under Article 22.6 of the DSU, dalej cytowane jako "EC-Bananas III (US) (Article 22. 6 -EC)", WT/DS27/ARB, 9 April 1999, pkt 6.3.

¹⁷"Suspension in the WTO is now generally equated to countermeasures" J. Pauwelyn, Conflict of norms, przyp. 3, s. 230; tenże, Enforcement and Countermeasures in the WTO: Rules Are Rules - Toward more Collective Approach, American Journal of International Law, nr 94, s. 337; tenże, A Typology of Multilateral Trade Obligations: Are WTO Obligations Bilateral or Collective in Nature?, European Journal of International Law, nr 14 (2003), s. 945; A. Desmedt, Proportionality in WTO Law, Journal of International Economic Law, nr 4/3 (2001), s. 448; J.F. Pons, Self-Help and the World Trade Organization (w:) P. Mengozzi, International Trade Law in the 50^th Anniversary of the Multilateral Trade System, Mediolan 1999, s. 63, powołując się w przyp. 17 na listę autorów; M. Wuorinen, The Cross-retaliation in the WTO Dispute Settlement System: Can the European Communities Benefit from it?, The Finnish Yearbook of International Law, nr 8 (1997), s. 340-365.

¹⁸Walter Goode wyróżnia jednak przeciwśrodki autoryzowane i nieautoryzowane przez DSB. Do tych ostatnich zalicza środki ochronne i cła antydumpingowe czyli działania, do których państwa są upoważnione na mocy samych przepisów prawa WTO (czyli remedies, por. pkt 1.4), por. W. Goode, Dictionary of Trade Policy Terms , Cambridge 2003, s. 85-86.

¹⁹World Trade Organization, A Handbook on the WTO Dispute Settlement System, przyp. 11, s. 81; http://www.wto.org/English/thewto_e/minist_e/min03_e/brief_e/brief13_e.htm; Dispute Settlement Body - Minutes of Meeting - Held in the Centre William Rappard on 19 April 1999, WT/DSB/M/59, s. 9.

²⁰S. Charnovitz, Rethinking WTO Trade Sanctions , American Journal of International Law, nr 95/4 (2001), s. 792-832; tenże, Should the Teeth be Pulled?: An Analysis of WTO Sanctions (w:) The Political Economy of International Trade Law: Essays in Honour of Robert Hudec, red. D.L.M. Kennedy, J.D. Southwick, Cambridge 2002, s. 602-634; tenże, The World Trade Organization and Law Enforcement, Journal of World Trade, nr 37/5 (2003), s. 824; tenże, The WTO’s Problematic ‘Last Resort’ Against Noncompliance, s. 14-15, dostępne na stronie http://www.gets.org/Aussenwirtschaft.pdf oraz w: Aussenwirtschaft (Zurich), nr 57/4 (2002); na gruncie literatury francuskiej David Luff zdaje się wskazywać, że przeciwśrodki są formą sankcji, zob. D. Luff, Le droit de l’Organisation Mondiale du Commerce. Analyse critique , Bruksela 2004, s. 944-945; na gruncie literatury niemieckiej zwolennikiem zamienności terminów jest Malte Jordan, zob. M. Jordan, Sanktionsmöglichkeiten im WTO- Streit- beilegungsverfahren , Berlin 2005.

²¹Jednak tak właśnie rozumie je Steve Charnovitz, zob. S. Charnovitz, The WTO’s Problematic ‘Last Resort’, przyp. 20, s. 14.

²²Artykuł 30 projektu przygotowanego przez sprawozdawcę Robergo Ago, zob. R. Ago, Legitimate application of a sanction. The international wrongfulness of an act not in conformity with what would otherwise be required of a State by virtue of an international obligation towards another State is precluded if the act is committed as the legitimate application of a sanction against that other State, in consequence of an internationally wrongful act committed by that other State, Yearbook of International Law Commission, 1979, t. II, cz. 1, s. 47, pkt 99.

²³Report of the International Law Commission on the Work of its Thirty-First Session, przedruk w: Yearbook of International Law Commission, 1979, t. II, cz. 2, s. 121, pkt 21-22; Y. Matsui, Concept of "Countermeasures" in International Law , [po japońsku], Nagoya Daigaku Hosei Ronshu, nr 154 (1994), s. 319, cytowane w: Y. Fukunaga, Securing Compliance, przyp. 11, s. 418-419; podobnie E. Zoller, Peacetime Unilateral Remedies. An Analysis of Countermeasures, Nowy Jork 1984, s. 106; G.M. Abi-Saab, De la sanction en droit international (w:) Theory of International Law at the Threshold of the 21^st Century, Essays in honour of Krzysztof Skubiszewski, red. J. Makarczyk, Haga-Londyn-Boston 1996, s. 69; podobnie W. Czapliński, A. Wyrozumska, Prawo międzynarodowe publiczne, przyp. 15, nb 603, uznając "sankcje" za podkategorię środków odwetowych.

²⁴W. Czapliński, Odpowiedzialność państwa, przyp. 15, s. 23.

²⁵P-T. Stoll, Article 22 DSU (w:) WTO - Institutions and Dispute Settlement. Max Planck Commentaries on World Trade Law, red. R. Wolfrum, P-T. Stoll, K. Kaiser, t. 2, Leiden 2006, nb 2.

²⁶Por. R. Bierzanek, J. Symonides, Prawo międzynarodowe publiczne, Warszawa 2004, s. 376.

²⁷"The enforcement tool of last resort-countermeasures", J. Pauwelyn, Enforcement and Countermeasures in the WTO, przyp. 17, s. 335; podobnie A. Imdad, Non-Compliance and Ultimate Remedies under the WTO Dispute Settlement System, Journal of Public International Affairs, nr 14 (2003), s. 1, dostępne na stronie http://www.princeton.edu/~jpia/pdf2003/Ch%201%20WTO-Ali-JPIA%202003.pdf.

²⁸Spośród licznej literatury można wskazać przykładowo: P. Grané, Remedies under WTO Law, Journal of International Economic Law, nr 4/4 (2001), s. 755; R.E. Hudec, The Adequacy of WTO Dispute Settlement Remedies (w:) Development, Trade and the WTO, red. B. Hoekman, A. Mattoo, P. English, Waszyngton 2002, s. 81; R.G.S. Medrado, Renegotiating Remedies In The WTO: A Multilateral Approach, Wisconsin International Law Journal, nr 22 (2004), s. 323; H. Spamann, Standard of Review for World Trade Organization Panels Trade Remedy Cases: A Critical Analysis, Journal of World Trade, nr 38/3 (2004), s. 509; S. Cho, The Nature of Remedies in International Trade Law, University of Pittsburg Law Review, nr 65 (2000), s. 763; D.W. Layton, J.O. Miramda, Advocacy Before World Trade Organization Dispute Settlement Body in Trade Remedy Cases, Journal of World Trade, nr 37/1 (2003), s. 69; T.P. Stewart, A.S. Dwyer, Handbook on WTO Trade Remedy Disputes: The First Six Years (1995-2000), Nowy Jork 2001; A.O. Sykes, The Remedy for Breach of Obligations under the WTO Dispute Settlement Understanding Damages or Specific Performance? (w:) New Directions in International Economic Law: Essays in Honour of John H. Jackson, red. M. Bronckers, Haga-Londyn-Boston 2000, s. 347; M.J. Showalter, A Cruel Trilemma: the Flawed Political Economy of Remedies to WTO Subsidies Disputes , Vanderbilt Journal of Transnational Law, nr 37, s. 587; C. Carmody, Remedies and Conformity under WTO Agreement, Journal of International Economic Law, nr 5/2 (2002), s. 307.

²⁹J. Jaślan, H. Jaślan, Słownik terminologii prawniczej i ekonomicznej, Warszawa 1991, s. 516.

³⁰Law & Commercial Dictionary in Five Languages, red. R. Epstein i inni, Monachium-Paryż-St. Paul 1985, t. 2, s. 444.

³¹Ang. means to achieve justice in any matter in which legal rights are involved, za http://dictionary.law.com/default2.asp?selected=1784&bold=||||.

³²Termin "panel", którym posługuje się polska wersja porozumienia SCM, uważam za bardziej adekwatny niż "zespół orzekający" figurujący w polskiej wersji DSU. Nielogiczne jest tłumaczenie tego samego terminu inaczej na gruncie dwóch różnych porozumień WTO. Za terminem "panel" przemawia popularność terminologii anglojęzycznej. Francuska wersja porozumień posługuje się pojęciem groupe spécial, hiszpańska grupo especial. Na temat ewolucji pojęcia zob.przyp. 162; na temat innych błędów tłumaczeniowych por. przyp. 13, 296, 321, 758, 805 i pkt 4.5.

³³C. Reitz, Enforcement of General Agreement on Tariffs and Trade, University of Pennsylvania Journal of International Economic Law, nr 17 (1996), s. 588; P. Grané, Remedies under WTO Law, przyp. 28, s. 760; E-U. Petersmann, The GATT/WTO Dispute Settlement System, International Law, International Organizations and Dispute Settlement , Londyn-Haga-Boston 1997, s. 75; Y. Fukunaga, Securing Compliance, przyp. 11, s. 422.

³⁴R.E. Hudec, Broadening the scope of Remedies in WTO Dispute Settlement (w:) Improving WTO Dispute Settlement Procedures , red. F. Weiss, Londyn 2000, dostępne także na stronie http://www.worldtradelaw.net/articles/hudecremedies.pdf, s. 19.

³⁵Por. przyp. 290. Na ten temat zob. WTO - Trade Remedies. Max Planck Commentaries on World Trade Law, red. R. Wolfrum, P-T. Stoll, M. Köbele, t. 4, Leiden 2007.

³⁶Por. jednak uwagi zawarte niżej w tym punkcie, w szczególności przyp. 45.

³⁷W. Czapliński, A. Wyrozumska, Prawo międzynarodowe publiczne, przyp. 15, nb 653; W. Góralczyk, S. Sawicki, Prawo międzynarodowe publiczne, przyp. 9, s. 390; R. Bierzanek, J. Symonides, Prawo międzynarodowe publiczne, przyp. 26, s. 376.

³⁸ W. Czapliński, A. Wyrozumska, Prawo międzynarodowe publiczne, przyp. 15, nb 654; R. Bierzanek, J. Symonides, Prawo międzynarodowe publiczne, przyp. 26, s. 376.

³⁹J. Crawford, Commentaries to the draft articles on Responsibility of States for internationally wrongful acts, dostępny na stronie http://untreaty.un.org/ilc/texts/instruments/english/commentaries/9_6_2001.pdf, wersja francuska http://untreaty.un.org/ilc/texts/instruments/francais/commentaires/9_6_2001_francais.pdf, s. 325, 327; komentarz ukazał się także w wersji książkowej: J. Crawford, The International Law Commission’s articles on state responsibility introduction, text and commentaries, Cambridge 2002, wersja francuska: J. Crawford, Les articles de la C.D.I. sur la responsabilité de l’Etat pour fait internationalement illicte introduction, texte et commentaires, Paryż 2003. Autor przywołuje następujące orzeczenia: Case concerning the Air Service Agreement of 27 March 1946 between the United States of America and France, Decision of 9 December 1978, Reports of International Arbitral Awards - Recueil des sentences arbitrales, t. XVIII (1980), s. 444, pkt 80, publikowane także w: Revue de droit aérien, nr 33 (1979), s. 486, fragmenty dostępne na stronie http://www.angelfire.com/la3/malagar/Air.htm; United States Diplomatic and Consular Staff in Tehran (United States of America v. Iran), 1980 ICJ 3, 4 (May 24), s. 27, pkt 53; Military and Paramilitary Activities in and against Nicaragua (Nicaragua v. United States of America), Merits, ICJ Reports 1986, s. 102, pkt 201; Gabčíkovo-Nagymaros Project (Hungary/Slovakia), ICJ Reports 1997, s. 55, pkt 82.

⁴⁰J. Crawford, Commentaries to the draft articles, przyp. 39, s. 325.

⁴¹R.P. Mazzeschi, Termination and Suspension of Treaties for Breach in the ILC Works on State Responsibility (w:) United Nations Codification of State Responsibility, red. M. Spinendi, B. Simma, Nowy Jork 1987, s. 86.

⁴²J. Crawford, Commentaries to the draft articles, przyp. 39, s. 61, 172-173, 211-212, 295, 326.

⁴³Case concerning Gabčikovo-Nagymaros Project, przyp. 39, pkt 106 ; Linos-Alexandre Sicilianos twierdzi, że rozróżnienie pomiędzy "istotnymi" i "nieistotnymi" naruszeniami traktatów może być trudne, gdyż implikuje istnienie "istotnych" i "nieistotnych" postanowień traktatu, co sprzeczne jest z nurtem klasycznym w prawie międzynarodowym traktującym umowę jako integralną całość. Prowadzi to do sytuacji, w której niemożliwe jest zawieszenie zobowiązań w ramach tego samego traktatu, natomiast usprawiedliwione jest niestosowanie zobowiązań prawa międzynarodowego wynikających z innego źródła, por. L.-A. Sicilianos, Les réactions décentralisées à l’illicite, des contre-mesures à la légitime défense, Paryż 1990, s. 280-286 ; podobnie A. Cavaglieri, Régles générales du droit de la paix, Recueil des cours de l’Académie de droit international de La Haye, nr 26 (1929), t. I, s. 535.

⁴⁴Conseil Economique et Social, Commission prepraratoire de la Conférence international du commerce et de l’ emploi, II Commission - Projet de Rapport du Rapporteur du Comité de Procédure, E/PC/T/C.II/57, 20 November 1946, s. 10-12, dostępne na stronie http://www.wto.org/gatt_docs/English/SULPDF/90210272.pdf; por. także J.H. Jackson, World Trade and the Law of GATT, Indianapolis 1969, s. 169.

⁴⁵Por. R. Bierzanek, J. Symonides, Prawo międzynarodowe publiczne, przyp. 26, s. 376. Jednak w przypadku podniesienia ceł ponad poziom związania należałoby je kwalifikować jako represalia.

⁴⁶Por. B. Hoekman i M.M. Kostecki, tłum. W. Kisiel, Ekonomia światowego systemu handlu, Wrocław 2002, s. 81. Analogiczny błąd wystąpił również na gruncie terminologii francuskiej, gdzie pojawia się termin rétorsions croisées, por. Chambre de commerce et d’industrie de Paris, Réforme de l’Organe de Règlement des Différends (ORD), Propositions de la CCIP, s. 8, dostępne na stronie http://www.etudes.ccip.fr/archrap/pdf03/dur0304.pdf.

⁴⁷Na temat naruszenia korzyści niestanowiącego naruszenia prawa zob. pkt 4.1.2, 4.1.3. W takim przypadku stanowią one jednak autonomiczną podstawę odpowiedzialności w ramach prawa WTO i możliwe jest zastosowanie zawieszenia koncesji, zob. pkt 4.2.

⁴⁸J. Pauwelyn, Conflict of norms, przyp. 3, s. 219.

⁴⁹W. Czapliński, A. Wyrozumska, Prawo międzynarodowe publiczne, przyp. 15, nb 657.

⁵⁰E. Cannizzaro, The Role of Proportionality in the Law of International Countermeasures , European Journal of International Law, nr 12/5 (2001), s. 903.

⁵¹J. Crawford, Commentaries to the draft articles, przyp. 39, s. 326.

⁵²Zawieszenie stosowania umowy na wniosek państwa poszkodowanego może mieć podwójne znaczenie: na gruncie prawa traktatów i na gruncie odpowiedzialności międzynarodowej, por. W. Czapliński, Odpowiedzialność państwa, przyp. 15, s. 25.

⁵³J. Crawford, Commentaries to the draft articles, przyp. 39, s. 324, 346; por. M.A. Fitzmaurice, International Enviromental Law, przyp. 14, s. 215.

⁵⁴"There is no world policeman to command or coerce obedience to international law rules; instead, states and other actors rely on a combination of other mechanisms such as countermeasures to win respect and compliance for these duties", D. Bodansky, J.R. Crook, D. Bederman Jr., Counterituiting Countermeasures, American Journal of International Law, nr 96 (2002), s. 818.

⁵⁵M. Virally, Le principe de réciprocité dans le droit international contemporain, Recueil des cours de l’Académie de droit international de La Haye, nr 122 (1967), t. III, s. 5; D. Alland, Justice privée et ordre juridique international. Etude théoretique des contre-mesures en droit international public, Paryż 1994, s. 292.

⁵⁶Por. Kodeks Hammurabiego, § 196, If a man put out the eye of another man, his eye shall be put out. [An eye for an eye], w wersji angielskiej dostępny na stronie http://www.wsu.edu/~dee/MESO/CODE.HTM.

⁵⁷Wj 21, 23-25: "Jeżeli zaś ona poniesie jakąś szkodę, wówczas on odda życie za życie, oko za oko, ząb za ząb, rękę za rękę, nogę za nogę, oparzenie za oparzenie, ranę za ranę, siniec za siniec.", tłum. wg Biblii Tysiąclecia, dostępne na stronie http://www.biblia.poznan.pl/PS/Biblia.htm.

⁵⁸Sura II, werset 178: "Zostało wam przepisane prawo talionu w wypadku zabójstwa: "Człowiek wolny za człowieka wolnego, niewolnik za niewolnika, kobieta za kobietę"; Sura V, werset 45: "Życie za życie, oko za oko, nos za nos, ucho za ucho, ząb za ząb; a za rany obowiązuje prawo talionu. (...) A którzy nie sądzą według tego, co zesłał Bóg, są ludźmi niesprawiedliwymi.", za http://www.geocities.com/koranpl/005.html.

⁵⁹D. Alland, Justice privée et ordre juridique international, przyp. 55, s. 292.

⁶⁰M. Virally, Le principe de réciprocité, przyp. 55, s. 5.

⁶¹Por. D.W. Greig, Reciprocity, Proportionality, and the Law of Treaties, Victoria Journal of Intenrational Law, nr 34, s. 362, za: H. Grocjusz, De iure belli ac pacis, tłum. F. Kelsey, Oksford 1925, s. 179, 181, 463, 488-500.

⁶²D. Alland, Justice privée et ordre juridique international, przyp. 55, s. 292.

⁶³"Frapper plutôt les biens que les hommes", por. S. Nahlik, Le problème des représailles à la lumière des travaux de la conférence diplomatique sur le droit humanitaire, Revue générale de droit international public, nr 82 (1978), s. 133, powołując się na literaturę XIX i początku XX w., m.in. J.B. Moore, Digest of International Law, Waszyngton 1906, s. 183. Na temat "nieproporcjonalnych" bombardowań miast amerykańskich przez flotę brytyjską w sprawie Caroline, gdzie stwierdzono, że obrona własna musi być konieczna i nie może być nieumiarkowana lub przesadna (ang. unreasonable or excessive) zob. R.Y. Jennings, The Caroline and McLeod Cases, American Journal of International Law, nr 32 (1938), s. 89, omówienie sprawy na stronie http://www.yale.edu/lawweb/avalon/diplomacy/britain/br-1842d.htm.

⁶⁴Responsabilité de l’Allemagne a Maison des dommages causés dans les colonies portugaises du sud de l’Afrique, orzeczenie z 31 lipca 1928, opublikowane w Reports of International Arbitral Awards - Recueil des sentences arbitrales, t. II (1949), s. 1026. Według arbitrów do zwolennikow uznania zasady proporcjonalności należeli: Amos S. Hershey, Lassa F. Oppenheim, Frantz Despagnet, Henri Rolin, Jan de Louter, Giulio Diena, do przeciwników: Julius Hatschek i Dioniso Anzilotti.

⁶⁵Responsabilité de l’Allemagne , przyp. 64, s. 1028.

⁶⁶D. Alland, Justice privée et ordre juridique international , przyp. 55, s. 293.

⁶⁷Institut de Droit international, Régime des représailles en temps de paix, rezolucja przyjęta podczas sesji w Paryżu w 1934 r., art. 6 ust. 2.

⁶⁸ Case concerning the Air Service Agreement, przyp. 39, s. 443-444, pkt 83.

⁶⁹Czyli przeciwśrodki ekonomicznie nieproporcjonalne, Lori Fisler Damrosch, Retaliation or Arbitration or Both?, The 1978 United States - France Aviation Dispute, American Journal of International Law, nr 74 (1980), s. 792.

⁷⁰Ibidem, s. 448-449; Dissenting opinion of M. Reuter - krytycznie na temat orzeczenia także C. Greenwood, The U.S. French Air Service Arbitration, Cambridge Law Journal, nr 38 (1979), s. 233-238.

⁷¹Case concerning Gabčikovo-Nagymaros Project, przyp. 39, pkt 85.

⁷²Fourth report on the content, forms and degrees of international responsibility (part 2 of the draft articles), by Mr. Willem Riphagen, Special Rapporteur, Yearbook of International Law Commission, 1983, nr II, cz. 1, pkt 32 i n.

⁷³E. Cannizzaro, The Role of Proportionality, przyp. 50, s. 891.

⁷⁴E. Zoller, Peacetime Unilateral Remedies, przyp. 23, s. 128, 131.

⁷⁵Fr. modération et non une mensuration, D. Alland, Justice privée et ordre juridique international, przyp. 55, s. 307.

⁷⁶E. Zoller, Peacetime Unilateral Remedies, przyp. 23, s. 131.

⁷⁷Ibidem, s. 127, 131; w kontekście prawa WTO zob. pkt 5.1.

⁷⁸E. Cannizzaro, The Role of Proportionality, przyp. 50, s. 909; w kontekście prawa WTO zob. pkt 6.2.2.1.

⁷⁹L.-A. Sicilianos, Les réactions décentralisées à l’illicite, przyp. 43, s. 280.

⁸⁰J. Crawford, Commentaries to the draft articles, przyp. 39, s. 344; L.-A. Sicilianos, Les réactions décentralisées à l’illicite, przyp. 43, s. 276; podobnie D. Alland, na podstawie prac Komisji, odnosząc się krytycznie do kryterium wypracowanego w sprawach Naulilaa i usług lotniczych, Justice privée et ordre juridique international, przyp. 55, s. 309.

⁸¹E. Cannizzaro, The Role of Proportionality, przyp. 50, s. 896, 899. Nieco inaczej L.-A. Sicilianos, twierdząc, że kryterium celu jest komplementarne wobec skutku przeciśrodków, Les réactions décentralisées à l’illicite, przyp. 43, s. 280.

⁸²Nieco inaczej E. Zoller, podkreślając zakaz środków punitywnych głównie ze względu na ich cel, por. Peacetime Unilateral Remedies, przyp. 23, s. 57-58, a także pkt 9.4.1 niniejszej pracy.

⁸³J. Crawford, Commentaries to the draft articles, przyp. 39, s. 344.

⁸⁴E. Cannizzaro, The Role of Proportionality, przyp. 50, s. 894.

⁸⁵Ibidem, s. 910.

⁸⁶Warunkiem koniecznym jest naruszenie prawa podmiotowego, a nie jedynie interesu prawnego, W. Czapliński, Odpowiedzialność państwa, przyp. 15, s. 26.

⁸⁷Ibidem.

⁸⁸ Ibidem.

⁸⁹J. Crawford, Commentaries to the draft articles, przyp. 39, s. 348.

⁹⁰S. Muhammad, The Legal Framework of World Trade, Londyn 1958, s. 11.

⁹¹League of Nations, Reports Approved by the Conference on 27 July 1933 and Resolutions adopted by the Bureau and the Executive Committee (Official No.: C.435.M.220.1933.II.Spec 4), s. 30; Preparatory Committee of the International Conference on Trade and Employment - Verbatim Report of the Ninth Meeting of the procedured Sub-Committee of Committee II held in Room 243 Church House, Westminster on Saturday, 9^th November, 1946 at 10.30 a.m, E/PC/T/C.II/PRO/PV/9, 9 November 1946, s. 23-24; R.E. Hudec, The GATT Legal System and World Trade Diplomacy, Salem 1990, s. 24. Skrót EPCT lub E/PC/T odnosił się do New York Report, United Nations Documents i używany był do oznaczenia dokumentów Narodów Zjednoczonych wydawanych w latach 1946-1947.

⁹² Umowa pomiędzy Stanami Zjednoczonymi Ameryki Północnej a Meksykiem z 23 grudnia 1942 r., art. XVIII ust. 2, U.S. Department of State, Executive Agreement Series, nr 311.

⁹³Umowa pomiędzy Stanami Zjednoczonymi a Urugwajem z 21 lipca 1942 r., U.S. Department of State, Executive Agreement Series, nr 276.

⁹⁴Umowa handlowa między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Wielkiej Brytanji i Północnej Irlandji, podpisana w Londynie dnia 27 lutego 1935 r., Dz. U. Nr 59, poz. 380 (zachowano pisownię oryginalną).

⁹⁵Umowa pomiędzy Stanami Zjednoczonymi a Hondurasem z 18 grudnia 1935 r., U.S. Department of State, Executive Agreement Series, nr 86.

⁹⁶League of Nations Treaty Series, nr 199, s. 259, cytowane w: J.H. Jackson, World Trade, przyp. 44, s. 164.

⁹⁷League of Nations Treaty Series, nr 199, s. 91, cytowane w: J.H. Jackson, World Trade, przyp. 44, s. 165.

⁹⁸League of Nations, Memorandum Relating to the Pacific Settlement of International Disputes concerning Economic Questions in General and Commercial and Customs Questions in Particular, Official No. E. 666.1931.II.B.1. Potwierdzają to także umowy handlowe zawarte w latach trzydziestych między Stanami Zjednoczonymi a Francją z 6 maja 1936 r., art. XI, League of Nations Treaty Series, nr 199, s. 259, oraz między Stanami Zjednoczonymi a Kanadą z 17 Listopada 1938 r., art. XV ust. 1, League of Nations Treaty Series, nr 199, s. 91.

⁹⁹R.E. Hudec, The GATT Legal system, przyp. 91, s. 26. Autor jednocześnie zadaje pytanie o walor normatywny tych umów, skoro ich nieprzestrzeganie prowadzić mogło jedynie do obowiązkowych konsultacji lub wycofania; por. także uwagi w pkt 3.7.

¹⁰⁰League of Nations, Procedure for the Friendly Settlement of Economic Disputes between States (Official No.C.57.M.32.1932.II.B.), s. 4.

¹⁰¹Punktem wyjścia w 17-miesięcznym procesie negocjacyjnym Karty ITO (od października 1946 r. do marca 1948 r.) był projekt przedstawiony przez delegację amerykańską (Suggested Charter for an International Trade Organization of the United Nations). Komitet Przygotowawczy (Preparatory Commitee) obradował w październiku i listopadzie 1946 r. w Londynie i, odnosząc się do projektu amerykańskiego, przygotował własną propozycję (London Draft, dostępny w: Report of the First Session of the Preparatory Commitee of the United Nations Conference on Trade and Development, October 1946, przedruk w: U.S. Department of State Publication, nr 2728 i Commercial Policy Series, nr 98 z 1947 r.). Komitet techniczny (technical commitee) powołany przez Komitet Przygotowawczy obradował w Nowym Jorku na przełomie stycznia i lutego 1947 r., czego rezultatem był drugi projekt ( Lake Success Draft, dostępny w: Draft General Agreement on Tariffs and Trade E/PC/T/C.6/85/Rev.1, 20 February 1947). Komitet Przygotowawczy w pełnym składzie obradował w Genewie od kwietnia do sierpnia 1947 r., aby opracować trzeci i ostatni projekt, który został przedstawiony Konferencji Plenarnej (Geneva Draft, dostępny w: Report of the Second Session of the Preparatory Commitee of the United Nations Conference on Trade and Development, 22 August 1947, E/PC/T/186 z 10 września 1947 r., dostępne na stronie http://www.wto.org/gatt_docs/English/SULPDF/92290240.pdf). Konferencja plenarna rozpoczęła się w Hawanie 18 listopada 1947 r. Akt Końcowy ustanawiający tekst Karty Międzynarodowej Organizacji Handlu został podpisany 24 marca 1948 r.

¹⁰²Ilość członków Rady Wykonawczej wynikała z ilości państw zaproszonych przez Stany Zjednoczone do rozpoczęcia pierwszych negocjacji nad Kartą. Jedno z tych państw - Związek Radziecki - nie wzięło udziału w negocjacjach.

¹⁰³ Zdania w tym względzie były jednak podzielone, por. Verbatim Report of the Tenth Meeting of Committee V - Held in Convocation Hall Church House, Westminster on Friday, 8 November 1946 at 10.30 a.m., E/PC/T/C.V/PV/10, 8 November 1946, s. 18, 26.

¹⁰⁴Por. Article 86 - Summary of Points Made By Mr. Shackle Regarding Interpretation and Sattlement of Disputes, E/PC/T/C.6/W.77, 14 February 1947.

¹⁰⁵"Flexibility so worrisome to the Continental delegations was a deliberate objective", R.E. Hudec, The GATT Legal System, przyp. 91, s. 29.

¹⁰⁶"Milder sort of "law"", ibidem.

¹⁰⁷Wypracowanego podczas obrad Komitetu Przygotowawczego w Genewie, Second Session of the Preparatory Committee of the United Nations Conference on Trade and Employment - Report of the Committee on Chapters I, II and VIII, E/PC/T/139, 31 July 1947. Pomimo zastrzeżeń brzmienie art. 96 zostało utrzymane na konferencji w Hawanie, Havana Conference, Reports of Committees and Principal Subcommittees, ICITO/1/8 (ICITO/W.1) September 1948, s. 155-156.

¹⁰⁸Note for Preparatory Commission B - Submitted by the Delegation of Belgium-Luxembourg, E/PC/T/W/257, 31 July 1947, s. 2.

¹⁰⁹R.E. Hudec, The GATT Legal System, przyp. 91, s. 30.

¹¹⁰ Ibidem.

¹¹¹E/PC/T/186, przyp. 101.

¹¹²E/PC/T/C.II/57, przyp. 44, s. 13. Więcej na ten temat zob. P. Czubik, Regulacje prawne handlu zagranicznego a przestrzeganie standardów prawa pracy - zarys podstawowych problemów prawnomiędzynarodowych, Studia z Zakresu Prawa Pracy i Polityki Społecznej UJ, 2003/2004, s. 373-385.

¹¹³GATT Final Act, Geneva, EPCT/186, przyp. 101.

¹¹⁴Sub-Committee on chapter VIII (Settlement of differences-interpretation). Notes upon the Eigghth Meeting. Held 21 January 1948 at 3.00 p.m, E/Conf.2/C.6/W.64; Sub-Committee on chapter VIII (Settlement of differences-interpretation). Notes on the Ninth Meeting. Held, 22 January 1948 at 10.30 a.m E/Conf.2/C.6/W.66.

¹¹⁵Por. art. 94 ust. 3 i art. 95 ust. 3 Karty.

¹¹⁶Report of Working Party 3 of Sub-Committee G., E/Conf.2/C.6/W.80, 30 January 1948.

¹¹⁷ Sub-Committee on chapter VII (Settlement of differences - interpretation) - Colombia: Suggested amendments to Article 90, E/Conf.2/C.6/W.53, 17 January 1948.

¹¹⁸United Nations Conference on Trade and Employment - Sixth Committee - Organization - Summary Record of the Thirtieth Meeting - Held at the Capital, Havana, Cuba, 27 February 1948, at 11.45 a.m., E/Conf.2/C.6/SR.30.

¹¹⁹R.E. Hudec, The GATT Legal System, przyp. 91, s. 33.

¹²⁰Ibidem.

¹²¹ Art. 94 ust. 2 lit. c: "request the Member concerned to take such action as may be necessary for the Member to conform to the provisions of this Charter".

¹²²Sixth Committee: Organization, Report of Sub-Committee G on Chapter VIII, E/Conf.2/C.6/83, 25 February 1948.

¹²³Dostępna na stronie http://www.worldtradelaw.net/misc/havana.pdf.

¹²⁴Por. art. XXIII GATT i art. XIX w: Report of the Drafting Committee of the Preparatory Committee of the United Nations Conference on Trade and Employment, 20 January to 25 February 1947, E/PC/T/34, 5 March 1947, s. 76-77.

¹²⁵J.H. Jackson, World Trade, przyp. 44, s. 169.

¹²⁶Art. XIX ust. 2: "Każda układająca się strona, zanim podejmie działania zgodnie z postanowieniami ustępu 1 niniejszego artykułu, powiadomi o tym na piśmie UKŁADAJĄCE SIĘ STRONY, możliwie najwcześniej i umożliwi UKŁADAJĄCYM SIĘ STRONOM oraz układającym się stronom istotnie zainteresowanym w eksporcie danego produktu przekonsultowanie z nią działań, które zamierza podjąć".

¹²⁷Art. VII. Wycena wartości dla wyznaczenia cła

"1. (...) Na żądanie innej układającej się strony, zobowiązują się rozpatrzyć, (...) sposób stosowania ustaw lub przepisów wykonawczych dotyczących wyceny wartości dla wyznaczenia cła".

Art. VIII. Opłaty i formalności związane z importem lub eksportem

"2. Każda układająca się strona na żądanie innej układającej się strony lub Układających się Stron dokona przeglądu stosowania swych ustaw i przepisów wykonawczych w świetle postanowień niniejszego artykułu".

¹²⁸Do takich przepisów John Jackson zalicza: art. II ust. 5, VI ust. 7, VII ust. 1, VIII ust. 2, IX ust. 6, XII ust. 4, XIII ust. 4, XVI ust. 4, XVIII ust. 7, XVIII ust. 16, XVIII ust. 21, XVIII ust. 22, XIX ust. 2, XXII, XXIII, XXIV ust. 7, XXV ust. 1, XXVII, XXVIII ust. 1, XXVIII ust. 4, XXXVII ust. 2, The World Trade, przyp. 96, s. 165. W historii GATT zdarzały się także przypadki rozwiązywania sporów poza procedurami przewidzianymi w Układzie. Wątpliwości interpretacyjne przedstawiane były Przewodniczącemu sesji, który podejmował decyzję podlegającą następnie zatwierdzeniu przez UKŁADAJĄCE SIĘ STRONY. Już od drugiej sesji zwracano się jednak do powołanych w tym celu grup roboczych. Zob. R.E. Hudec, The GATT Legal System and World Trade Diplomacy, s. 24. Do istotnych mechanizmów zapobiegania sporom J.H. Jackson i K.W. Dam zaliczają także art. XXV ust. 1 i 5, które dawały możliwość uchwalania waiver’ów. Metodą głosowania strony mogły zwolnić układającą się stronę z niektórych zobowiązań, których niespełnianie mogłoby prowadzić do konfliktów. Zwolnienie obwarowane było często pewnymi warunkami, których uzgodnienie może być sposobem na rozstrzygnięcie danego sporu, por. J.H. Jackson, World Trade, przyp. 44, s. 165; K.W. Dam, The GATT. Law and International Economic Organization, Chicago-Londyn 1970, s. 355.

¹²⁹Sformułowanie "UKŁADAJĄCE SIĘ STRONY", pisane wielkimi literami oznaczało członków GATT działających razem jako organizacja, "układające się strony" pisane małymi literami oznaczało poszczególne kraje stosujące przepisy Układu.

¹³⁰ Jeśli skarga była oparta na podstawie ust. 1 lit. c, nie ma wymogu oczekiwania na upłynięcie rozsądnego okresu.

¹³¹K.W. Dam, The GATT, przyp. 128, s. 365.

¹³²Ibidem; R.E. Hudec, The GATT Legal System, przyp. 91, s. 86.

¹³³T. Flory, Le GATT. Droit international et commerce mondial, Paryż 1968, s. 77.

¹³⁴Ibidem.

¹³⁵S. Muhammad, The Legal Framework, przyp. 90, s. 80. Thiébaut Flory stwierdził, że skuteczność postępowania o takim charakterze prawnym będzie zależeć od bezstronności organu powołanego do rozstrzygnięcia sporu, elastyczności procedury i woli stron do zawarcia kompromisu, Le GATT, przyp. 133, s. 78.

¹³⁶M. Montañà i Mora, A GATT with Teeth: Law Wins over Politics in the Resolution of International Trade Disputes, Columbia Journal of Transnational Law, nr 31 (1993), s. 118.

¹³⁷T. Flory, Le GATT, przyp. 133, s. 78.

¹³⁸Working Party 8 on Netherlands Action under Article XXIII: 2: Report to the Contracting Parties, L/61, 7 November 1952, omówione w punkcie 3.4.

¹³⁹Review of the General Agreement, Proposals by the Danish Government, 9 November 1954, L/273; Proposals by the Swedish Government, 8 November 1954, L/275; Proposals by the Norwegian Government, 8 November 1954, L/276.

¹⁴⁰ Report of Review Working Party IV on Organizational and Functional Questions (as approved by the CONTRACTING PARTIES on 28 February, 5 and 7 March 1955), 4 April 1955, L/327/Rev.1, pkt 63.

¹⁴¹K.W. Dam, The GATT, przyp. 128, s. 368.

¹⁴²Report of Working Party 7 on Brazilian Internal Taxes, 27 June 1949, CP.3/42.

¹⁴³Brazilian Internal Taxes, 1 November 1957, L/729.

¹⁴⁴Na temat swobody w określaniu potrzeby stosowania zawieszenia koncesji zob. G. Malinverni, Le règlement des différends dans les organisations internationales économiques, Genewa 1974, s. 148.

¹⁴⁵French Import Restrictions, Recourse to Article XXIII: 2 by the United States, L/1921, 14 November 1962.

¹⁴⁶Wyliczenie za: J.H. Jackson, World Trade, przyp. 44, s. 165. W praktyce tylko niektóre z nich faktycznie spełniały funkcję analogiczną do art. XXIII, zob. dalej pkt 3.5.

¹⁴⁷ J.H. Jackson, World Trade, przyp. 44, s. 169.

¹⁴⁸Na temat art. XXIII jako procedury rozstrzygania sporów por. ibidem, s. 178 i n.

¹⁴⁹ Ibidem, s. 169.

¹⁵⁰E/PC/T/C.II/57, przyp. 44, s. 10-12.

¹⁵¹"Une mesure de rétorsion plus rigoureuse", EPCT/C.II/57, przyp. 44, s. 11.

¹⁵²Second Session of the Preparatory Committee of the United Nations Conference on Trade and Employment, Commission A Summary Record of the Sixth Meeting held on Monday, 2 June 1947 at 2.30 p.m. in the Palais des Nations, Geneva, E/PC/T/A/SR.6, 2 June 1947, s. 3, dostępne na stronie http://www.wto.org/gatt_docs/English/SULPDF/90250009.pdf.

¹⁵³G. Malinverni, Le règlement des différends, przyp. 144, s. 156.

¹⁵⁴J.H. Jackson, World Trade, przyp. 44, s. 164.

¹⁵⁵ Report of Review Working Party IV, przyp. 140, pkt 63; French Import Restrictions Recourse to Article XXIII: 2 by the United States Report of Panel , L/1921, 14 November 1962, pkt 6. Takiego zdania jest też były dyrektor GATT Olivier Long, Law and its Limitations in the GATT Multilateral Trade System, Dordrecht-Boston-Lancaster 1985, s. 76.

¹⁵⁶D. Bindschedler, Le règlement des différends relatifs au statut d’un organisme international, Recueil des cours de l’Académie de droit international de La Haye, nr 124 (1968), t. II, s. 505-506.

¹⁵⁷J.H. Jackson, World Trade, przyp. 44, s. 170.

¹⁵⁸Ibidem, s. 171.

¹⁵⁹French Import Restrictions, przyp. 155, pkt 6 i 7; Report Of Review Working Party IV, przyp. 140, pkt 64.

¹⁶⁰Section 104 of Defense Production Act of 1950.

¹⁶¹Wartości podawane w tonach metrycznych.

¹⁶²R.E. Hudec zauważa, że zasadniczym celem grup roboczych nie było rozstrzyganie sporów, ale raczej wyjaśnianie istoty sporu i pomoc w osiągnięciu porozumienia. Grupy robocze zastąpione zostały panelami (w angielskiej terminologii zostały one przemianowane z Working Groups na Panels, w francuskiej z sous-groups na groups spéciaux). Termin "panel" pochodził od "panelu ekspertów", dysponujących w założeniu specjalistyczną wiedzą konieczną do podjęcia bezstronnej i apolitycznej decyzji. Przemianowanie pociągnęło za sobą także zmiany w procedurze rozstrzygania sporów, por. R.E. Hudec, The GATT Legal System, przyp. 91, s. 86.

¹⁶³Working Party 8, przyp. 138.

¹⁶⁴ Summary Record of the Sixteenth Meeting, SR.7/16, 11 November 1952, s. 4-5.

¹⁶⁵Ang. appropriateness of the measure (...) having regard to the equivalence to the impairment suffered, fr. la mesure envisagée (...) indiquée du point de point de son équivalence avec les avantages (...) compromis.

¹⁶⁶Ang. appropriate in character, fr. de caractère approprié.

¹⁶⁷Ang. reasonable having regard to the impairment suffered, fr. dans des limites raisonnables, eu égard au préjudice subi, Working Party 8, przyp. 138, pkt 2, 3.

¹⁶⁸R.E. Hudec, The GATT Legal System, przyp. 91, s. 192, kontyngent na sery Edam i Gouda wynosił 2,15 tys. ton rocznie (4,6 mln funtów).

¹⁶⁹Ibidem, s. 193.

¹⁷⁰Working Party 8, przyp. 138, pkt 6.

¹⁷¹R.E. Hudec, The GATT Legal System, przyp. 162, s. 195.

¹⁷² SR.7/16, przyp. 164, s. 5.

¹⁷³Report of the Intersessional Working Party on the Complaint of Czechoslovakia Concerning the Withdrawal by the United States of a Concession under the Terms of Article XIX, GATT/CP/106, 27 March 1951.

¹⁷⁴SR.7/16, przyp. 164, s. 6.

¹⁷⁵ Ibidem, s. 7.

¹⁷⁶Ibidem, s. 6.

¹⁷⁷Ibidem, s. 5.

¹⁷⁸Section 22 of Agricultural Adjustment Act, United States Code, tytuł 19, § 1675.

¹⁷⁹Summary Record of the Eleventh Meeting, SR.8/11, 12 October 1953 , s. 2.

¹⁸⁰Ibidem, s. 5.

¹⁸¹Ibidem, s. 3.

¹⁸²R.E. Hudec, The GATT Legal System, przyp. 162, s. 196.

¹⁸³ R.E. Hudec, Retaliation against "Unreasonable" Foreign Trade Practices: The New Section 301 and GATT Nullification and Impairment, Minnesota Law Review, nr 59, s. 506.

¹⁸⁴Summary Record of the Sixteenth Meeting, SR.7/17, 12 November 1952, s. 1.

¹⁸⁵R.E. Hudec, The GATT Legal System, przyp. 162, s. 195, "No matter how inoffensive the film, the censor must snip a few frames to satisfy the public of its fitness".

¹⁸⁶Summary Record of the Eleventh Meeting, przyp. 179, s. 5-6.

¹⁸⁷General Agreement on Tariffs and Trade. Decisions, Resolutions and Declarations and Recommendations of the Contracting Parties: Between the End of the Eighth Session and the End of the Ninth Session (October 1953 - March 1955), G/91, 29 March 1955, s. 7.

¹⁸⁸ Waiver Granted to the United States in Connexion with Import Restrictions Imposed under Section 22 of the United States Agricultural Adjustment Act: Report of the Working Party, L/464, 30 November 1955 .

¹⁸⁹R.E. Hudec, The GATT Legal System, przyp. 162, s. 197, za: BISD sup. 4, s. 31; BISD sup. 5, s. 28; BISD sup. 6, s. 14; BISD sup. 7, s. 23.

¹⁹⁰United States. Tariff Commission, w 1974 r. zmieniona na United States International Trade Commission, więcej informacji na stronie www.usitc.gov.

¹⁹¹Informacja za danymi Departamentu Rolnictwa Stanów Zjednoczonych (United States Departament of Agriculture), http://151.121.3.140/ustrade/ustlists/ImBicoCm.asp.

¹⁹²T. Flory, Le GATT, przyp. 133, s. 260.

¹⁹³R.E. Hudec, The GATT Legal System, przyp. 162, s. 197, za: Commonwealth Economic Commission, Grain Trade (1953-63 eds.), s. 41-42.

¹⁹⁴Wyliczenie za: K.W. Dam, The GATT, przyp. 128, s. 365.

¹⁹⁵Report of the Working Party on The Australian Subsidy On Ammonium Sulphate, GATT/CP.4/39, 31 March 1950.

¹⁹⁶French Import Restrictions, przyp. 155.

¹⁹⁷ French Special Temporary Compensation Tax on Imports: Decision of 17 January 1955, L/312, 24 January 1955.

¹⁹⁸Exports of potatoes to Canada: Report of the Panel, L/1927, 16 November 1962.

¹⁹⁹Homemade retaliation, por. R.E. Hudec, Retaliation against "Unreasonable", przyp. 183, s. 507.

²⁰⁰"Articles XIX and XXVIII, retaliation was defined as withdrawal of substantially equivalent concessions", por. Minutes of the Meeting, Held in the Centre William Rappard on 4 May 1988, C/M/220, s. 35.

²⁰¹John H. Jackson do klauzul ucieczki zalicza także art. XII i XVIII, por. J.H. Jackson, World Trade, przyp. 44, s. 566.

²⁰²Ang. safeguards, fr. mesures de sauvegarde.

²⁰³Ang. serious injury to domestic producers, fr. dommage grave aux producteurs nationaux.

²⁰⁴L.B. de Chazournes, Les contre-mesures dans les relations internationales économiques, Paryż-Genewa 1992, s. 74.

²⁰⁵ R.E. Hudec, Retaliation against "Unreasonable", przyp. 183, s. 508.

²⁰⁶Ibidem.

²⁰⁷J.H. Jackson, World Trade, przyp. 44, s. 556; K.W. Dam, The GATT, przyp. 128, s. 105.

²⁰⁸ Increase in the United States Duty on Dried Figs, Propose Resolution, L/57, 6 November 1952, a także Increase in the United States Duty on Dried Figs, Note by Greek Government , L/40, 4 October 1952.

²⁰⁹ Schedule II - Benelux, Partial Suspension of Item 312 under the Procedures of Article XIX, L/9, 27 May 1952 oraz Report of the Intersessional Working Party on the Complaint of Czechoslovakia Concerning the Withdrawal by the United States of a Concession under the Term of Article XIX, GATT/CP/106 21 March 1951.

²¹⁰Article XIX - United States, Increase in the Duties in the Customs Tariff of the European Economic Community, L/1803, 22 June 1962.

²¹¹L.B. de Chazournes, Les contre-mesures, przyp. 204, s. 75.

²¹²R.E. Hudec, Adjudication of International Trade Disputes, Thames Essay, nr 16, Trade Policy Research Center 1978, s. 83.

²¹³L.B. de Chazournes, Les contre-mesures, przyp. 204, s. 75.

²¹⁴Nowy GATT 1994 doprecyzował postanowienia art. XXVIII Uzgodnieniem o interpretacji artykułu XXVIII GATT, Understanding on the Interpretation of Article XXVIII of the General Agreement on Tariffs and Trade 1994, dostępne na stronie http://www.wto.org/english/docs_e/legal_e/12-28_e.htm; por. E. Kaliszuk, Możliwości stosowania klauzul ochronnych w świetle GATT i WTO (w:) Polska w WTO, red. J. Kaczurba, E. Kawecka-Wyrzykowska, Warszawa 2002, s. 156-157.

²¹⁵Taryfy, których państwa zgodziły się nie modyfikować.

²¹⁶Ang. "Chicken War", fr. "guerre des poulets", omówienie sprawy H. Walker, Dispute Settlement: The Chicken War, American Journal of International Law, nr 58 (1964), s. 671-686; R.R. Ludwikowski, Handel międzynarodowy, przyp. 8, s. 80-81.

²¹⁷Ang. variable levy, fr. prélèvement variable.

²¹⁸Administracja amerykańska brała także pod uwagę art. XXIII jako alternatywną podstawę prawną, por. A.F. Lowenfeld, "Doing Unto Others" - The Chicken War Ten Years After, Journal of Maritime Law and Commerce nr 4 (1972-1973), s. 599 i n.

²¹⁹Panel on Poultry - Report of Panel, L/2088, 21 November 1963, pkt 6.

²²⁰ Dobór produktów rodził sprzeciw niektórych amerykańskich podmiotów gospodarczych. Star Industries, importer hiszpańskiej brandy wniósł skargę do Sądu Celnego (Custom Court) na nowojorski Urząd Celny (Custom Collector), który zaczął pobierać stawkę 5 dolarów zamiast 1,25 za wwóz jednego galona hiszpańskiej brandy. Po przeprowadzeniu analizy art. XXVIII GATT i odpowiednich przepisów prawa amerykańskiego, Sąd uznał decyzję za sprzeczną z prawem. Odwołanie rządu do Apelacyjnego Sądu Celnego i Patentowego (Court of Custom and Patent Appeals) przyniosło rozstrzygnięcie uznające decyzję administracji za zgodną z GATT i regulacjami amerykańskimi. W uzasadnieniu oparto się na stwierdzeniu, że GATT stosuje zasadę enumeratywnego wyliczenia wyjątków od zasady najwyższego uprzywilejowania, a art. XXVIII do nich nie należy, por. A.F Lowenfeld, "Doing Unto Others", przyp. 218, s. 608-610.

²²¹K.W. Dam, The GATT, przyp. 128, s. 358-359.

²²²A.F. Lowenfeld, "Doing Unto Others", przyp. 218, s. 615-616.

²²³Na temat skutków ekonomicznych ceł nałożonych na poszczególne produkty w ramach retaliacji por. ibidem, s. 613-614

²²⁴L.B. de Chazournes, Les contre-mesures, przyp. 204, s. 100.

²²⁵Ibidem, s. 76.

²²⁶J.H. Jackson, World Trade, przyp. 44, s. 682.

²²⁷K.W. Dam, The GATT, przyp. 128, s. 354.

²²⁸L.B. de Chazournes, Les contre-mesures, przyp. 204, s. 73.

²²⁹M. Montañà i Mora, A GATT with Teeth, przyp. 136, s. 119.

²³⁰R.E. Hudec, The GATT Legal System , przyp. 162, s. 251-263.

²³¹W 1976 r. panel orzekł, że regulacje ustanawiające podatek DISC przyznawały subsydium eksportowe, które niweczyło korzyści wynikające z GATT, United States tax legislation (DISC): Report of the Panel, L/4422, 2 November 1976. Sprawa DISC wpisuje się w ciąg orzeczeń związanych z ulgami podatkowymi dla amerykańskich podmiotów eksportujących, czego kontynuacją była sprawa FSC (por. pkt 6.1.3.), por. S. Smith, Fishing for the Rainbows, the FSC Repeal and Extraterritorial Income Exlusion Act, San Diego International Law Journal, nr 5 (2004), s. 503 i n.

²³²W kontekście reformy GATT dokładną analizę sprawy przeprowadził R.E. Hudec w artykule Reforming GATT Adjudication Procedures: The Lessons of the DISC Case, Minnessota Law Review, nr 72 (1988), s. 1443-1509; J.H. Jackson, The Jurisprudence of International Trade: The DISC Case in GATT, American Journal of International Law, nr 72 (1978), s. 747-781.

²³³Na temat problematyki obrad por. E. Piontek, Runda Tokijska w GATT, Sprawy Międzynarodowe, nr 1 (1976), s. 105-115.

²³⁴J.C. Bliss, GATT Dispute Settlement Reform in the Uruguay Round: Problems and Prospects, Stanford Journal of International Law, nr 23 (1987), s. 39.

²³⁵Understanding Regarding Notification, Consultation, Dispute Settlement and Surveillance, ("Understanding of 1979"), Annex: Agreed Description of the Customary Practice of the GATT in the Field of Dispute Settlement, L/4907.

²³⁶J.H. Jackson, The World Trading System: Law and Policy of International Economic Relations, Cambridge (Massachusetts) 1989, s. 97.

²³⁷Uzgodnienie 1979, przyp. 235, pkt 11, 21.

²³⁸Ibidem, pkt 22, pkt 4 załącznika.

²³⁹Kodeks w sprawie barier technicznych w handlu, Kodeks w sprawie zamówień publicznych, Kodeks w sprawie wyceny wartości celnej, Kodeks w sprawie subsydiów i środków wyrównawczych, Kodeks antydumpingowy, omówienie ich relacji do mechanizmu wynikającego z Uzgodnienia 1979 i art. XXIII GATT w: M. Montañà i Mora, A GATT with Teeth, przyp. 136, s. 124.

²⁴⁰R.E. Hudec podaje wzrost ilości spraw o 300% w latach osiemdziesiątych, Dispute Settlement (w:) Completing the Uruguay Round , red. J.J. Schott, Waszyngton 1990, s. 182.

²⁴¹Ministerial declaration on the Uruguay Round: Punta del Este. Uruguay, GATT 1396, 25 September 1986, s. 12.

²⁴²"[T]he Congress shall have power to (...) regulate commerce with foreign nations and among the several states", art. I, sekcja 8, akapit 3, tekst dostępny na stronie http://www.law.cornell.edu/constitution/constitution.articlei.html#section8.

²⁴³Por. M. Montañà i Mora, A GATT with Teeth, przyp. 136, s. 130-131.

²⁴⁴Por. F. Roessler, L’ Attitude des Etats-Unis et de la CEE devant le Droit du GATT (w:) J. Bourrinet, Les Relations Communauté Européenne - Etats-Unis, Paryż 1987, s. 45-46.

²⁴⁵M. Hilf, EC and GATT: A European Proposal for Strengthening the GATT Dispute Settlement Procedures (w:) GATT and Conflict Management: A Transatlantic Strategy for a Stronger Regime, red. R. Rode, Boulder 1990, s. 68.

²⁴⁶Por. M. Montañà i Mora, A GATT with Teeth , przyp. 136, s. 134-135.

²⁴⁷Przyjęta 12 kwietnia 1989 r., ang. The Improvements to the GATT Dispue Settlement Rules and Procedures, Decision of 12 April 1989, L/6489.

²⁴⁸ Ibidem, pkt I.

²⁴⁹Por. M.K. Young, Dispute Resolution in the Uruguay Round: Lawyers Triumph over Diplomats, International Lawyer, nr 29 (1995), s. 389-409.

²⁵⁰Understanding on Rules and Procedures Governing the Settlement of Disputes Under articles XXII and XXIII of the General Agreement on Tariffs and Trade (w:) Draft Final Act embodying the Results of the Uruguay Round of ultilateral trade negotiations, 20 December 1991, MTN.TNC/W/FA, cz. S 1-23.

²⁵¹P. Weil, Le Droit International Economique, Mythe ou Realité (w:) Société Française pour le Droit International, Aspects du Droit International Economique, Paryż 1972, s. 28. W czasach GATT rozróżniano legalistyczne i "antylegalistyczne" podejście do rozstrzygania sporów ekonomicznych (zob. także pkt 3.6): power-oriented v. rule oriented approach, por. J.H. Jackson, The World Trading System. Law and Policy of International Economic Relations , Cambridge (Massachusetts)-Londyn 1997, s. 85-88; J.M. Waincymer, GATT Dispute Settlement: An Agenda for Evaluation and Reform, North Carolina Journal of International Law and Commercial Regulation, nr 14 (1989), s. 85-86; R.E. Hudec, GATT Dispute Settlement After the Tokyo Round: An Unfinished Business, Cornell Journal of International Law, nr 13 (1980), s. 151; R. Ostrihansky, Settlement of Interstate Trade Disputes - The Role of Law and Legal Procedures, Netherlands Yearbook of International Law, nr 22 (1991), s. 166.

²⁵²M. Garcia-Rubio, On the Application of Customary Rules of State Responsibility by the WTO Dispute Settlement Organs, Genewa 2001, s. 11.

²⁵³Ibidem, s. 12.

²⁵⁴M.O. Hudson, International Tribunals, Past and Future, Waszyngton 1944, s. 213; w doktrynie francuskiej zob. P. Weil, Le Droit International Economique, przyp. 251, s. 10 i n.

²⁵⁵Por. G. Malinverni, Le règlement des différends, przyp. 153, s. 105.

²⁵⁶ Ibidem, s. 106. Uznanie jednak tej funkcji za podstawową nie zmienia faktu, że panele określały następstwa prawne naruszeń GATT i determinowały ich odpowiedzialność w świetle wiążącego strony Układu.

²⁵⁷Na taki krok zdecydowała się Wielka Brytania w stosunku do innych państw tworzących Commonwealth oraz Rada Wzajemnej Pomocy Gospodarczej. W drugim przypadku znaczącą rolę odegrały także argumenty natury politycznej. Por. R. Higgins, Conflict of Interests: International Law in a Divided World, Londyn 1965, s. 91.

²⁵⁸J.S. Lambrinidis porównuje affectio societatis w spółce prawa handlowego do woli prawidłowego funkcjonowania i nastawienia na obopólne zyski w układzie multilateralnym państw, The Structure, Function and Law of a Free Trade Area; The European Free Trade Association, Londyn 1965, s. 216.

²⁵⁹"Illegality is an uncertain and ambiguous concept when applied to the General Agreement", K.W. Dam, The GATT, przyp. 128, s. 352.

²⁶⁰Ibidem.

²⁶¹Ibidem, s. 355-356

²⁶²W. Czapliński, A. Wyrozumska, Prawo międzynarodowe publiczne, przyp. 15, nb 4.

²⁶³Przejawem tego są operacje wojskowe prowadzone pod egidą ONZ czy agencje kontrolne Unii Europejskiej. Te pierwsze stanowią część sił zbrojnych państw członkowskich oddanych do dyspozycji ONZ w celu przeprowadzenia konkretnych operacji. Mogą one przybrać postać armii międzynarodowej lub sił porządkowych, zwanych niekiedy "siłami pokojowymi" ONZ, por. E. Piontek, Doraźne siły zbrojne ONZ-UNEF II , Sprawy Międzynarodowe, nr 1/1974, s. 88. W tym przypadku zainteresowane państwa oddają w ręce organizacji międzynarodowej stosowne instrumenty konieczne do egzekucji prawa. Podobnie jest w przypadku Unii Europejskiej, która powołała stosowne organy kontrolne mające zapewnić wykonywanie prawa wspólnotowego i ochronę jej interesów finansowych. Szerzej na ten temat por. B. Srebro, Ochrona interesów finansowych Unii Europejskiej, Kraków 2004.

²⁶⁴G. Malinverni, Le règlement des différends, przyp. 153, s. 161; J.H. Jackson, World Trade, przyp. 44, s. 176.

²⁶⁵Na temat funkcji "symbolicznej" przeciwśrodków na gruncie ogólnego prawa międzynarodowego zob. D. Alland, Justice privée et ordre juridique international, przyp. 55, s. 192-194.

²⁶⁶B.A. Wortley, Expropriation in Public International Law, Cambridge 1959, s. 107.

²⁶⁷G. Curzon, Multilateral Commercial Diplomacy, Londyn 1965, s. 43; por. także W. Friedman, The Changing Structure of International Law, Londyn 1964, s. 88; P. Weil, Le droit international économique, przyp. 251, s. 8.

²⁶⁸Por. G. Curzon, Multilateral, przyp. 267, s. 51-53.

²⁶⁹Por. H. Kelsen, Reine Rechtslehre, przyp. 1, s. 321.

²⁷⁰Karta Narodów Zjednoczonych nie wyposaża Zgromagdzenia Ogólnego w kompetencje prawotwórcze, a jego członkowie nie głosują z "intencją" tworzenia norm prawnych, por. H. Hillgenberg, A Fresh Look at Soft Law, European Journal of International Law, nr 10 (1999), s. 514-515.

²⁷¹M. Garcia-Rubio, On the Application of Customary Rules, przyp. 252, s. 12-13, opierając się na rozróżnieniu instrumentum i negotium zastosowanym przez G.M. Abi-Saab w: Cours général de droit international public, Recueil des cours de l’Académie de droit international de La Haye, nr 207 (1987), t. VII, s. 207; por. także analogiczne uwagi w: G.M. Abi-Saab, L. Caflisch, La nouvelle Convention sur le droit de la mer en tant qu’accord de produits de base (w:) Mélanges Georges Perrin, Lozanna 1985, s. 28-29.

²⁷²M. Garcia-Rubio, On the Application of Customary Rules, przyp. 252, s. 13; J.H. Bello, The WTO Dispute Settlement Understanding: Less is More, American Journal of International Law, nr 90/3 (1996), s. 418; A. Porges, The New Dispute Settlement: From the GATT to the WTO, Leiden Journal of International Law, nr 8/1 (1995), s. 125. Przeciwko poglądom wyrażonym przez Judith Bello wypowiedział się J.H. Jackson, The WTO Dispute Settlement Understanding: Misunderstandings on the nature of legal obligations, American Journal of International Law, nr 91 (1997), s. 60-64. Joost Pauwelyn, odnosząc się do dyskusji między Judith Bello i Johnem J. Jacksonem, podkreślił, że nie tylko porozumienia WTO są prawnie wiążące, ale także decyzje zapadłe w procedurze rozstrzygania sporów między stronami sporu, por. J. Pauwelyn, Conflict of norms, przyp. 3, s. 28, powołując się na raport Organu Apelacyjnego w sprawie japońskich napojów alkoholowych, Japan - Taxes on Alcoholic Beverages - AB-1996-2, Report of the Appellate Body, WT/DS8/AB/R, WT/DS10/AB/R, WT/DS11/AB/R4 October 1996, s. 14.

²⁷³R. Ostrihansky, Settlement of Interstate Trade Disputes, przyp. 251, s. 169.

²⁷⁴H. Ruiz Fabri, Le règlement des différends dans le cadre de l’Organisation mondiale du commerce, Jounral de droit international, nr 1997/3, s. 722.

²⁷⁵E.-U. Petersmann, The GATT/WTO Dispute Settlement System , przyp. 33, s. 73.

²⁷⁶Remigiusz Bierzanek, Janusz Symonides zaliczają do nich m.in. Georga W.F. Hegla, Adopha Lassona, Johna L. Austina, por. R. Bierzanek, J. Symonides, Prawo międzynarodowe publiczne, przyp. 26, s. 23.

²⁷⁷W. Góralczyk, S. Sawicki, Prawo międzynarodowe publiczne, przyp. 9, s. 24.

²⁷⁸L. Ehrlich, Prawo międzynarodowe, Warszawa 1958, s. 9, za: A.V. Dicey, Introduction to the Study of the Law of the Constitution, Londyn 1915, s. 23, zachowano pisownię oryginalną.

²⁷⁹H. Nawiasky, Allgemeine Rechtslehre als System der rechtlichen Grundbegriffe, Zürich-Kolonia 1948, s. 120 i n., za: J. Nowacki, Z. Tobor, Wstęp do prawoznawstwa, przyp. 13, s. 271.

²⁸⁰Por. B. Simma, Self-contained regimes, Netherlands Yearbook of International Law, nr 16 (1985), s. 135.

²⁸¹H. Kelsen, Reine Rechtslehre, przyp. 1, s. 320.

²⁸²J.H. Jackson, The World Trading System, przyp. 251, s. 107.

²⁸³Les pays en voie de développement au GATT, Actes de la Conférence des Nations Unies pour le Commerce et le Développement, nr V (1964), s. 575.

²⁸⁴Record of Discussions of the Meeting of the Ad Hoc Group on Legal Amendments to the General Agreement Held 27-29 April 1965, COM.TD/F/2, 2 June 1965, pkt 24.

²⁸⁵Zob. Committee on Trade and Development Ad Hoc Group on Legal Amendments to the General Agreement Proposal Submitted by the Brazilian and Uruguayan Delegation, COM.TD/F/W/4, 11 October 1965, pkt 12.

²⁸⁶J.H. Jackson, World Trade, przyp. 44, s. 187.

²⁸⁷Report of the ad hoc Group on Legal Amendments to the General Agreement, 4 March 1966, Com.TD/F/4. Taką karę zna prawo wspólnotowe, zob. art. 228 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską, zob. przyp. 1105.

²⁸⁸ Record Of Discussions, przyp. 284, pkt 16. Tytułem przykładu innych sankcji stosowanych w organizacjach międzynarodowych o charakterze gospodarczym można podać odebranie prawa do funduszy czy wykluczenie z organizacji (Umowa o utworzeniu Międzynarodowego Funduszu Walutowego zawarta w Breton Woods 22 lipca 1944 r., Dz. U. z 1948 r. Nr 40, poz. 290, art. IV § 6, art. V § 5, art. XV § 2 lit. a, b). Międzynarodowe porozumienie cukrownicze z 1968 r. otwarte do podpisu w Nowym Jorku od dnia 3 do dnia 24 grudnia 1968 r., Dz. U. z 1970 r. Nr 12, poz. 110, w art. 58 ustanawia kompetencję Rady do: zawieszenia prawa głosowania danego uczestnika, zawieszenia innego prawa uczestnika, włączając w to jego prawo do wybieralności albo do pełnienia funkcji urzędowych w Radzie lub jej komitetach, podjęcie działań zmierzających do wykluczenia członka. Dalsze omówienie postulatów reformy mechanizmów egzekucji w prawie WTO zawiera rozdział 12.

²⁸⁹Por. J.J. Michałek, J. Piotrowski, Rozstrzyganie sporów (w:): J. Kaczurba, E. Kawecka-Wyrzykowska, Polska w WTO, Warszawa 2002, s. 187-203 i wskazana tam literatura dotycząca także rozstrzygania sporów w okresie GATT 1947; B. Hoekman, M.M. Kostecki, Ekonomia światowego systemu handlu , przyp. 46, s. 80-102.

²⁹⁰Por. art. 14 porozumienia o środkach ochronnych; art. 64 TRIPS; art. XXIII GATS; art. 17 ust. 3 porozumienia o stosowaniu artykułu VI Układu ogólnego w sprawie taryf celnych i handlu 1994 - "porozumienie antydumpingowe" (ang. antidumping agreement); art. 14 i załącznik nr 2 do porozumienia w sprawie barier technicznych w handlu; art. 11 porozumienia w sprawie stosowania środków sanitarnych i fitosanitarnych (porozumienie SPS).

²⁹¹Ang. upsetting the competitive relationship, Japan - Measures Affecting Consumer Photographic Film and Paper - Report of the Panel, WT/DS44/R, 31 March 1998, pkt 10.82; European Economic Community - Payments And Subsidies Paid To Processors And Producers Of Oilseeds And Related Animal-Feed Proteins Report of the Panel (EC-Oilseeds), L/6627, 14 December 1989, pkt 58. Wprowadzenie takiego rozwiązania było skutkiem łącznego lub rozdzielnego występowania tych określeń w umowach stanowiących tło negocjacyjne GATT 1947 (por. pkt 3.1); J.P. Durling, S.N. Lester, Original Meaning and the Film Dispute: The Drafting History, Textual Evolution, and Application of the Non-Violation Nullification of Impairement Remedy, George Washington Journal of International Law, nr 32 (1999), s. 248-250.

²⁹²P.-T. Stoll, Article XXIII GATT 1994, nb 20, 21, 23, 24 (w:) WTO - Institutions and Dispute Settlement, red. R. Wolfrum, P.-T. Stoll, K. Kaiser, przyp. 25; A. von Bogdandy, The Non-Violation Procedure of Article XXIII:2 GATT , Journal of World Trade, nr 26/4 (1992), s. 95, 101.

²⁹³P.-T. Stoll, Article XXIII GATT 1994, przyp. 292, nb 22.

²⁹⁴Por. E.-U. Petersmann, The GATT/WTO Dispute Settlement System, przyp. 33, s. 74.

²⁹⁵J. Pauwelyn, A Typology of Multilateral Trade Obliations, przyp. 17, s. 942-943, odnosząc się do ustaleń Organu Apelacyjnego dotyczących "interesu prawnego" do wniesienia skargi, Report of the Appellate Body, EC-Regime for the Importation, Sale and Distribution of Bananas, WT/DS27/AB/R, 25 September 1997, pkt 132-133.

²⁹⁶Angielski termin violation pojawia się w art. 22 ust. 3 lit. a, d(i), art. 23 ust. 1, ust. 2 lit. a oraz w art. 26 ust. 1 DSU. W polskiej wersji językowej termin ten jest tłumaczony jako "złamanie" (art. 22 ust. 3 lit. d(i), art. 26 ust. 1), "pogwałcenie (zobowiązań)" (art. 23 ust. 1) lub "naruszenie (zobowiązań)" (art. 23 ust. 2 lit. a). Termin nullification or impairment (fr. annulation ou réduction lub w formie czasownikowej to nullify or impair , fr. annuler ou compromettre) tłumaczony jest jako "zniweczenie lub naruszenie" poza przypadkami występującymi w art. 23 ust. 2 lit. a oraz w art. 26 ust. 1 lit. b, c i ust. 2, gdzie tłumaczony jest jako "pozbawienie lub naruszenie [korzyści]". Jest to niezgodne z zasadą, że w tekstach prawnych ten sam termin występujący na gruncie języka oryginalnego nie powinien być przekładany przy użyciu różnych terminów. Wiąże się to z regułą niestosowania przez prawodawcę odmiennych sformułowań dla określenia tych samych pojęć. Ze względu na odniesienie do terminu "korzyść", zmianę "zniweczenia" na "pozbawienie" można uznać za usprawiedliwione ze względów leksykalnych. Za błędne należy ocenić tłumaczenie zwrotu nullifies or impairs benefits na "pozbawia lub narusza prawa" w art. 10 ust. 4 DSU. Warto także zwrócić uwagę, że w miejscach, gdzie w angielskiej wersji DSU występuje termin nullification or impairment (jak np. w art. 22), francuska wersja DSU stosuje określenie annulation ou réduction d’avantages, czyli pozbawienie lub ograniczenie korzyści. Dodanie terminu avantages powoduje, że zwrot annulation ou réduction jest bardziej jednoznaczny i jednocześnie łatwiejszy do przetłumaczenia na język polski. Wydaje się, że podstawowym (i prawdopodobnie jedynym) źródłem oficjalnego polskiego tłumaczenia była, niestety, angielska wersja tekstu. Tłumaczenie Wiktora Kisiela książki Bernarda Hoekmana i Michała Macieja Kosteckiego, Ekonomia światowego systemu handlu posługuje się zwrotem "znoszenie lub umniejszenie"; por. B. Hoekman, M.M. Kostecki, Ekonomia..., przyp. 46, s. 81. Takie określenie wydaje się trafniejsze, gdyż użycie w polskim oficjalnym tłumaczeniu terminu "naruszenie" w znaczeniu impairment powoduje trudności w odróżnieniu go od "naruszenia zobowiązania" w znaczeniu violation (art. 23 ust. 2 lit. a).

Por. także inne uwagi dotyczące polskiego tłumaczenia DSU i porozumienia SCM wyrażone w przyp. 13, 32, 321, 758, 805 i pkt 4.5.

²⁹⁷Niektórzy autorzy rozważają możliwość uruchomienia procedury rozstrzygania sporów w ramach GATT/WTO wskutek naruszenia zobowiązań w innych podsystemach prawa międzynarodowego, np. ochrony praw człowieka, co związane jest z zagadnieniem fragmentacji prawa międzynarodowego (por. pkt 11.1); por. S.H. Cleveland, Human Rights Sanctions and International Trade: A Theory of Compatibility, Journal of International Economic Law, nr 5/1 (2002), s. 133-189; C. McCrudden, International Economic Law and the Pursuit of Human Rights: A Framework for Discussion of the Legality of ‘Selective Purchasing’ Laws under the WTO Government Procurement Agreement, Journal of International Economic Law, nr 2/1 (1999), s. 3-48; P. Stirling, The Use of Trade Sanctions as an Enforcement Mechanism for Basic Human Rights: A Proposal for Addition to the World Trade Organization, American University Journal of International Law and Policy, nr 11 (1996), s. 1-46; C.M. Vásquez, Trade Sanctions and Human Rights - Past, Present, And Future, Journal of International Economic Law, nr 6/4 (2003), s. 797-839.

²⁹⁸Y. Naiki, The Mandatory/Discretionary Doctrine in WTO Law. The US-Section 301 Case and its Aftermath, Journal of International Economic Law, nr 7/1 (2004), s. 24.

²⁹⁹ US - Superfund. Panel Report, United States - Taxes on Petroleum and Certain Imported Substances, L/6175, 5 June 1987, pkt 5.1.7.

³⁰⁰J.H. Jackson, The Jurisprudence of GATT and WTO, Cambridge 2000, s. 176; T. Gazzini, The Legal Nature of WTO Obligations and the Consequences of Their Violation, European Journal of International Law, nr 17 (2006), s. 732;

³⁰¹Ang. legitimate/justified expectations, por. P.-T. Stoll, Article XXIII GATT 1994, przyp. 292, nb 31, 32; J. Cameron, K.R. Gray, Principles of International Law in the WTO Dispute Settlement Body, International and Comparative Law Quarterly, nr 50 (2001), s. 260-263; uzasadnione oczekiwania nie musiały istnieć już w momencie negocjowania porozumień, w zamyśle projektodawców GATT art. XXIII miał dawać możliwość "ukarania za nieodkryte jeszcze grzechy" - "In this wide world of sin there are certain sins which we have not yet discovered and which after long examination we cannot define; but thee being such sins, we will provide some sort of punishment for them if we find out what they are and if we find anybody committing them.", Second Session of the Preparatory Committee of the United Nations Conference on Trade and Employment - Verbatim Report. Thirty-Third Meeting of Commission "B" Held on Tuesday, August 19 1947 at 2.30 p.m. in the Palais des Nations, Geneva, E/PC/T/B/PV/33, 19 August 1947, s. 42; M. Böckenförde, Article 26 DSU (w:) WTO - Institutions and Dispute Settlement, red. R. Wolfrum, P.-T. Stoll, K. Kaiser, przyp. 25, nb 2, przyp. 6.

³⁰²L. Hsu, Non-Violation Complaints, World Trade Organization Issues and Recent Free Trade Agreements, Journal of World Trade, nr 39/2 (2005), s. 230.

³⁰³M. Böckenförde, Der Non-violation Complaint im System der WTO, Neue Perspektiven im Konflikt um Handel und Umwelt?, Archiv des Völkerrechts, nr 43 (2005), s. 69, 76.

³⁰⁴Na ten temat zob. B.G. Williams, Non-Violation Complaint in WTO System (w:) P. Mengozzi, International Trade Law, przyp. 17, s. 775.

³⁰⁵Por. Council for Trade-Related Aspects of Intellectual Property Rights - Non-Violation and Situation Complaints - Summary Note by the Secretariat - Revision, IP/C/W/349/Rev.1, 24 November 2004; Council for Trade Related Aspects of Intellectual Poperty Righst, Minutes of the Meeting, IP/C/M/40, 22 August, 2003.

³⁰⁶E.-U. Petersmann, The GATT/WTO Dispute Settlement System, przyp. 33, s. 150, przedstawienie poszczególnych spraw: s. 151-170; S.-J. Cho sklasyfikował 24 sprawy relewantne dla omawianego tematu sprawy, por. GATT Non-Violation Issues in the WTO Framework, Are They the Achilles’ Heel of the Dispute Settlement Process, Harvard International Law Journal, nr 39 (1998), s. 352-355.

³⁰⁷M. Böckenförde, Article 26 DSU, przyp. 301, nb 7, 8. Część skarg wniesionych w GATT 1947 jako NVC, w WTO powinna zostać uznane jako violation complaint.

³⁰⁸World Trade Organization, A Handbook on the WTO Dispute Settlement System , przyp. 11, s. 35; E.-U. Petersmann, The GATT/WTO Dispute Settlement System, przyp. 33, s. 74; P.-T. Stoll, Article XXIII GATT 1994, przyp. 292, nb 34.

³⁰⁹Brak praktyki na podstawie art. XXIII ust. 2 lit. c GATT mógł sugerować, że przepis ten zanikł na skutek desuetudo, por. E.-U. Petersmann, Violation-Complaints and Non-Violation Complaints in Public International Law , German Yearbook of International Law, nr 34, s. 227. Jednak przejęcie skargi sytuacyjnej do DSU potwierdza, że stanowi ona integralny element mechanizmu rozstrzygania sporów w ramach WTO, por. C.-D. Ehlermann, L. Ehring, WTO Dispute Settlement and Competition Law: View from the Perspective of the Appelate Body’s Experience, Fordham International Law Journal, nr 26, s. 1559; F. Roessler, The Concept of Nullification and Impairment in the Legal System of the World Trade Organization (w:) International Trade Law and the GATT/WTO Dispute Settlement System, red. E.-U. Petersmann, Londyn-Haga-Boston 1997, s. 140.

³¹⁰Improvements To the GATT Dispute Settlement Rules And Procedure, przyp. 247.

³¹¹D. Luff, Le droit de l’Organisation Mondiale du Commerce, przyp. 20, s. 782.

³¹²Por. D. Palmeter, P.C. Mavroidis, Dispute Settlement in World Trade Organization. Practice and Procedure, Haga-Londyn-Boston 1999, s. 96; M. Böckenförde, Article 26 DSU, przyp. 301, nb 34.

³¹³Ang. the panel or the Appellate Body shall recommend that the Member concerned make a mutually satisfactory adjustment, fr. le groupe spécial ou l’Organe d’appel recommandera que le Membre concerné procède à un ajustement mutuellement satisfaisant.

³¹⁴Ang. [Contracting Party having] a principal supplying interest, fr. principal fournisseur, por. pkt 3.5.2.

³¹⁵ J. Waincymer, WTO Litigation: Procedural Aspects of Formal Dispute Settlement, Londyn 2002, s. 112.

³¹⁶Z.K. Bessko, Going Bananas over EEC Preferences?: A Look at the Banana Trade War and the WTO’s Understanding on Rules and Procedures Governing the Settlement of Disputes , Case Western Reserve Journal of International Law, nr 28 (1996), s. 297. Za dopuszczalnością zawieszenia koncesji opowiedział się także Florian Spitzer w monografii na temat NVC, The Non-Violation Complaint in WTO Law, Berlin 2004, s. 71.

³¹⁷Ibidem.

³¹⁸EC-Bananas III (US) (Article 22. 6 - EC), przyp. 16, pkt 4.11; US Legal Position on Dispute in WTO on Banana Regime, cytowane za: C.M. Valles, B.P. McGivern, The Right to Retaliate, przyp. 11, s. 72-73.

³¹⁹Dispute Settlement Body - Minutes of Meeting - Held in the Centre William Rappard on 15 December 1998 - Addendum, WT/DSB/M/51/Add.1, 26 February 1999, pkt 4; European Communities - Regime for the Importation, Sale and Distribution of Bananas - Request by the European Communities for Arbitration under Article 22.6 of the DSU, WT/DS27/46, 3 February 1999, pkt 4.

³²⁰ EC-Bananas III (US) (Article 22. 6 - EC), 8 April 1999, przyp. 16; European Communities - Regime for the Importation, Sale and Distribution of Bananas - Recourse to Article 21.5 by Ecuador - Report of the Panel, WT/DS27/RW/ECU, 12 April 1999. Petros C. Mavroidis podaje informację, że de facto oba raporty zostały opublikowane tego samego dnia, Proposals for Reform of Article 22 of the DSU: Reconsindering the "Sequencing Issue" and Suspension of Concessions (w:) F. Ortino, E.-U. Petersmann, The WTO Dispute Settlement System 1995-2003, Haga-Londyn-Nowy Jork 2004, s. 63, przyp. 7. Należy także zwrócić uwagę, że obie procedury zostały wszczęte przez dwa różne państwa: wniosek o autoryzację przeciwśrodków złożyły Stany Zjednoczone, a procedurę na podstawie art. 21 ust. 5 rozpoczął Ekwador. Raj Bhala stwierdził, że za słusznością amerykańskiego stanowiska przemawiała potrzeba ochrony przed "błędnym kołem implementacyjnym" tzn. wielokrotnym podnoszeniem argumentu na podstawie art. 21 ust. 5 o prawidłowości implementacji przez państwo pozwane. Obawa ta była o tyle prawdopodobna, że w sporze bananowym to Wspólnoty Europejskie (i Ekwador), a nie Stany Zjednoczone wystąpiły o ustalenie prawidłowości implementacji. Stanowisko WE poparło wiele państw, w tym m.in. Węgry, Indonezja, Indie, Japonia, Korea, Szwajcaria i sześć państw Europy Wschodniej. Ich stanowisko motywowane było obawami przed możliwymi amerykańskimi retaliacjami w przyszłości. Prawdopodobieństwo takich sankcji było poważne w świetle gróźb użycia przez USA unilateralnych środków odwetowych na podstawie sekcji 301-310 amerykańskiej ustawy handlowej z 1974 r. (zob. pkt 11.2.3), por. R. Bhala, The Bananas War, McGeorge Law Review, nr 31 (2000) 4, s. 938-943; J.H. Jackson, M. Salas, Procedural Overview of the WTO-EC Banana Dispute, Journal of International Economic Law, nr 3/1 (2000), s. 155.

³²¹Ang. these dispute settlement procedures, fr. présentes procédures de règlement des différends, polskie tłumaczenie błędnie stosuje liczbę pojedynczą: "z procedurą rozstrzygania sporów". Na temat innych błędów tłumaczeniowych zob. przyp. 13, 32, 296, 758, 805 i pkt 4.5.

³²²Por. Report of the Panel, US-Import Measures, przyp. 12, pkt 6.121-6.126.

³²³Report of the Appellate Body, United States - Import Measures on Certain Products from the European Communities - AB-2000-9, WT/DS165/AB/R, 11 December 2000, pkt 90-92.

³²⁴ Report of the Panel, Australia - Measures Affecting Importation of Salmon - Recourse to Article 21.5 by Canada, WT/DS18/RW, 18 February 2000, pkt 1.3.

³²⁵Por. Australia - Subsidies Provided to Producers and Exporters of Automotive Leather - Recourse by the United States to Article 21.5 of the DSU, WT/DS126/8, 4 October 1999; Brazil - Export Financing Programme for Aircraft - Recourse by Canada to Article 21.5 of the DSU, WT/DS46/13, 26 November 1999; Canada - Measures Affecting the Export of Civilian Aircraft - Recourse by Brazil to Article 21.5 of the DSU, WT/DS70/9, 23 November 1999; United States - Tax treatment of Foreign Sales Corporations - Recourse by the United States to Article 22.6 of the DSU and Article 4.11 of the SCM Agreement - Communication from the Panel, WT/DS108/18, 21 December 2000. Omówienie tych spraw w: S.A. Rhodes, The Article 21.5/22 Problem: Clarification through Bilateral Agreements?, Journal of International Economic Law, nr 3/3 (2000), s. 553-558.

³²⁶P.C. Mavroidis, Proposals for Reform of Article 22, przyp. 320, s. 65.

³²⁷Report of the Appellate Body, US-Import Measures, przyp. 323, pkt 91-92.

³²⁸K. Anderson, Peculiarities of retaliation in WTO dispute settlement, World Trade Review, nr 1/2, s. 125.

³²⁹Proposal to Amend Certain Provisions of the Understanding on Rules and Procedures Governing the Settlement of Disputes (DSU) Pursuant to Article X of the Marrakech Agreement Establishing the World Trade Organization Submission by Canada, Colombia, Costa Rica, Ecuador, Japan, Korea, New Zealand, Norway, Peru, Switzerland and Venezuela for Examination and Further Consideration by the General Council, WT/GC/W/410, 29 September 2000.

³³⁰Dispute Settlement Body - Special Session - Contribution of the European Communities and its Member States to the Improvement of the WTO Dispute Settlement Understanding Communication from the European Communities, TN/DS/W/1, 13 March 2002, pkt II A, art. 21bis ust. 7, 8.

³³¹Dispute Settlement Body - Special Session - Proposal to Review Article 22.7 of the Understanding on Rules and Procedures Governing the Settlement of Disputes Communication from the Philippines and Thailand, TN/DS/W/3, 21 March 2002.

³³²Dispute Settlement Body - Special Session - Negotiations on Improvements and Clarifications of the Dispute Settlement Understanding - Communication from Australia, TN/DS/W/8, 8 July 2002.

³³³Por. D. Palmeter, P.C. Mavroidis, Dispute Settlement in World Trade Organization, przyp. 312, s. 167.

³³⁴P.-T. Stoll, Article 22 DSU, przyp. 25, nb 26.

³³⁵A.F. Lowenfeld, Institutions along with Rights: Institutional Reform in the New GATT, American Journal of International Law, nr 88 (1994), s. 486; C. Carmody, Remedies and Conformity, przyp. 28, s. 319.

³³⁶Japan - Alcoholic Beverages II, Dispute Settlement Body, Minutes of Meeting, WT/DSB/M/41, 26 February 1998, s. 2; Turkey - Textiles, Dispute Settlement Body, Minutes of Meeting, WT/DSB/M/116, 31 January 2002, s. 20.

³³⁷Por. J. Pauwelyn, Enforcement and Countermeasures in the WTO, przyp. 3, s. 337.

³³⁸Y. Guohua, B. Mercurio, L. Yongije, WTO Dispute Settlement Understanding. A Detailed Interpretation, Haga 2005, s. 255.

³³⁹P.-T. Stoll, Article 22 DSU, przyp. 25, nb 30.

³⁴⁰EC-Bananas III (US) (Article 22. 6 - EC), przyp. 16, pkt 4.11, P.-T. Stoll, ibidem, twierdzi, że po tym okresie wniosek powinien zostać odrzucony.

³⁴¹European Communities - Measures Concerning Meat And Meat Products (EC-Hormones), Original Complaint by the United States, Recourse to Arbitration by the European Communities under Article 22.6 Of The DSU (cytowane dalej jako EC-Hormones (US) (Article 22.6)), WT/DS26/ARB 12 July 1999, pkt 8-12.

³⁴²J. Pauwelyn, Enforcement and Countermeasures, przyp. 17, s. 337; A.F. Lowenfeld, International Economic Law , Oksford 2003, s. 159.

³⁴³Decision by the Arbitrator, Brazil - Export Financing Programme for Aircraft - Recourse to Arbitration by Brazil under Article 22.6 of the DSU and Article 4.11 of the SCM Agreement (dalej cytowane jako Brazil - Aircraft (Article 22.6)) , WT/DS46/ARB, 28 August 2000, pkt 3.51.

³⁴⁴Por. J. Fisiak, A. Adamska-Sałaciak, Słownik współczesny angielsko-polski, polsko-angielski, Warszawa 2004, s. 145.

³⁴⁵ Merriam-Webster’s Collegiate Dictionary, Springfield 1994, s. 392.

³⁴⁶ Kserokopia tłumaczenia w dokumentacji autora niniejszej pracy, por. przyp. 5.

³⁴⁷Por. także inne uwagi dotyczące polskiego tłumaczenia DSU i porozumienia SCM wyrażone w przyp. 13 i 296.

³⁴⁸Merriam-Webster’s, przyp. 345, s. 57.

³⁴⁹P.-T. Stoll zdaje się dopuszczać możliwość wzruszenia decyzji autoryzacyjnej, przez sprzeciw wniesiony po autoryzacji, ale tylko w bardzo ograniczonych przypadkach, por. Article 22 DSU, przyp. 25, nb 70, 71.

³⁵⁰ Por. United States - Gambling and Betting Services (Article 22.6), przyp. 7, pkt 2.24.

³⁵¹Na państwie wnioskującym o autoryzację spoczywa obowiązek przedstawienia przyjętej metodologii kalkulacji (ang. methodology paper, fr. note sur la méthode utilisée) i wykazania, że wnioskowana wysokość przeciwśrodków jest odpowiednia, ponieważ tylko ono jest w posiadaniu danych potrzebnych dla przeprowadzenia postępowania.

³⁵²"Pozostają w równowadze", ang. remain in equipose, fr. s’equilibrent .

³⁵³Decision by the Arbitrator, Canada - Export Credits and Loan Guarantees for Regional Aircraft - Recourse to Arbitration by Canada under Article 22.6 of the DSU and Article 4.11 of the SCM Agreement (dalej cytowane jako Canada - Aircraft Credits and Guarantees (Article 22.6)), WT/DS222/ARB, 17 February 2003, pkt 2.5-2.8; Brazil - Aircraft (Article 22.6), przyp. 343, pkt 2.7-2.14; Decision by the Arbitrator, United States - Tax Treatment for ‘Foreign Sales Corporations’ - Recourse to Arbitration by the United States under Article 22.6 of the DSU and Article 4.11 of the SCM Agreement (cytowane dalej jako US - FSC (Article 22.6)), WT/DS108/ARB, 30 August 2002, pkt 2.8-2.11. W przypadku arbitrażu dotyczącego wyrównania strony sporu zdecydowały się na analogiczne stosowanie zasad ciężaru dowodu, jak w przypadku rozstrzygnięć na podstawie art. 22 ust. 6, por. United States - Section 110(5) of the US Copyright Act - Recourse to Arbitration under Article 25 of the DSU (US - Section 110(5) Copyright Act (Article 25.3)), WT/DS160/ARB25/1, 9 November 2001, pkt 4.4.

³⁵⁴P.-T. Stoll, Article 22 DSU, przyp. 25, nb 79, 82.

³⁵⁵EC-Hormones (US) (Article 22.6), przyp. 341, pkt 82; Decision by the Arbitrator, United States - Anti-Dumping Act of 1916 (Original Complaint by the European Communities) Recourse to Arbitration by the United States under Article 22.6 of the DSU (cytowane dalej jako US - 1916 Act, (EC) Article 22.6)), WT/DS136/ARB, 24 February 2004, pkt 9.2; Decision by the Arbitrators, United States - Continued Dumping and Subsidy Offset Act of 2000 - Original Complaint by the European Communities - Recourse to Arbitration by the United States under Article 22.6 of the DSU (dalej cytowane jako US - Byrd (EC) (Article 22.6)), WT/DS217/ARB/EEC, 31 August 2004, pkt 4.27; United States - Gambling and Betting Services (Article 22.6), przyp. 7, pkt 5.12.

³⁵⁶Dispute Settlement Body - Special Session - Contribution of the European Communities, przyp. 330, s. 18-19, pkt 28.

³⁵⁷P.-T. Stoll Article 22 DSU, przyp. 25, nb 83, 84.

³⁵⁸Autor niniejszego opracowania pragnie wyrazić wdzięczność Profesorowi Eugeniuszowi Piontkowi z Uniwersytetu Warszawskiego, który jest współautorem omawianego rozstrzygnięcia, za uwagi, które przyczyniły się do pełniejszego zrozumienia problematyki prawnej zawartej w omawianej sprawie.

³⁵⁹US - 1916 Act, (EC) (Article 22.6), przyp. 355.

³⁶⁰Wspólnoty Europejskie zaskarżyły amerykańskie regulacje przed Japonią. Procedura została połączona na etapie odwołania do Organu Apelacyjnego i przebiegała wspólnie do wygaśnięcia rozsądnego okresu. Japonia nie zdecydowała się na odwieszenie procedury arbitrażowej na podstawie art. 22 ust. 6 DSB i tylko Wspólnoty przedsięwzięły dalsze kroki prawne w kierunku autoryzacji przeciwśrodków.

³⁶¹"Jakakolwiek osoba, która narusza sama lub w połączeniu lub konspiracji z inną osobą postanowienia tej sekcji (§ 72), jako winna wykroczenia będzie ukarana grzywną nieprzekraczającą $ 5000 albo karą więzienia nieprzekraczającą 1 roku, albo zgodnie z uznaniem sądu obydwoma karami". Tłumaczenie za: R.R. Ludwikowski, Handel międzynarodowy, przyp. 8, s. 231.

³⁶²Panel Report, United States - Anti-Dumping Act of 1916 - Complaint by the European Communities (US - 1916 Act (EC)), WT/DS136/R, 31 March 2000, pkt 6.183-6.205; WTO Panel Report, United States - Anti-Dumping Act of 1916 - Complaint by Japan (US - 1916 Act (Japan)), WT/DS162/R, 29 May 2000, pkt 6.201-6.231; Appellate Body Report, United States - Anti-Dumping Act of 1916 (US - 1916 Act), WT/DS136/AB/ R oraz WT/DS162/AB/R, 28 August 2000 , pkt 136-38.

³⁶³"W celu zneutralizowania dumpingu lub zapobieżenia mu, każda z układających się stron może nakładać na każdy produkt stanowiący przedmiot dumpingu cło antydumpingowe, nie wyższe od marży dumpingowej odnoszącej się do danego produktu (...)".

³⁶⁴"Przeciwko eksportowi po cenie dumpingowej, pochodzącemu od innego Członka, nie może być podjęte żadne konkretne działanie, poza działaniami zgodnymi z postanowieniami GATT 1994, w rozumieniu niniejszego Porozumienia".

Kolejne naruszenia dotyczyły art. VI ust. 1 GATT oraz art. 3 porozumienia, ponieważ prawo amerykańskie dla zastosowania wymienionych sankcji nie wymagało udowodnienia szkody ani nawet groźby jej powstania, Report of the Panel, United States - Anti-Dumping Act of 1916 - Complaint by the European Communities, WT/DS136/R, 31 March 2000, pkt 6.178-6.181 oraz 6.251-6.254, a także niespełnienia proceduralnych wymogów zawartych w art. 4, 5 ust. 1, 2, 4, 5 porozumienia (pkt 6.212-6.216 oraz 6.255-6.261 raportów).

³⁶⁵US - 1916 Act, (EC) (Article 22.6), przyp. 355, pkt 6.11, przyp. 87; część informacji za: M. Matsushita, A. Iino, The Blocking Legislation as a Countermeasure to the US-Antidumping Act of 1916: A Comparative Analysis of the EC and Japanese Damage Recovery Legislation, Journal of World Trade, nr 40/4 (2006), s. 754.

³⁶⁶US - 1916 Act, (EC) (Article 22.6), przyp. 355, pkt 6.5.

³⁶⁷Ibidem , pkt 6.8.

³⁶⁸Ibidem, pkt 5.62 i n.

³⁶⁹Ibidem, pkt 6.8-6.9.

³⁷⁰M. Matsushita, A. Iino, The Blocking Legislation, przyp. 365, s. 763. "Ustawę lustrzaną" określano także jako "regulację symteryczną", ang. mirror regulation, mirror legislation, fr. règlement symétrique, législation symétrique; nie należy jej mylić z pojęciem "ustawy blokującej", ang. blocking regulation, której celem było neutralizowanie działania regulacji amerykańskiej, US - 1916 Act, (EC) (Article 22.6), przyp. 355, pkt 2.1, 3.16 i n; por. pkt 5.1.3.

³⁷¹US - 1916 Act, (EC) (Article 22.6), przyp. 355, pkt 5.17.

³⁷² Ibidem, pkt 2.7.

³⁷³Ibidem, pkt 5.10-5.11.

³⁷⁴Ibidem, pkt 5.13-5.16.

³⁷⁵Ibidem, pkt 5.5.-5.8., 5.17, 5.23.

³⁷⁶Ang. trade effect, fr. effet sur le commerce.

³⁷⁷Ang. trade foregone, fr. échanges non réalisés, US - 1916 Act, (EC) (Article 22.6), przyp. 355, pkt 5.24, 5.30; EC-Hormones (US) (Article 22.6), przyp. 341, pkt 41. Na temat trudności w doprecyzowaniu tego terminu zob. R. Howse, R.T. Staiger, United States - Anti-Dumping Act of 1916 (Original Complaint by European Communities) - Recourse to arbitration by the United States under 22.6 of the DSU, WT/DS136/ARB, 24 February 2004, World Trade Review, nr 4/2 (2005), s. 300 i n.

³⁷⁸Ang. ‘market access’ measure.

³⁷⁹R. Howse, R.T. Staiger, United States - Anti-Dumping Act, przyp. 377, s. 312.

³⁸⁰T. Jürgensen, Crime and Punishment: Retaliation under the World Trade Organization Dispute Settlement System, Journal of World Trade, nr 39/2 (2005), s. 330-331.

³⁸¹Y. Fukunaga, Securing Compliance, przyp. 11, s. 424.

³⁸² EC-Hormones (US) (Article 22.6), przyp. 341, pkt 19, 20; EC-Bananas III (US) (Article 22. 6 - EC), WT/DS27/ARB, przyp. 16, pkt 4.2.

³⁸³Ibidem, pkt 5.21-5.22, 5.34-5.35.

³⁸⁴US - FSC (Article 22.6), przyp. 353, pkt 4.1.- 4.6.

³⁸⁵Ang. quantitative benchmark, fr. point de repère quantitatif.

³⁸⁶ Zob. US - FSC (Article 22.6), przyp. 353, pkt 5.46-5.47.

³⁸⁷H. Spamann, The Myth of ‘Rebalancing’ Retaliation in WTO Dispute Settlement Practice, Journal of International Economic Law, nr 9/1 (2006), s. 54, więcej na temat ciężaru dowodu zob. s. 48-50.

³⁸⁸T. Jürgensen, Crime and Punishment, przyp. 380, s. 330-331.

³⁸⁹R. Howse, R.T. Staiger, United States - Anti-Dumping Act, przyp. 377, s. 297, za: A. Kojeve, Outline of a Phenomenology of Right, Lanham, Maryland 2000.

³⁹⁰Zob. przyp. 39.

³⁹¹ Case concerning the Air Service Agreement, przyp. 39, pkt 83; R. Howse, R.T. Staiger, United States - Anti-Dumping Act, przyp. 377, s. 297; E. Cannizzaro, The Role of Proportionality, przyp. 50, s. 902-903 (2001).

³⁹²R. Howse, R.T. Staiger, United States - Anti-Dumping Act, przyp. 377, s. 297-298.

³⁹³Ang. nature of the proposed suspension, fr. nature des concessions ou des autres obligations à suspendre.

³⁹⁴Por. US - 1916 Act, (EC) (Article 22.6), przyp. 355, pkt 5.40-.5.44.

³⁹⁵Report of the Panel, US - 1916 Act (EC), przyp. 364, pkt 3.358-3.384.

³⁹⁶Ibidem, pkt 6.221-6.227.

³⁹⁷Dz. Urz. L 333 z 20 grudnia 2003 r.

³⁹⁸M. Matsushita, A. Iino, The Blocking Legislation, przyp. 365, s. 769.

³⁹⁹US - 1916 Act, (EC) (Article 22.6), przyp. 355, pkt 3.16-3.20.

⁴⁰⁰M. Matsushita, A. Iino, The Blocking Legislation, przyp. 365, s. 768.

⁴⁰¹Ibidem , s. 767-768, powołując się na: A. Antoniadis, The European Union and the WTO Dispute Settlement: in search of normative framework for autonomous measures, EUSA Ninth Biennial International Conference, Texas 31 March-2 April 2005, s. 24.

⁴⁰²M. Matsushita, A. Iino, The Blocking Legislation, przyp. 365, str. 767-768.

⁴⁰³Ang. conterfactuals situation , fr. situation hypothétique, por. EC-Bananas III (US) (Article 22. 6 - EC), przyp. 16, pkt 7.1.

⁴⁰⁴Na temat niewiążącego charakteru sugestii zob. P.C. Mavroidis, Article 19 DSU, nb 12 (w:) WTO - Institutions and Dispute Settlement, red. R. Wolfrum, P.-T. Stoll, K. Kaiser, przyp. 25.

⁴⁰⁵Ibidem, nb 4.

⁴⁰⁶Wniosek na podstawie EC-Hormones (US) (Article 22.6), przyp. 341, pkt 38: "The EC did not propose that we examine any other alternative that would meet its obligations under the SPS Agreement".

⁴⁰⁷Por. United States - Gambling and Betting Services (Article 22.6), przyp. 7, pkt 3.24.

⁴⁰⁸Ibidem, pkt 2.8 i wskazane w przypisie 14 decyzji wcześniejsze orzeczenia.

⁴⁰⁹Na temat wyłączenia skutków spadku eksportu do państw trzecich zob. EC-Bananas III (US) (Article 22. 6 - EC), przyp. 16, pkt 6.12-6.15 omówione w pkt 6.4.

⁴¹⁰Por. P.-T. Stoll, Article 22 DSU, przyp. 25, nb 58.

⁴¹¹Co do adekwatności tego określenia w polskim tłumaczeniu zob.pkt 4.5.

⁴¹²Na temat sporu bananowego zob.: Z.K. Bessko, Going Bananas over EEC Preferences?, przyp. 316, s. 265-312; R. Bhala, The Bananas War, przyp. 320, s. 839-971; A.S. Bishop, The Second Legal Revolution in International Trade Law: Ecuador Goes Ape in Banana Trade War with European Union, International Legal Perspectives, nr 12 (Fall 2001/ Spring 2002), s. 1 i n.; B.L. Brimeyer, Bananas, Beef, and Compliance in the World Trade Organization: the Inability of the WTO Dispute Settlement Process to chieve Compliance from Superpower Nations, Minnesota Journal of Global Trade, nr 10/1 (2001), s. 133-168; J.J. Chen, Going Bananas: How the WTO Can Heal The Split in the Global Banana Trade Dispute, Fordham Law Review, nr 63, (1995), s. 1283 i n.; H.R. Clark, The WTO Banana Dispute Settlement and Its Implications for Trade Relations Between the Unites States and the European Union, Cornell International Law Journal, nr 35/2 (2002), s. 291-306; B.R. Hirsch, The WTO Bananas Decision: Cutting through the Ticket, Leiden Journal of International Law, nr 11/2 (1998), s. 201-227; D. Ierley, Defining the Factors that Influence Developing Country Compliance with and Participation in the WTO Dispute Settlement System: Another Look at the Dispute over Bananas, Law and Policy in the International Business, nr 33, s. 615; J.H. Jackson, P. Grané, The Saga Continues: an Update on the Banana Dispute and Its Procedural Offspring, Journal of International Economic Law nr 4/3 (2001), s. 581-595; A.L. Joseph, The Banana Split: Has the Stalemate Been Broken in the WTO Banana Dispute? The Global Trade Community’s "a-peel" for Justice, Fordham International Law Journal, nr 24/1-2 (2000), s. 744-799; N. Komuro, The EC Banana Regime and Judicial Control, Journal of World Trade, nr 34/5 (2000), s. 1-87; R.R. Ludwikowski, Handel międzynarodowy, przyp. 8, s. 301-304 ; J.A. McMahon, The EC Banana Regime, the WTO Rulings and the ACP, Journal of World Trade, nr 32/4 (1998), s. 101-114; P. Mengozzi, Structure et principes de l’OMC à la lumière de la mise en œuvre des recommandations de l’ORD dans l’affaire "Bananas III", Revue du marché unique européen, nr 4 (1999), s. 11-24 ; C. Tiozzo, B. Morey, La résolution du conflit de la banane opposant les Etats-Unis ŕ la Communauté européenne par l’OMC, Revue du marche commun et de l’Union européenne, nr 1999, s. 394-400; E.N. Palmer, The World Trade Organization Slips-up: A Critique of the World Trade Organization’s Dispute Settlement Understanding through the European Union Banana Dispute, Tennessee Law Review, nr 69, s. 443-483; J.P. Trachtman, Bananas, Direct Effect and Compliance, European Journal of International Law, nr 10/4 (1999), s. 655-678; P. Vincent, Le contentieux Etats-Unis - Communauté Européenne sur les bananes , Revue belge de droit international, nr 2/2000, 551-590.

⁴¹³J.H. Jackson, M. Salas, Procedural Overview, przyp. 320, s. 145.

⁴¹⁴Rozporządzenie Rady nr 404/93 z dnia 13 lutego 1993 r. w sprawie wspólnej organizacji rynku bananów, Dz. Urz. L 47 z 25 lutego 1993 r., s. 1-11.

⁴¹⁵Rozporządzenie Komisji nr 2167/98 z 8 października 1998 r., Dz. Urz. L 273 z 9 października 1998 r., s. 20; rozporządzenie Komisji nr 1463/98 z 8 lipca 1998 r., Dz. Urz. L 193 z 9 lipca 1998 s. 29; rozporządzenie Komisji nr 1637/98 z 20 lipca 1998 r., Dz. Urz. L 210 z 28 lipca 1998 r., s. 28; rozporządzenie Komisji nr 1651/98 z 27 lipca 1998 r., Dz. Urz. L 210 z 28 lipca 1998 r., s. 75.

⁴¹⁶EC-Bananas III (US) (Article 22. 6 - EC), przyp. 16, pkt 7.4.

⁴¹⁷Ang. tarif-quota system, fr. système de contingent tarifaire.

⁴¹⁸Ang. first come, first served, fr. premier arrivé, premier servi.

⁴¹⁹EC-Bananas III (US) (Article 22. 6 - EC), przyp. 16, pkt 7.2, 7.4-7.5.

⁴²⁰United States - Gambling and Betting Services (Article 22.6), przyp. 7, pkt 3.173.

⁴²¹EC-Bananas III (US) (Article 22. 6 - EC), przyp. 16, pkt 7.7. W analogicznym arbitrażu wniesionym przez Ekwador oparto się na tym samym hipotetycznym stanie faktycznym. Wysokość autoryzowanych retaliacji wyniosła 201,6 mln dolarów, zob. dalej pkt 8.2, European Communities - Regime for the Importation, Sale and Distribution of Bananas - Recourse to Arbitration by the European Communities under Article 22.6 of the DSU, WT/DS27/ARB/ECU, 24 March 2000, dalej cytowane jako EC-Bananas III (Equador) (Article 22. 6 - EC), pkt 166.

⁴²²Ang. quota rents , fr. rentes contingentaires, premia wynikająca ze sprzedaży określonego dobra po cenie z kontyngentu, za: S. Mitchell, The Instruments of Trade Policy, s. 5, dostępne na stronie http://www.people.vcu.edu/~smitchel/609/week5.doc.

⁴²³EC-Bananas III (US) (Article 22. 6 - EC), przyp. 16, pkt 7.8.

⁴²⁴Por. R.E. Hudec, Broadening the scope, przyp. 34, s. 390-391; F. Breuss, WTO Dispute Settlement: An Economic Analysis of Four EU-US Mini Trade Wars - A Survey, Journal of Industry, Competition and Trade, Bank Papers, nr 2004, s. 293.

⁴²⁵Decyzja Konferencji Ministerialnej z 14 listopada 2001 r., WT/L/4371 dostępna na stronie www.wto.org. Holger Spamann wyraża przypuszczenie, że decyzja zezwalająca na waiver mogła być inspirowana decyzją arbitrów w sprawie bananów, The Myth of ‘Rebalancing’, przyp. 387, s. 54. Na temat waiver’ów dla porozumień z Lomé i Cotonou por. P. Czubik, Jak zmieniać, by wszystko jak najdłużej pozostawało po staremu, czyli rzecz o handlowych aspektach tzw. V konwencji Post-Lomé, Forum Europejskie, nr 2/jesień 2001, "Europejska i okołoeuropejska przestrzeń prawna", s. 16-26. Na temat wcześniejszych regulacji handlu Wspólnoty z państwami trzecimi, w tym układu z Lomé, por. E. Piontek, Instrumenty prawne zewnętrznej polityki gospodarczej, Warszawa 1979, s. 25-32.

⁴²⁶B. O’Connor, Remedies in the World Trade Organization Dispute Settlement System - The Bananas and Hormone Cases , Journal of World Trade 2004, nr 38 (2), s. 255.

⁴²⁷Ibidem, s. 254.

⁴²⁸H. Spamann, The Myth of ‘Rebalancing’, przyp. 387, s. 52.

⁴²⁹EC-Bananas III (US) (Article 22. 6 - EC), przyp. 16, pkt 7.8, por. przyp. 422.

⁴³⁰R.E. Hudec, Broadening the scope, przyp. 34, s. 390-391.

⁴³¹Por. B. McGivern, Seeking Compliance with WTO Rulings: Theory, Practice and Alteratives , International Lawyer, nr 36 (2002), s. 151.

⁴³²R.R. Ludwikowski, Handel międzynarodowy , przyp. 8, s. 303.

⁴³³EC Measures Concerning Meat and Meat Products (Hormones) Complaint by the United States Report of the Panel, WT/DS26/R/USA, 18 August 1997.

⁴³⁴Report of the Panel, EC Measures Concerning Meat and Meat Products (Hormones) - Complaint by Canada, WT/DS48/R/CAN, 18 August 1997.

⁴³⁵Appellate Body Report, EC Measures Concerning Meat and Meat Products (Hormones) WT/DS26/AB/R, WT/DS48/AB/R, 16 January 1998 ; omówienie w: T.P. Stewart, D.S. Johanson, The WTO Beef Hormone Dispute: An Analysis of the Appellate Body Decision, U.C. Davis Journal of International Law and Policy, nr 5 (1999), s. 219 i n.

⁴³⁶EC Measures Concerning Meat and Meat Products (Hormones) - Arbitration under Article 21.3 (c) of the Understanding on Rules and Procedures Governing the Settlement of Disputes - Award of the Arbitrator, WT/DS26/15, WT/DS48/13, 29 May 1998.

⁴³⁷European Communities - Measures Concerning Meat and Meat Products (Hormones) - Communication from the European Communities, WT/DS26/18 WT/DS48/16, 15 May 1999.

⁴³⁸European Communities - Measures Concerning Meat and Meat Products (Hormones) - Recourse by the United States to Article 22.2 of the DSU, WT/DS26/19, 18 May 1999.

⁴³⁹European Communities - Measures Concerning Meat and Meat Products (Hormones) - Recourse by Canada to Article 22.2 of the DSU, WT/DS48/17, 20 May 1999.

⁴⁴⁰EC-Hormones (US) (Article 22.6), przyp. 341, pkt 1.

⁴⁴¹ Ibidem, pkt 38, 43, załącznik nr I.

⁴⁴²Kontyngentem objęta była tzw. wołowina wysokiej jakości (ang. high quality beef, HQB), w przeciwieństwie do jadalnych podrobów wołowych (ang. edible beef offal, EBO ), ibidem, pkt 24-25.

⁴⁴³Por. argumenty WE i uzasadnienie arbitrów, ibidem, pkt 54-55.

⁴⁴⁴Ibidem , pkt 56-58, European Communities - Measures Concerning Meat and Meat Products (Hormones) Original Complaint by Canada Recourse to Arbitration by The European Communities under Article 22.6 of the DSU, WT/DS48/ARB, 12 July 1999, dalej cytowane jako EC-Hormones (Canada) (Article 22.6), pkt 49.

⁴⁴⁵EC-Hormones (US) (Article 22.6), przyp. 341, pkt 59.

⁴⁴⁶Ibidem, pkt 45-47.

⁴⁴⁷F. Breuss, WTO Dispute Settlement, przyp. 424, s. 285.

⁴⁴⁸EC-Hormones (US) (Article 22.6), przyp. 341, pkt 83.

⁴⁴⁹ EC-Hormones (Canada) (Article 22.6), przyp. 444, pkt 43.

⁴⁵⁰United States - Measures Affecting the Cross-Border Supply of Gambling and Betting Services - Report of the Panel, WT/DS285/R, 10 November 2004 , pkt 7.1, 7.2.

⁴⁵¹United States - Measures Affecting the Cross-Border Supply of Gambling and Betting Services - AB-2005-1, Report of the Appellate Body, WT/DS285/AB/R, 7 April 2005, pkt 371, 372.

⁴⁵²United States - Measures Affecting the Cross-border Supply of Gambling and Betting Services - Recourse to Article 21.5 of the DSU by Antigua and Barbuda, Report of the Panel, WT/DS285/RW, 30 March 2007, pkt 47.

⁴⁵³ United States - Measures Affecting the Cross-border Supply of Gambling and Betting Services - Recourse by Antigua and Barbuda to Article 22.2 of the DSU, WT/DS285/22, 22 June 2007.

⁴⁵⁴United States - Gambling and Betting Services (Article 22.6), przyp. 7.

⁴⁵⁵Ibidem, pkt 3.22, 3.26, 3.27.

⁴⁵⁶ Ibidem, pkt 3.28.

⁴⁵⁷Ibidem , pkt 3.49.

⁴⁵⁸Ibidem, pkt 3.55, 3.58.

⁴⁵⁹Por. komentarz Steve’a Charnovitza na stronie http://worldtradelaw.typepad.com/ielpblog/2008/01/some-comments-t.html.

⁴⁶⁰Na temat korzyści wynikających z oficjalnego złaszania opinii odrębnych oraz potrzeby uregulowania takiej możliwości na gruncie DSU zob. P. Szwedo (w:) Reforma mechanizmu rozstrzygania sporów w ramach Światowej Organizacji Handlu (WTO) - zagadnienia wybrane, red. J. Menkes, Warszawa 2007, s. 542. Z treści raportu nie wynika jednak, który z arbitrów jest autorem odrębnego stanowiska.

⁴⁶¹United States - Gambling and Betting Services (Article 22.6), przyp. 7, pkt 3.66-3.70, 3.72.

⁴⁶²Ibidem, pkt 3.172-3.189.

⁴⁶³Canada - Aircraft Credits and Guarantees (Article 22.6), przyp. 353.

⁴⁶⁴Ang. lost sales/competitive harm, fr. perte de ventes/tort sur le plan de la concurrence.

⁴⁶⁵Canada - Aircraft Credits and Guarantees (Article 22.6), przyp. 353, pkt 3.22, 3.23.

⁴⁶⁶Fr. Loi sur compensation pour continuation du dumping et maintien de la subvention; tłumaczenie nazwy "ustawa o neutralizacji trwałych praktyk dumpingowych i subsydiujących" za: R.R. Ludwikowski, Handel międzynarodowy , przyp. 8, s. 232, uważam za wierniejsze niż "ustawa o odszkodowaniach z tytułu kontynuacji dumpingu lub utrzymywania subsydiów", którym posługuje się polska wersja językowa rozporządzenia Rady nr 673/2005 z dnia 25 kwietnia 2005 r. ustanawiającego dodatkowe cła przywozowe na niektóre produkty pochodzące ze Stanów Zjednoczonych Ameryki, Dz. Urz. L 110 z 30 kwietnia 2005 r. Przyznawane przez administrację neutralizujące środki finansowe (CDSO) można jednak uznać za odszkodowania w tym sensie, że stanowią one rekompensatę za wcześniejsze straty spowodowane dumpingiem lub subsydiami.

⁴⁶⁷Więcej na temat historii ustawodawczej poprawki Byrda zob. K.M. Reynolds, B. Liebman, The Returns from Rent-Seeking Campaign, Contributions, Firm Subsidies and the Byrd Amendment, s. 3-6, dostępne na stronie www.ssrn.com.

⁴⁶⁸Warunkami otrzymania CDSO było:

1)wcześniejsze poparcie producenta przed Amerykańską Komisją Handlu Międzynarodowego (US International Trade Commission, ITC) petycji, na podstawie której został nałożony nakaz (ang. order) regulujący pobieranie ceł antydumpingowych lub wyrównawczych (United States Code, tytuł 19, § 1675 c (b)(1)(A) (2000));

2) utrzymanie produkcji towarów, konkurujących z produktami importowanymi, na które nałożono wspomniane cła (United States Code, tytuł 19, § 1675 c (b)(1)(B (2000));

3) poniesienie "kwalifikowanych wydatków" (ang. qualifying expenditures), będących wszelkiego rodzaju wydatkami (poza płacami) ponoszonymi po nałożeniu nakazu i w związku "z produkcją takiego samego produktu, wobec którego nakaz został nałożony" (United States Code, tytuł 19, § 1675 c (b)(4)(B (2000), Code of Federal Regulation, tytuł 19, § 159.61 (c) (2004)).

CDSO miały być dystrybuowane w proporcji poniesionych "kwalifikowanych wydatków", o których mowa w pkt 3.

Mirosław Zieliński daje do zrozumienia, że funkcją CDSO jest rekompensata strat spowodowanych nałożeniem na produkty amerykańskie ceł antydumpingowych i wyrównawczych przez państwa trzecie (m.in. Wspólnoty Europejskie), por. zapis stenograficzny (1742) z 37. posiedzenia Komisji Unii Europejskiej w dniu 5 maja 2005 r., 5. kadencja, dostępne na stronie http://www.senat.gov.pl/k5/kom/ksu/2005/037sue.htm.

⁴⁶⁹To jest przez Kanadę, Australię, Japonię, Koreę, Tajlandię, Indie, Indonezję, Brazylię, Chile i Meksyk, w niniejszym opracowaniu odniesiono się do decyzji podjętych na skutek wniosku Wspólnot Europejskich, w pozostałych przypadkach w drodze równoległych procedur podjęto identyczne lub bardzo podobne decyzje.

⁴⁷⁰WTO Panel Report, United States - Continued Dumping and Subsidy Offset Act of 2000 (US - Byrd), WT/DS217/R and WT/DS234/R, 16 September 2002, pkt 8.1.

⁴⁷¹Żadna konkretna akcja przeciwko subsydium innego Członka nie może być podjęta inaczej niż zgodnie z postanowieniami GATT 1994, tak jak są one interpretowane niniejszym Porozumieniem.

⁴⁷²Przeciwko eksportowi po cenie dumpingowej, pochodzącemu od innego Członka, nie może być podjęte żadne konkretne działanie, poza działaniami zgodnymi z postanowieniami GATT 1994, w rozumieniu niniejszego Porozumienia.

⁴⁷³ United States Continued Dumping and Subsidy Offset Act of 2000 - Request for the Establishment of a Panel by Australia, Brazil, Chile, the European Communities, India, Indonesia, Japan, Korea, and Thailand, WT/DS217/5, 13 July 2001, por. także Statement by the President: H.R. 4661, The Agriculture, Rural Development, Food and Drug Administration, and Related Agencies Appropriates Act for FY 2001 (Oct. 28, 2000), dostępne na stronie www.ebearing.com/legislation/agri-statement-2000.htm; Xuesong A. Yu, The Byrd’s View Might Not Give You a Whole Picture - The Battle in the World Trade Organization on the Continued Dumping and Subsidy Offset Act of 2000, Florida Journal of International Law nr 17 (2005), s. 425.

⁴⁷⁴Organ Apelacyjny uznał za błędne stanowisko stwierdzające, że poprawka Byrda była niezgodna z art. 5 ust. 4 porozumienia antydumpingowego oraz z art. 11 ust. 4 porozumienia SCM, które wyznaczają wymagany poziom poparcia przedstawicieli rodzimego przemysłu dla rozpoczęcia postępowania antydumpingowego lub w sprawie środków wyrównawczych. United States - Continued Dumping and Subsidy Offset Act of 2000 - AB-2002-7, Report of the Appellate Body, WT/DS217/AB/R, WT/DS234/AB/R, 16 January 2003; aprobująco na temat rozstrzygnięcia, lecz krytycznie w odniesieniu do jego uzasadnienia wypowiedzieli się J. Bhagwati i P.C. Mavroidis, Killing the Byrd Amendment with the right stone, World Trade Review, nr 3/1 (2004), s. 119-127; krytycznie na temat rozstrzygnięcia Y. Jung, S. Hyeong Lee, The Legacy of the Byrd Amendment Controversies: Rethinking the Principle of Good Faith, Journal of World Trade, nr 37/5 (2003), s. 921-958.

⁴⁷⁵Przez państwa wymienione w przyp. 477.

⁴⁷⁶Ang. disbursements, offset payments, fr. paiements, montant des versements de compensation.

⁴⁷⁷US - Byrd (EC) (Article 22.6), przyp. 355, pkt 1.4. W fazie arbitrażu na podstawie art. 22 ust. 6 DSU nie brały już udziału Australia, Indonezja i Tajlandia (por. przyp. 469). Państwa te zawarły później "wspólnie uzgodnione rozwiązanie", por. pkt 10.4. Sygnatury raportów arbitrażowych: WT/DS217/ARB/EEC, WT/DS234/ARB/CAN, WT/DS217/ARB/IND, WT/DS217/ARB/BRA, WT/DS217/ARB/KOR, WT/DS234/ARB/MEX, WT/DS217/ARB/CHL, WT/DS217/ARB/JAP.

⁴⁷⁸U.S. Customs Service.

⁴⁷⁹Czyli 1 200 000 000 000 dolarów, D. Ikenson, "Byrdening" Relations: U.S. Trade Policies Continue to Flout the Rules, Free Trade Bulletin nr 5, z 13 stycznia 2004 r., dostępne na stronie www.freetrade.org/pubs/FTBs/FTB-005.htm.

⁴⁸⁰ US - Byrd (EC) (Article 22.6), przyp. 355, pkt 1.7-1.8.

⁴⁸¹ Ibidem, pkt 2.13.

⁴⁸²Ang. trade effect test, fr. critère de l’"effet sur le commerce".

⁴⁸³ US - Byrd (EC) (Article 22.6), przyp. 355, pkt 1.7-1.8, 2.16-2.17, 2.22.

⁴⁸⁴ Ibidem, pkt 3.1, 3.7, 3.10.

⁴⁸⁵J. Klaproth, Decision by the Arbitrator-United States-Continued Dumping and Subsidy Offset Act of 2000: Payback Is for the Byrds; Arbitrator Allows Eight Countries to Sanction the United States for Application of the Byrd Amendment, Tulane Journal of International and Comparative Law, nr 13, s. 417.

⁴⁸⁶Ang., fr. violation , na temat adekwatności tłumaczenia polskich terminów zob. przyp. 296.

⁴⁸⁷Ang. infringement of obligation, fr. infraction aux obligations.

⁴⁸⁸ US - Byrd (EC) (Article 22.6), przyp. 355, pkt 3.20-3.23, 3.31-3.34, 3.53.

⁴⁸⁹ Ibidem, pkt 3.71-3.72, 3.82-3.96, 3.80, 3.87, 3.92, 3.103, 3.110, 3.115-3.116, Załącznik B pkt 7, załącznik B pkt 4, 3.105 - zdaniem Holgera Spamanna był to jedyny prawdziwy powód przyjęcia tego modelu, por. H. Spamann, The Myth of ‘Rebalancing’, przyp. 387, s. 67.

⁴⁹⁰Przyjęty przez arbitrów model wyraża się w iloczynie:

skutek handlowy = (wartość wydatków) * [(transmisja)*(penetracja importu)*(elastyczność substytucji)].

Iloczyn w nawiasie kwadratowym oznaczony został jako "współczynnik skutku handlowego" (ang. trade coefficient, fr. coefficient de l’effet sur le commerce ). Zmienna "transmisja" (ang. pass-through, fr. transmission) rozumiana jest jako efekt CDSO na ceny na rodzimym rynku. "Elastyczność substytucji" (ang. elasticity of substitution, fr. élasticité de substitution) wyznacza współczynnik zmiany upodobań konsumentów z produktów importowanych na produkty krajowe. "Penetracji importu" (ang. import penetration, fr. pénétration des importations) arbitrzy poświęcili stosunkowo najmniej uwagi, stwierdzając, że jedynym źródłem informacji na temat tego współczynnika są amerykańskie statystyki. W załączniku określony jest on jako stosunek importu do dostaw krajowych. US - Byrd (EC) (Article 22.6), przyp. 355, pkt 3.117, 3.118, 3.127, 3.137-140, załącznik B, pkt 30. Krytyczna ocena analizy ekonomicznej arbitrów zawarta jest w artykule: H. Spamann, The Myth of ‘Rebalancing’, przyp. 387, s. 65-71.

⁴⁹¹J. Klaproth, Decision by the Arbitrator, przyp. 485, s. 417-418.

⁴⁹²H. Spamann, The Myth of ‘Rebalancing’, przyp. 387, s. 65-71.

⁴⁹³ US - Byrd (EC) (Article 22.6), przyp. 355, pkt 4.20-4.22.

⁴⁹⁴ Ibidem, pkt 4.23-4.27, 5.2-5.4.

⁴⁹⁵ US - 1916 Act, (EC) (Article 22.6), przyp. 355, pkt 5.48.

⁴⁹⁶EC-Hormones (US) (Article 22.6), przyp. 341, pkt 82; US - 1916 Act, (EC) (Article 22.6), przyp. 355, pkt 9.2; US - Byrd (EC) (Article 22.6), pkt 4.27.

⁴⁹⁷US - FSC (Article 22.6), przyp. 353, pkt 6.33-6.63.

⁴⁹⁸Ibidem, pkt 6.47, 6.48, 6.49.

⁴⁹⁹ US - Section 110(5) Copyright Act (Article 25.3), przyp. 353.

⁵⁰⁰Ibidem, pkt 4.4. Communication of the US and the EC to the Chairman of the DSB, WT/DS160/15, 3 August 2001, Annex: Agreed Procedures and Timetable for Article 25 Arbitration, pkt 2.

⁵⁰¹Fairness in Music Licensing Act of 27 October 1998, United States Public Laws, 105th Congress - Second Session, PL 105-298, 27 October 1998.

⁵⁰²Artykuł 13 TRIPS, przyp. 290, Ograniczenia i wyłączenia. Członkowie zawężą ograniczenia lub wyjątki od praw wyłącznych do określonych przypadków specjalnych, które nie będą w sprzeczności z normalnym wykorzystaniem dzieła i nie spowodują bezzasadnej szkody prawomocnym interesom posiadacza prawa własności dzieła.

⁵⁰³Członkowie zastosują się do art. 1-21 Konwencji berneńskiej (1971) oraz załącznika do niej. Jednakże Członkom nie będą, na mocy niniejszego Porozumienia, przysługiwać prawa ani nie powstaną zobowiązania związane z prawami nadanymi im na podstawie art. 6bis tej konwencji lub prawami wynikłymi z niego.

⁵⁰⁴Raport panelu, United States - Section 110(5) of the US Copyright Act (US - Section 110(5) Copyright Act), WT/DS160/R, 15 June 2000, pkt 7.1. Konwencja berneńska o ochronie dzieł literackich i artystycznych z dnia 9 września 1886 r., Dz. U. z 1935 r. Nr 84, poz. 515, art. 11bis ust. 1: "Autorowie utworów literackich i artystycznych korzystają z wyłącznego prawa do zezwalania na publiczne rozpowszechnianie swych utworów za pomocą radja" (zachowano pisownię oryginalną), ratyfikowana zgodnie z ustawą z dnia 5 marca 1934 r., Dz. U. Nr 27, poz. 213.

⁵⁰⁵US - Section 110(5) Copyright Act (Article 25.3), przyp. 353, pkt 3.58, 4.29-4.32, 5.1.

⁵⁰⁶Ibidem, pkt 3.18, 3.27-3.58.

⁵⁰⁷The TRIPS Agreement - Ten years later" GESAC calls for the implementation without further delay of the WTO ruling against the US Copyright Act, Bruksela 24 czerwca 2004, dostępne na stronie www.gesac.org. Petros C. Mavroidis i Gene M. Grossman zauważają także, że arbitrzy nie rozważyli ewentualności zasądzenia wyrównania liczonego w wymiarze retroaktywnym lub zastosowania karnego wymiaru odszkodowania (ang. punitive damages), por. P.C. Mavroidis, Dispute Settlement Corner: United States - Section 110(5) of the US Copyright Act, Recourse to Arbitration under Article 25 of the DSU: would’ve or should’ve? Impaired benefis due to copyright infringement, World Trade Review, nr 2/2 (2003), s. 233.

⁵⁰⁸ EC-Bananas III (US) (Article 22. 6 - EC), przyp. 16, pkt 6.6-6.12. Należało uwzględnić jedynie spadek amerykańskiego eksportu bananów pochodzących z Ameryki Łacińskiej, a nie straty spowodowane spadkiem eksportu z USA produktów służących do hodowli bananów (nawozów, maszyn itp.). Miało to zapobiegać "podwójnemu liczeniu" (ang. double counting, fr. double comptage) tych samych strat w przypadku skarg kumulatywnych. Taka sytuacja miałaby miejsce, gdyby inne państwo eksportujące dobra lub usługi służące do produkcji bananów w Ameryce Łacińskiej również wystąpiło o autoryzację zawieszenia koncesji na podstawie tego samego nielegalnego ograniczenia importu wprowadzonego przez Wspólnoty. Zdaniem arbitrów byłoby to niezgodne ze standardem "odpowiedniego poziomu zawieszenia koncesji" wynikającego z art. 22 ust. 4 i 7 DSU oraz zasadą proporcjonalności przeciwśrodków w ogólnym prawie międzynarodowym, EC-Bananas III (US) (Article 22. 6 - EC), przyp. 16, pkt 6.12-6.16.

⁵⁰⁹Ang. casual link less than apparent , fr. lien de causalité loin d’être évident.

⁵¹⁰ EC-Hormones (US) (Article 22.6), przyp. 341, pkt 41, 77.

⁵¹¹R. Howse, R.T. Staiger, United States - Anti-Dumping Act, przyp. 377, s. 312-313.

⁵¹² US - 1916 Act, (EC) (Article 22.6), przyp. 355, pkt 5.59-5.78.

⁵¹³Y. Fukunaga, Securing Compliance, przyp. 11, s. 422, powołując sie na N. Iwatsuki, Principle of Proportionality in the Law of Countermeasures: Critical Analysis of Naulilaa Formula and Prospect of the Functional Analysis, [po japońsku], nr 54(1) Shakai Kagaku Kenkyu (2003), s. 252-253.

⁵¹⁴ Canada - Aircraft Credits and Guarantees (Article 22.6), przyp. 353, pkt 3.22.

⁵¹⁵US - Section 110(5) Copyright Act (Article 25.3), przyp. 353, pkt 4.29.

⁵¹⁶US - Byrd (EC) (Article 22.6), przyp. 355, pkt 3.76-3.77, 3.125-126; H. Spamann, The Myth of ‘Rebalancing’ , przyp. 387, s. 65-71.

⁵¹⁷United States - Gambling and Betting Services (Article 22.6), przyp. 7, pkt 3.175-3.179.

⁵¹⁸Ibidem, pkt 3.120-3.123.

⁵¹⁹Australia - Subsidies Provided to Producers and Exporters of Automotive Leather, Recourse to Article 21.5 of the DSU by the United States, WT/DS126/RW, 21 January 2000 (dalej cytowany jako Australia - Automotive Leather (Article 21.5)).

⁵²⁰Yuka Fukunaga stwierdził, że w świetle orzecznictwa dotyczącego art. 23 DSU oraz wyłącznie kwantytatywnej analizy odpowiedniości przeciwśrodków odpowiedź na pytanie o legalność regulacji lustrzanej mającej pełnić funkcję ustawy blokującej nie jest całkowicie jednoznaczna, por. Y. Fukunaga, Securing Compliance, przyp. 11, s. 424.

⁵²¹ Canada - Aircraft Credits and Guarantees (Article 22.6), przyp. 353.

⁵²²Australia - Automotive Leather (Article 21.5), przyp. 519.

⁵²³"In practice (...) it is very difficult to "calculate" the damage or the level of nullification or impairement (...) it seems that the out of (...) is more the result of a political bazaar deal", F. Breuss, Economic Integration, EU-US Trade Conflicts and WTO Dispute Settlement, European Integration online Papers, nr 9/12 (2005), s. 4, dostępne na stronie http://eiop.or.at/eiop/texte/2005-012a.htm.

⁵²⁴H. Spamann, The Myth of ‘Rebalancing’, przyp. 387, s. 67.

⁵²⁵ Ibidem, s. 75; R.E. Hudec, Broadening the scope, przyp. 34, s. 23-25.

⁵²⁶H. Spamann, The Myth of ‘Rebalancing’, przyp. 387, s. 75, powołując się na: J. Bernstein, D. Skully, Calculating Trade Damages in the Context of the World Trade Organization’s Dispute Settlement Process, Review of Agricultural Economics, nr 25 (2003), s. 389-390, 394-396 oraz M.L. Busch, E. Reinhardt, Testing International Trade Law: Empirical Studies of GATT/WTO Dispute Settlement (w:) The Political Economy, red. D.L. M. Kennedy, J.D. Southwick, przyp. 20, s. 478.

⁵²⁷S. Essermann, R. Howse, The WTO on Trial , Foreign Affairs, nr 82/1 (2003), s. 138; R.E. Hudec, The New WTO Dispute Settlement Procedure: an Overview of the First Three Years, Minnesota Journal of Global Trade, nr 8 (1999), s. 44-48; T.P. Stewart, M.M. Burr, The WTO’s First Two and a Half Years of Dispute Resolution, North Carolina Journal of International Law and Commercial Regulations, nr 23 (1998), 820.

⁵²⁸First Public WTO Dispute Settlement Hearing Under Way, http://www.ictsd.org/weekly/05-09-14/story3.htm.

⁵²⁹United States - Gambling and Betting Services (Article 22.6), przyp. 7, pkt 2.29.

⁵³⁰European Communities - Measures Affecting Asbestos and Asbestos-Containing Products, AB-2000-11, Report of the Appellate Body, WT/DS135/AB/R, 12 March 2001, pkt 50; omówienie w: P. Szwedo, Rozstrzyganie sporów w ramach Światowej Organizacji Handlu a prawa człowieka, Problemy Współczesnego Prawa Międzynarodowego Europejskiego i Porównawczego, nr IV (2006), dostępne także na stronie http://www.juhrc.org/+/files/Piotr%20Szwedo.%20Rozstrzyganie%20Sporow%20w%20Ramach%20Swiatowej%20Organizacji%20Handlu%20a%20Prawa%20Czlowieka.pdf.

⁵³¹Traktując razem raporty dotyczące poprawki Byrda, ustawy antydumpingowej z 1916 r., sprawy bananów oraz "wojny o wołowinę". Na temat rozgraniczenia ilości spraw (ang. matters) zob. raport Organu Apelacyjnego w sprawie Guatemala - Anti-Dumping Investigation Regarding Portland Cement from Mexico - AB-1998-6, Report of the Appellate Body, WT/DS60/AB/R, 2 November 1998, pkt 72.

⁵³²H.D. Sullivan, Regional Jet Trade Wars: Politics and Compliance in WTO Dispute Resolution, Minnesota Journal of Global Trade, nr 12, s. 75, za: M. MacKinnon, Brazil Has Much at Stake in Jet Dogfight, Globe and Mail (Toronto), 3 lutego 2001, s. B1; H. Scoffield, Bombardier-Embraer Dogfight Heats Up, Globe and Mail (Toronto), 15 lutego 1999, s. B1; I. Krmpotic, Brazil - Aircraft, Qualitative and Temporal Aspects of "Withdrawal" under SCM Article 4.7, Law and Policy in International Business, nr 33 (2002), s. 656-658.

⁵³³Ang. interest rate equalization payments, fr. versement de péréquation des taux d’intérêt.

⁵³⁴Panel Report, Brazil - Export Financing Programme for Aircraft, WT/DS46/R, 14 April 1999, pkt 2.1-2.6.

⁵³⁵ Brazil - Aircraft (Article 22.6), przyp. 343, pkt 3.66.

⁵³⁶3.1. Wyjąwszy ustalenia zawarte w Porozumieniu o rolnictwie, następujące subsydia, w rozumieniu artykułu 1, będą zakazane: (a) subsydia uzależnione prawnie lub faktycznie, wyłącznie lub jako jeden z kilku innych warunków, od działalności eksportowej łącznie z warunkami przedstawionymi w załączniku I.

⁵³⁷Brazil - Aircraft, przyp. 534, pkt 8.1, lit. a, pkt 8.4-8.5.

⁵³⁸"Przykładowa lista subsydiów eksportowych: (...)

Udzielanie przez rządy (...) kredytów eksportowych o stopach oprocentowania niższych od tych, które muszą one faktycznie płacić za tak zaangażowane środki (...) bądź też pokrywanie przez nie w całości lub części kosztów poniesionych przez eksporterów albo instytucje finansowe na pozyskanie kredytów, o ile są one stosowane dla uzyskania materialnej korzyści w zakresie warunków kredytów eksportowych.

Jeżeli jednak Członek jest stroną międzynarodowego uzgodnienia dotyczącego oficjalnych kredytów eksportowych, do którego należy co najmniej 12 pierwotnych Członków niniejszego Porozumienia według stanu na dzień 1 stycznia 1979 (...), praktyka kredytów eksportowych, zgodna z tymi postanowieniami, nie będzie uznawana za subsydium eksportowe zakazane niniejszym Porozumieniem".

W sprawie programu PROEX chodziło o ustalenie, czy jest on zgodny ze standardami wyznaczonymi przez OECD, por. pkt 10.6.

⁵³⁹Brazil - Aircraft, przyp. 534, pkt 7.15-7.37, art. 8 ust. 1 lit. b porozumienia SCM.

⁵⁴⁰Ibidem, pkt 4.147-4.218, art. 8 ust. 1 lit. c porozumienia SCM.

⁵⁴¹Zakwestionowano m.in. definicję "korzyści materialnej" przyjętą przez panel, Appellate Body, Brazil Export Financing For Aircraft, 2 August 1999, WT/DS46/AB/R, pkt 179-181.

⁵⁴²Ibidem, pkt 196-197.

⁵⁴³Brazil - Export Financing Programme for Aircraft - Recourse by Canada to Article 21.5 of the DSU, WT/DS46/13, 26 November 1999.

⁵⁴⁴Brazil - Export Financing Programme for Aircraft - Recourse by Canada to Article 21.5 of the DSU - Report of the Panel, WT/DS46/RW, 9 May 2000, pkt 7.1.

⁵⁴⁵ WTO Appellate Body, Brazil - Export Financing Programme for Aircraft, WT/DS46/AB/RW, 21 July 2000, pkt 82.

⁵⁴⁶Communication from the Permanent Mission of Canada, Brazil - Export Financing for Aircraft, WT/DS46/16, 11 May 2000. Przedstawiciele Wspólnot Europejskich, Malezji i Argentyny oznajmili, że Kanada powinna wstrzymać się z wnioskiem aż do rozpatrzenia apelacji wniesionej przez Brazylię (przyp. 545); por. H.D. Sullivan, Regional Jet, przyp. 532, s. 87, za: Canada Pushes on Sanctions against Brazil, Globe and Mail (Toronto), 23 maja 2000 r., s. A6.

⁵⁴⁷Communication from the Permanent Mission, przyp. 546.

⁵⁴⁸ Ang. General Preferential Tariff, fr. Tarif de préférence général, jakie Kanada przyznaje państwom rozwijającym się w ramach GSP; Communication from the Permanent Mission, przyp. 546.

⁵⁴⁹ Brazil - Aircraft (Article 22.6), przyp. 343, pkt 3.22.

⁵⁵⁰Wyznaczając cenę modeli, oparto się na wartościach zaproponowanych przez Kanadę. Uwzględniono także finansowanie w ramach PROEX eksportu niektórych części zamiennych do samolotów. Prognoza przyjęta w raporcie obejmowała 6 lat (2000-2005). Zdaniem arbitrów dłuższa projekcja byłaby zbyt spekulatywna, biorąc pod uwagę dynamikę rozwoju rynku lotniczego. Przyjęto, że w owym czasie z programu skorzystałoby 1118 samolotów. Arbitrzy zgodzili się na pomniejszenie przyznawanego subsydium o prowizje pobierane przez banki komercyjne biorące udział w finansowaniu transakcji. Ostateczny iloczyn, którego większość czynników jako informacje poufne nie została upubliczniona w raporcie (cena sprzedaży samolotów, prowizje oraz wartość subsydium przypadające na poszczególne modele samolotów), wynosił 405 mln dolarów w przypadku modelu ERJ-135 i 996 mln dolarów w przypadku modelu ERJ-145. Po podzieleniu tej sumy na sześć otrzymano wysokość autoryzowanego zawieszenia, por. pkt 3.67-3.68, 3.74, 3.76, 3.84-3.86, 3.91-3.92.

⁵⁵¹Canada - Measures Affecting the Export of Civilian Aircraft, WT/DS70/2, 13 July 1998.

⁵⁵² Report of the Panel, Canada - Measures Affecting the Export of Civilian Aircraft, WT/DS70/R, 14 April 1999.

⁵⁵³ Report of the Appellate Body, Canada - Measures Affecting the Export of Civilian Aircraft, WT/DS70/AB/R, 2 August 1999.

⁵⁵⁴Canada - Measures Affecting the Export of Civilian Aircraft - Recourse by Brazil to Article 21.5 of the DSU, WT/DS70/9, przyp. 325.

⁵⁵⁵TPC, fr. Partenariat Technologique Canada, dosł. "Partnerstwa Technologiczne Kanada".

⁵⁵⁶CA, fr. Compte Canada, dosł. "Konto Kanada".

⁵⁵⁷Report of the Panel, Canada - Measures Affecting the Export of Civilian Aircraft - Recourse by Brazil to Article 21.5 of the DSU, WT/DS70/RW, 9 May 2000, pkt 6.1.

⁵⁵⁸ Report of the Appellate Body, Canada - Measures Affecting the Export of Civilian Aircraft - Recourse by Brazil to Article 21.5 of the DSU - AB-2000-4, WT/DS70/AB/RW, 21 July 2000, pkt 47-55.

⁵⁵⁹Ang. Export Development Corporation, fr. Société pour l’expansion des exportations.

⁵⁶⁰Canada - Export Credits and Loan Guarantees for Regional Aircraft - Request for Consultations by Brazil, G/L/435, G/SCM/D42/1, WT/DS222/1, 25 January 2001.

⁵⁶¹Canada - Export Credits and Loan Guarantees for Regional Aircraft - Recourse by Brazil to Article 4.10 of the Agreement on Subsidies and Countervailing Measures and Article 22.2 of the Understanding on Rules and Procedures Governing the Settlement of Disputes , WT/DS222/7, 24 May 2002.

⁵⁶² Canada Will Not Appeal WTO Report in Aircraft Dispute, dostępne na stronie http://w01.international.gc.ca/MinPub/PublicationContentOnly.asp?publication_id=379019&Language=E&MODE=CONTENTONLY&Local=False.

⁵⁶³Canada - Export Credits and Loan Guarantees for Regional Aircraft - Recourse by Brazil , przyp. 561, pkt 3.23.

⁵⁶⁴Canada - Aircraft Credits and Guarantees (Article 22.6) , przyp. 353, pkt 3.85-3.89, 3.121, 4.1.

Zgodnie z wnioskiem Brazylii autoryzacja DSB z 18 marca 2003 r. dawała prawo do:

1)zawieszenia zobowiązań wynikających z art. VI ust. 6 lit. a GATT 1994;

2) zawieszenia zobowiązań wynikających z porozumienia w sprawie licencjonowania importu w odniesieniu do obowiązku licencjonowania importu z Kanady;

3) zawieszenia koncesji taryfowych i związanych z tym zobowiązań na produkty wymienione we wniosku z 23 maja 2002 r.

⁵⁶⁵Ang. Foreign Sales Corporation (FSC), fr. Sociétés de ventes à l’étranger.

⁵⁶⁶Appellate Body Report, United States - Tax Treatment for "Foreign Sales Corporations", WT/DS108/AB/R, 24 February 2000, pkt 12-13.

⁵⁶⁷US Internal Revenue Code (sekcje 921-927), dostępne na stronie http://www.intltaxlaw.com/OUTBOUND/FSC/irc.htm#Section%20921.

⁵⁶⁸Ang. foreign trade income.

⁵⁶⁹Appellate Body Report, przyp. 566, pkt 15.

⁵⁷⁰Ibidem, pkt 18; R.R. Ludwikowski, Handel międzynarodowy, przyp. 8, s. 257.

⁵⁷¹Organ Apelacyjny zmodyfikował ustalenia panelu dotyczące naruszenia art. 3 ust. 3 porozumienia o rolnictwie.

⁵⁷²Appellate Body Report , przyp. 566, pkt 90; R.R. Ludwikowski, Handel międzynarodowy, przyp. 8, s. 258.

⁵⁷³United States - Tax Treatment for Foreign Sales Corporations - Recourse to Article 21.5 of the DSU by the EC - Request for the Establishment of a Panel, WT/DS108/16, 8 December 2000 .

⁵⁷⁴United States - Tax treatment of Foreign Sales Corporations - Communication from the Panel, przyp. 325.

⁵⁷⁵Extraterritorial Income Exclusion Act of 2000.

⁵⁷⁶Report of the Panel, United States - Tax Treatment for "Foreign Sales Corporations" - Recourse to Article 21.5 of the DSU by the European Communities, WT/DS108/RW, 20 August 2001.

⁵⁷⁷Report of the Appellate Body, United States - Tax Treatment for Foreign Sales Corporations - Recourse to Article 21.5 of the DSU by the European Communities - AB-2001-8, WT/DS108/AB/RW, 14 January 2002; United States - Tax Treatment for Foreign Sales Corporations - Appellate Body Report and Panel Report Pursuant to Article 21.5 of the DSU - Action by the Dispute Settlement Body, WT/DS108/25, 4 February 2002.

⁵⁷⁸US - FSC (Article 22.6), przyp. 353, pkt 6.17, 6.25, 8.1.

⁵⁷⁹Ang. absolut benfits/expenses, fr. avantages/dépenses absolus.

⁵⁸⁰Agreement on Interpretation and Application of Articles VI, XVI and XXIII of the General Agreement on Tariffs and Trade ("Subsidies Code").

⁵⁸¹Ang. appropriate countermeasures (including withdrawal of GATT concessions or obligations) taking into account the nature and degree of the adverse effect found to exist.

⁵⁸²Na temat adekwatności pojęcia "środki zaradcze" w oficjalnym polskim tłumaczeniu zob. przyp. 13.

⁵⁸³Dz. U. z 1990 r. Nr 74, poz. 439; Brazil - Aircraft (Article 22.6), przyp. 343, pkt 3.42; US - FSC (Article 22.6), przyp. 353, pkt 4.7, Canada - Aircraft Credits and Guarantees (Article 22.6), przyp. 353, pkt 3.6.

⁵⁸⁴Przykładowo można wskazać na negatywną ocenę reprezentanta Stanów Zjednoczonych uzasadnienia arbitrów zasadą pacta sunt servanda (art. 26 konwencji) podwyższenia o 20% poziomu zawieszenia koncesji w sprawie kanadyjskich kredytów w przemyśle lotniczym (pkt 6.3.2.2), Dispute Settlement Body - Minutes of Meeting Held in the Centre William Rappard on 18 March 2003, WT/DSB/M/145, 7 May 2003, s. 11-12. Zob. przyp. 1129. Należy jednak zwrócić uwagę, że USA nie są stroną Konwencji wiedeńskiej o prawie traktatów.

⁵⁸⁵Fragmentation of International Law: Difficulties Arising from the Diversification and Expansion of International Law, Report of the Study Group of the International Law Commission Finalized by Martti Koskenniemi, s. 92, pkt 174, s. 101, pkt 194, s. 224, pkt 444 i n., raport dostępny na stronie http://www.law.duke.edu/fac/pauwelyn/pdf/ILC_WG_Final_Report.pdf.

⁵⁸⁶Podstawą tekstualizmu jest rozpatrywanie tekstów tylko w przestrzeni tekstów, bez odnoszenia ich do niesformułowanej (utekstowionej) rzeczywistości zewnętrznej, por. W. Kuligowski, Antropologia refleksyjna, Poznań 2001, s. 24-25. Szerzej na ten temat w kontekście prawa WTO zob. D. Zang, Textualism in GATT/WTO Jurisprudence: Lessons for the Constitutionalization Debate, Syracuse Journal of International Law and Commerce, nr 33 (2006), s. 393 i n.

⁵⁸⁷"The almost obsessive attempts of the Appellate Body to characterize wherever possible the normal wide-ranging, sophisticated, multifaceted and eminently legitimate interpretations of the Agreement as "textual" resulting from the ordinary meaning of words"; J.H.H. Weiler, The Rule of Lawyers and the Ethos of Diplomats, Reflections on the Internal and External Legitimacy of WTO, Journal of World Trade, nr 35/2 (2001), s. 206.

⁵⁸⁸Por. D. Dana, WTO Legal Impacts on Commodity Subsidies , s. 3, dostępne na stronie http://www.ef.org/documents/WTO_Legal_Impacts.pdf.

⁵⁸⁹US-Gasoline, Appellate Body Report, przyp. 771, s. 17. Por. także Report of Appellate Body, United States - Import Prohibition of Certain Shrimp and Shrimp Products, WT/DS58/AB/R, 12 October 1998, pkt 14.

⁵⁹⁰Por. C.-D. Ehlermann, Six Years on the Bench of the World Trade Court: Some Personal Experiences as a Member of the Appellate Body of the WTO, Journal of World Trade nr 36/4 (2002), s. 617; J. Bacchus, Table Talk: Around the Table of the Appellate Body of the World Trade Organization, Vanderbilt Journal of Transnational Law, nr 35, s. 1033.

⁵⁹¹Por. D. Luff, Le droit de l’Organisation mondiale du commerce, przyp. 20, s. 39-40.

⁵⁹²Report of Appellate Body Korea - Measures Affecting Imports Of Fresh, Chilled And Frozen Beef, WT/DS161/AB/R, WT/DS169/AB/R, 11 December 2000.

⁵⁹³ Report of Appellate Body Canada - Measures Affecting the Export of Civilian Aircraft, przyp. 558, pkt 153; Report of Appellate Body United States - Tax Treatment for "Foreign Sales Corporations", przyp. 566, pkt 129.

⁵⁹⁴Ang. prejudice, fr. préjuger, hiszp. prejuzgar.

⁵⁹⁵Report of Panel European Communities - Protection of Trademarks and Geographical Indications for Agricultural Products and Foodstuffs, WT/DS174/R , 15 March 2005, pkt 7.607.

⁵⁹⁶Przykłady trudności interpretacyjnych w przypadku kilku języków autentycznych danego tekstu prawnego, por. K. Lankosz, Interpretacja statutów organizacji międzynarodowych, Kraków 1985, s. 49-51.

⁵⁹⁷Sprawa 46/87 oraz 227/88, orzeczenie z 21 września 1989 r., polskie tłumaczenie (w:) Prawo Wspólnot Europejskich , red. W. Czapliński, Warszawa 2001, s. 347-349.

⁵⁹⁸Niemietz v. Niemcy 13710/88, z 16 grudnia 1992 r.

⁵⁹⁹Więcej na ten temat w: P. Szwedo, Pojęcie prawa do prywatności w orzecznictwie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka i Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości, Transformacje Prawa Prywatnego, nr 1-2 (2004), s. 30-32.

⁶⁰⁰ US - FSC (Article 22.6), przyp. 353, pkt 5.4, 5.6.

⁶⁰¹Ibidem , pkt 5.7.

⁶⁰²Ibidem, na podstawie: The New Shorter Oxford English Dictionary oraz Webster’s New Encyclopaedic Dictionary, pkt 5.9, 5.10-5.13.

⁶⁰³Ibidem, pkt 5.15-5.20. W raporcie wykorzystano ustalenia arbitrów w amerykańsko-francuskim sporze, odnośnie do Porozumienia dotyczącego usług lotniczych Case concerning the Air Service Agreement, przyp. 39, pkt 83, podobnie jak arbitrzy w Brazil - Aircraft (Article 22.6), przyp. 343, w przyp. 55.

⁶⁰⁴Ibidem, pkt 5.19.

⁶⁰⁵Ibidem, pkt 5.24-5.25.

⁶⁰⁶Ibidem, pkt 5.26, przyp. 52.

⁶⁰⁷Ang. manifestly excessive, fr. manifestement excessif, US - FSC (Article 22.6), przyp. 353, pkt 5.24, przyp. 51.

⁶⁰⁸ Ibidem, pkt 5.18.

⁶⁰⁹Canada - Aircraft Credits and Guarantees (Article 22.6), przyp. 353, pkt 3.44.

⁶¹⁰Art. 1 ust. 2 DSU: "Zasady i procedury niniejszego Uzgodnienia będą stosowane z zastrzeżeniem specjalnych i dodatkowych zasad i procedur dotyczących rozstrzygania sporów zawartych w porozumieniach wymienionych, które są określone w załączniku 2 do niniejszego Uzgodnienia. W zakresie, w jakim występuje różnica pomiędzy zasadami i procedurami niniejszego Uzgodnienia i specjalnymi lub dodatkowymi zasadami i procedurami określonymi w załączniku 2, przeważać będą specjalne lub dodatkowe zasady i procedury podane w załączniku 2 (...)".

⁶¹¹Ang. prevail, fr. prévaloir.

⁶¹²WTO Appellate Body Report, Guatemala - Anti-Dumping Investigation, przyp. 531, pkt 65-66. Na temat konfliktu norm w kontekście prawa WTO zob. J. Pauwelyn, Conflict of norms, przyp. 3, w kontekście ogólnego prawa międzynarodowego zob. W. Czapliński, G.M. Danilenko, Conflict of Norms in International Law, Netherlands Yearbook of International Law, nr 21 (1990), s. 12-28.

⁶¹³Ang. principle of effective interpretation, fr. principe de l’effet utile. Petros C. Mavroidis rozumie tę zasadę jako nakazującą nadanie odpowiedniego znaczenia wszystkim wyrażeniom w tekście aktu prawnego, por. P.C. Mavroidis, Proposals for Reform of Article 22, przyp. 320, s. 65.

⁶¹⁴Dosł. "niech rzecz więcej znaczy niż stracą", na temat tej zasady w prawie międzynarodowym por. K. Lankosz, Interpretacja statutów organizacji międzynarodowych, przyp. 596, s. 60-61.

⁶¹⁵Ang. useful meaning, fr. sens utile.

⁶¹⁶Brazil - Aircraft (Article 22.6), przyp. 343, pkt 3.5, przyp. 17.

⁶¹⁷Ang. appropriate counermeasures, fr. contre-mesures appropriés , co do trafności polskiego tłumaczenia zob. pkt 4.5.

⁶¹⁸Ang. equivalent to the level of the nullification or impairment, fr. équivalent au niveau de l’annulation ou de la réduction des avantages. Na temat ekonomicznej analizy tego pojęcia zob. K. Anderson, Pecularities of retaliation, przyp. 328, s. 127-129.

⁶¹⁹Brazil - Aircraft (Article 22.6), przyp. 343, pkt 3.51, przyp. 51, 55.

⁶²⁰Ang. correspondence, identity or balance, fr. une correspondance, une identité ou un équilibre.

⁶²¹EC-Bananas III (US) (Article 22. 6 - EC), przyp. 16, pkt 4.1.

⁶²²US - FSC (Article 22.6), przyp. 353, pkt 5.23, odnosząc się do Brazil - Aircraft (Article 22.6), przyp. 343, pkt 3.51.

⁶²³Brazil - Aircraft (Article 22.6), przyp. 343, pkt 3.48 wraz z przyp. 50.

⁶²⁴EC-Bananas III (US) (Article 22. 6 - EC), przyp. 16, pkt 6.5.

⁶²⁵Ang. appropriateness of the measure (...) having regard to the equivalence to the impairment suffered, fr. la mesure (...) indiquée du point de point de son équivalence avec les avantages (...) compromis), Working Party 8, przyp. 138, pkt 2.

⁶²⁶Można zauważyć, że taka niekonsekwencja powoduje trudności w zrozumieniu francuskiej i hiszpańskiej wersji raportu w sprawie bananów, gdzie arbitrzy analizują opozycję appropriate/equivalent w kontekście GATT/DSU EC-Bananas III (US) (Article 22. 6 - EC), przyp. 16, pkt 6.4. Raporty pisane były pierwotnie po angielsku. Francuska i hiszpańska wersja art. XXIII ust. 2 GATT nie zawiera literalnego odpowiednika appropriate, lecz posługuje się terminem ( la suspension) justifiée i (suspensión ...justificada). Nie sygnalizując tego problemu, raporty, posługują się terminami [mesure ...de caractère] approprié oraz adecuación [de la media], czyli odpowiednikami angielskiego appropriate, a zatem terminami niewystępującymi w oficjalnej francuskiej i hiszpańskiej wersji tekstu GATT.

⁶²⁷Working Party 8, przyp. 138, pkt 3.

⁶²⁸A. Desmedt, Proportionality in WTO Law, przyp. 17, s. 451.

⁶²⁹Por. cz. III polskiego tłumaczenia porozumienia SCM, ang. actionable subsidies, fr. subventions pouvant donner lieu à une action. "Subsydia uzasadniające akcję neutralizacyjną" w tłumaczeniu: R.R. Ludwikowski, Handel międzynarodowy, przyp. 8, s. 242 i n. Możliwe tłumaczenie to także "subsydia zaskarżalne". Zgodnie z porozumieniem SCM różnica między subsydiami "zakazanymi" a "podlegającymi sankcjom" polega na konieczności wykazania szkody.

⁶³⁰Por. Subsidies Code , przyp. 580, art. 9 ust. 1. W ramach GATT można wskazać na art. XI nakazujący eliminację ograniczeń ilościowych, a także na postanowienia TRIPS odnoszące się patentów lub znaków towarowych (por. np. art. 21, 31) lub art. 2 Porozumienia w sprawie środków dotyczących inwestycji i związanych z handlem (ang. Trade Related Investment Measures, TRIMS).

⁶³¹Brazil - Aircraft (Article 22.6), przyp. 343, pkt 3.45.

⁶³² Żaden Członek nie powinien powodować, poprzez stosowanie jakiegokolwiek subsydium opisanego w ust. 1 i 2 art. 1, niekorzystnych skutków dla interesów innych Członków, tzn.: (...) (b) zniweczenia lub naruszenia korzyści dla innego Członka wynikających bezpośrednio lub pośrednio z GATT 1994, zwłaszcza korzyści wynikających ze związanych koncesji udzielonych w ramach art. II GATT 1994.

⁶³³US - FSC (Article 22.6), przyp. 353, pkt 5.35-5.38, przyp. 61.

⁶³⁴ Ibidem, pkt 5.39-5.40.

⁶³⁵Ang. measure qua measure as a wrongful act, fr. mesure en cause en tant que mesure constitutive d’un acte illicite.

⁶³⁶Ang. to counter, fr. contrer.

⁶³⁷Ang. appropriateness, fr. caractère approprié.

⁶³⁸US - FSC (Article 22.6), przyp. 353, pkt 5.41.

⁶³⁹Ang. "effective" rebalance, fr. "rééquilibrage " effectif.

⁶⁴⁰Ibidem , pkt 5.42-5.43.

⁶⁴¹Projekt kodyfikacji odpowiedzialności międzynarodowej państw przyjęty na pierwszym czytaniu w Komisji w 1996 r., State Responsibility - Text of the draft articles provisionally adopted by the Commission on first reading, dostępny na stronie http://www.lcil.cam.ac.uk/Media/ILCSR/articles_1996%28e%29.doc; ostateczny kształt projektu jako Draft articles on Responsibility of States for Internationally Wrongful Acts, przyp. 4.

⁶⁴²Rezolucja Zgromadzenia Ogólnego ONZ 56/83 z 12 grudnia 2001 r.

⁶⁴³Art. 31 ust. 3 lit. c Konwencji wiedeńskiej o prawie traktatów.

⁶⁴⁴Por. art. 38 Statutu Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości, Dz. U. z 1947 r. Nr 23, poz. 90 z późn. zm.

⁶⁴⁵Brazil - Aircraft (Article 22.6), przyp. 343, pkt 3.44, przyp. 48.

⁶⁴⁶Ang. disproportionate, fr. disproportionné.

⁶⁴⁷Ang. out of proportion, fr. hors de proportion.

⁶⁴⁸Art. 49 projektu z 1996 r. (przyp. 641), dotyczący zasady proporcjonalności w stosowaniu przeciwśrodków, został w kolejnych redakcjach zastąpiony przez art. 51, w którym określenie "poza proporcją" zostało zmienione na "współmierny/proporcjonalny" (ang. commensurate , fr. proportionelles). Redakcja kodyfikacji z 2001 r. posługuje się natomiast określeniem out of proportion w odniesieniu do satysfakcji jako formy odpowiedzialności (art. 37).

⁶⁴⁹Wykładnia teleologiczna (celowościowa) jest ściśle związana z funkcjami środków odwetowych w ramach WTO omówionych osobno w rozdziale 9.

⁶⁵⁰US - FSC (Article 22.6) , przyp. 353, pkt 5.51-5.55.

⁶⁵¹EC-Bananas III (US) (Article 22. 6 - EC) , przyp. 16, pkt 6.3.

⁶⁵²Brazil - Aircraft (Article 22.6), przyp. 343, pkt 3.44.

⁶⁵³US - FSC (Article 22.6), przyp. 353, pkt 5.58-5.60.

⁶⁵⁴Ang. gravity of the breach and the nature of the upset in the balance of rights and obligations , fr. la gravité de l’infraction et de la nature de la perturbation de l’équilibre des droits et des obligations.

⁶⁵⁵US - FSC (Article 22.6), przyp. 353, pkt 5.61.

⁶⁵⁶Ibidem, pkt 6.8.

⁶⁵⁷ Ibidem, pkt 6.6, 6.8, 6.9.

⁶⁵⁸Ibidem, pkt 5.62.

⁶⁵⁹Canada - Aircraft Credits and Guarantees (Article 22.6), przyp. 353, pkt 3.44-3.45.

⁶⁶⁰Brazil - Aircraft (Article 22.6), przyp. 343, pkt 3.21, US - FSC (Article 22.6), przyp. 353, pkt 3.54.

⁶⁶¹ Brazil - Aircraft (Article 22.6), przyp. 343, pkt 3.53.

⁶⁶²Ang. muliplying effect, fr. effet multiplicateur.

⁶⁶³Brazil - Aircraft (Article 22.6), przyp. 343, pkt 3.21.

⁶⁶⁴ US - FSC (Article 22.6), przyp. 353, pkt 6.23.

⁶⁶⁵ Brazil - Aircraft (Article 22.6), przyp. 343, pkt 3.54.

⁶⁶⁶Ang. adverse effect, fr. effets défavorables.

⁶⁶⁷US - FSC (Article 22.6), przyp. 353, pkt 4.1-4.6.

⁶⁶⁸Ang. proxy, fr. valeur representative.

⁶⁶⁹ US - FSC (Article 22.6), przyp. 353, pkt 3.1 i wskazane tam dokumenty.

⁶⁷⁰Ibidem, pkt 2,5, 3.2 i wskazane tam dokumenty.

⁶⁷¹ Ang. "trade effect oriented" provision, fr. disposition "axée sur les effets sur le commerce", ibidem, pkt 5.44-5.50, w szczególności pkt 5.49.

⁶⁷²Ibidem, pkt 8.1, pkt A34 załącznika A.

⁶⁷³ Ibidem, pkt 6.33-6.35.

⁶⁷⁴Canada - Aircraft Credits and Guarantees (Article 22.6), przyp. 353, pkt 3.20, 3.31, 3.36.

⁶⁷⁵ Ibidem, pkt 3.41.

⁶⁷⁶Ang. adapted to the particular case at hand , fr. adaptées à l’affaire particulière à l’étude, US - FSC (Article 22.6), przyp. 353, pkt 5.12. Ta sama zasada funkcjonuje na gruncie ogólnego prawa międzynarodowego: przeciwśrodki powinny być ograniczone do wymagań konkretnej sytuacji, por. J. Crawford, Commentaries to the draft articles, przyp. 39, s. 327; E. Cannizzaro, The Role of Proportionality, przyp. 50, s. 906.

⁶⁷⁷Canada - Aircraft Credits and Guarantees (Article 22.6), przyp. 353, pkt 3.42.

⁶⁷⁸Ibidem, pkt 3.45, 3.47, 3.48.

⁶⁷⁹Ibidem, pkt 3.91-3.92.

⁶⁸⁰Ibidem , pkt 3.93.

⁶⁸¹Ang. self-defence, fr. autodéfense.

⁶⁸²Canada - Aircraft Credits and Guarantees (Article 22.6), przyp. 353, pkt 3.96-3.98.

⁶⁸³Ibidem, pkt 3.103-3.107.

⁶⁸⁴Ibidem, pkt 3.108-3.113, 3.119-3.122. Arbitrzy uznali także, że wysokość przeciwśrodków nie wymaga dalszej weryfikacji ze względu na wysoką konkurencję panującą na rynku lotniczym, czego domagała się Brazylia, pkt 3.116.

⁶⁸⁵Brazil - Aircraft (Article 22.6), przyp. 343, pkt 3.37-3.38.

⁶⁸⁶ Ang. deterrence, fr. dissuasion.

⁶⁸⁷Canada - Aircraft Credits and Guarantees (Article 22.6), przyp. 353, pkt 3.112.

⁶⁸⁸Ang. bundle of bilateral obligations.

⁶⁸⁹J. Pauwelyn, A Typology of Multilateral Trade Obliations, przyp. 17, s. 940.

⁶⁹⁰ Propozycja zawarta w Uruguay Round - Group of Negotiations on Goods - Negotiating Group on Subsidies and Countervailing Measures - Communication from Switzerland, MTN.GNG/NG10/W/17, 17 February 1988 , pkt 2.1.

⁶⁹¹ R.Z. Lawrence, N. Stankard, Should Export Subsidies be Treated Differently? , dostępne na stronie http://ksghome.harvard.edu/~RLawrence/Export%20Subsidies%20-%20Lawrence%20Stankard.pdf#search=%22Should%20Export%20Subsidies%20be%20Treated%20Differently%22, s. 16.

⁶⁹²Ang. whenever a Member has reason to believe that a prohibited subsidy is being granted or maintained, fr. chaque fois qu’un Membre aura des raisons de croire qu’une subvention prohibée est accordée ou maintenue.

⁶⁹³US - FSC (Article 22.6), przyp. 353, pkt 6.39.

⁶⁹⁴Ibidem, pkt 6.10.

⁶⁹⁵Ibidem, pkt 6.27.

⁶⁹⁶ Ibidem, pkt 6.29, 6.63.

⁶⁹⁷Brazil - Aircraft (Article 22.6), przyp. 343, pkt 3.59.

⁶⁹⁸US - Byrd (EC) (Article 22.6) , przyp. 355, pkt 3.16, pkt 4.13, przyp. 119.

⁶⁹⁹Ibidem, pkt 3.50 i tam wskazane orzeczenia.

⁷⁰⁰Ibidem, pkt 3.36-3.56.

⁷⁰¹Podobnie jest w przypadku GATS, art. XXIII ust. 1 stanowi: "Jeśli którykolwiek z Członków uzna, że którykolwiek inny Członek nie wypełnia obowiązków albo szczegółowych zobowiązań spoczywających na nim na mocy niniejszego Układu, może on, mając na celu osiągnięcie wspólnie zadowalającego rozwiązania problemu, skorzystać z postanowień DSU".

⁷⁰²Przypomina ono kryterium powagi naruszenia na gruncie art. 49 kodyfikacji KPM w przeciwieństwie do standardowego kryterium wysokości zniweczonych lub naruszonych korzyści na podstawie DSU.

⁷⁰³P. Krugman, M. Obstfeld, International Economics: Theory and Policy, Boston 2003, s. 199.

⁷⁰⁴R.Z. Lawrence, N. Stankard, Should Export Subsidies be Treated Differently?, przyp. 691, s. 32.

⁷⁰⁵Por. Dispute Settlement Body - Minutes of Meeting, WT/DSB/M/145, przyp. 584, s. 11-12.

⁷⁰⁶Brazil - Aircraft (Article 22.6), przyp. 343, pkt 3.21, US - FSC (Article 22.6), przyp. 353, pkt 3.54.

⁷⁰⁷Por. J.A. Brander, B.J. Spencer, Export Subsidy and International Market Share Rivalry, Journal of International Economics, nr 18 (1985), s. 18; K. Bagwell, R. Staiger, Strategic Trade, Competitive Industries and Agricultural Export Subsidies, NBER Working Paper, nr 7822 (2000), dostępny na stronie http://www.ssc.wisc.edu/econ/archive/wp2011.pdf#search=%22Strategic%20Trade%2C%20Competitive%20Industries%20and%20Agricultural%20Export%20Subsidies%22, s. 5.

⁷⁰⁸R. Feestra, Trade Policy with Several Goods and ‘Market Linkages’, Journal of International Economics, nr 20 (1986), s. 249.

⁷⁰⁹I. Motoshige, K. Kiyono, Welfare-Enhancing Export Subsidies, Journal of Political Economy, nr 95 (1987), s. 115.

⁷¹⁰M.C. Kemp, Notes on the Theory of Optimal Tariffs, Economic Record, nr 43 (1967), s. 395.

⁷¹¹Za szerszym rozumieniem szkody nie tylko w odniesieniu do producentów: G.M. Grossman, P.C. Mavroidis, US - Lead and Bismuth II: United States - Imposition of Countervailing Duties on Certain Hot-Rolled Lead and Bismuth Carbon Steel Products Originating in the United Kingdom: Here Today, Gone Tomorrow? Privatization and the Injury Caused by Non-Recurring Subsidies (w:) The WTO Case Law Of 2001: The American Law Institute Reporters’ Studies , red. H. Horn, P.C. Mavroidis, Cambridge 2003, s. 170 i n.

⁷¹²R.Z. Lawrence, N. Stankard, Should Export Subsidies be Treated Differently?, przyp. 691, s. 31.

⁷¹³G. Maggi, A. Rodriguez-Clare, The Value of Trade Agreements in the Presence of Political Pressures, Journal of Political Economy, nr 106 (1998), s. 574.

⁷¹⁴R.Z. Lawrence, N. Stankard, Should Export Subsidies be Treated Differently?, przyp. 691, s. 30.

⁷¹⁵W. Czapliński, Odpowiedzialność państwa, przyp. 15, s. 23.

⁷¹⁶P.C. Mavroidis, Remedies in a WTO Legal System: Between a Rock and a Hard Place, European Journal of International Law, nr 11 (2000), s. 774.

⁷¹⁷Understanding regarding Notification, przyp. 235.

⁷¹⁸Agreed Description of the Customary Practice, przyp. 235, pkt 6.

⁷¹⁹Na temat wyjątków zob. pkt 7.1.2.

⁷²⁰P.C. Mavroidis twierdzi, że taka praktyka nie wykluczała możliwości, by państwo przegrywające spór z własnej inicjatywy naprawiło szkody ze skutkiem ex tunc. W praktyce nie występowały tego typu przypadki, por. P.C. Mavroidis, Remedies in a WTO, przyp. 716, s. 775.

⁷²¹ Ibidem, powołując się na: R.E. Hudec, Enforcing International Trade Law: The Evolution of Modern GATT Legal System, Salem 1993.

⁷²²Ang. cessation of a wrongful act, fr. cessation du fait internationallement illicite.

⁷²³Ang. reparation, fr. réparation; J. Pauwelyn, Enforcement and Countermeasures, przyp. 17, s. 337.

⁷²⁴Przyp. 580.

⁷²⁵Agreement on Interpretation and Application of Article VI of the General Agreement on Tariffs and Trade ("Tokyo Round Anti-Dumping Code"), MTN/NTM/W/232, 9 April 1979.

⁷²⁶Wyliczenie spraw na podstawie P. Grané, Remedies under WTO Law, przyp. 28, s. 764-765. David Luff błędnie daje do zrozumienia, że niektóre sprawy, w których zapadły rekomendacje ze skutkiem ex tunc dotyczyły subsydiów. Chociaż rozstrzygane były na podstawie kodeksu subsydiów (przyp. 724), przedmiotem refundacji były środki wyrównawcze, por. D. Luff, Le droit de l’Organisation Mondiale du Commerce, przyp. 20, s. 926-927. Dokładne omówienie tych spraw można znaleźć w: E.-U. Petersmann, International Competition Rules for the GATT/WTO World Trade and Legal System, Journal of World Trade, nr 27 (1993), s. 35 i n.; N. Komuro, E. Vermulst, Antidumping Disputes on the WTO: Navigating Dire Straits, Journal of World Trade, nr 31 (1997), s. 5 i n.

⁷²⁷United States - Countervailing Duties on Fresh, Chilled and Frozen Pork from Canada, DS7/R*, 18 September 1990 , pkt 4.11. Nie była to jednak pierwsza sprawa, w której panel zarekomendował zwrot pobranych ceł wyrównawczych. Wskutek skargi Wspólnot Europejskich przeciwko kanadyjskim cłom wyrównawczym nałożonym na wołowinę przemysłową miała miejsce analogiczna rekomendacja, jednak raport panelu nie został przyjęty, Canada - Imposition of Countervailing Duties on Imports of Manufacturing Blef from the EEC, SCM/85, 13 October 1987.

⁷²⁸United States - Measures Affecting Import of Softwood Lumber from Canada, SCM/83, 25 May 1987, pkt 9.

⁷²⁹New Zealand - Imports of Electrical Transformers from Finland, L/5814, 11 June 1985, pkt 4.11.

⁷³⁰United States - Antidumping Duties on Gray Portland Cement and Cement Clinker from Mexico, ADP/82, 7 September 1992; United States - Imposition of Antidumping Duties on Imports of Seamless Stainless Steel Hollow Products from Sweden, ADP/47, 20 August 1990.

⁷³¹ P.C. Mavroidis, Remedies in a WTO, przyp. 716, s. 776.

⁷³²GPA, będące rezultatem negocjacji w ramach Rundy Tokijskiej, zostało podpisane 12 kwietnia 1979 r. i zostało znowelizowane 2 kwietnia 1987 r. Obecnie obowiązująca wersja porozumienia pochodzi z 15 kwietnia 1994 r. Polski tekst dostępny jest na stronie Urzędu Zamówień Publicznych, http://www.uzp.gov.pl/zagranica/tekst_GPA_zw.html; omówienie D. Piasta, Zamówienia publiczne w świetle procedur Światowej Organizacji Handlu, Warszawa 2001, dostępne na stronie http://www.uzp.gov.pl/informator/zam_p_SOH.pdf.

⁷³³Report of the Panel, Norway - Procurement of Toll Collection Equipment for the City of Trondheim, GPR.DS2/R, 28 April 1992, pkt 2.5.

⁷³⁴Ibidem, pkt 4.17, 4.24.

⁷³⁵M. Garcia-Rubio, On the Application of Customary Rules, przyp. 252, s. 42.

⁷³⁶P.C. Mavroidis, Goverment Procurement Agreement - the Trondheim Case: the Remedies issue , Aussenvirtschaft, nr 48 (1993), s. 83-85, 89-90. P.J. Kuyper, The Law of the GATT, przyp. 11, s. 250.

⁷³⁷P.C. Mavroidis, Goverment Procurement, przyp. 736, s. 92-93; P.J. Kuyper, The Law of the GATT , przyp. 11, s. 253.

⁷³⁸R.E. Hudec, Broadening the scope, przyp. 34, s. 10.

⁷³⁹Report of the Panel Korea - Anti-Dumping Duties on Imports of Polyacetal Resins from the United States, ADP/92, 2 April 1992, pkt 302. W Australia - Automotive Leather (Article 21.5) , przyp. 519, paneliści potwierdzili, że ogólną zasadą jest prospektywny skutek rekomendacji (pkt 6.30), uchylając się jednak od odpowiedzi na pytanie o legalność rekomendacji retroaktywnych na gruncie DSU (pkt 6.42). Por. także raporty, gdzie panele w sprawach antydumpingowych zaleciły jedynie przywrócenie do zgodności z prawem: Report of the Panel, United States - Anti-Dumping Duty on Dynamic Random Access Memory Semiconductors (DRAMS) of One Megabyte or Above from Korea, WT/DS99/R, 19 January 1999, pkt 7.1-7.4; Report of the Panel, Mexico - Anti-Dumping Investigation of High-Fructose Corn Syrup (HFCS) from the United States , WT/DS132/R, 28 January 2000, pkt 8.4 oraz gdzie, odmawiając wystosowania zalecenia zwrotu pobranych ceł, uchyliły się od odpowiedzi na pytanie o legalność takiej rekomendacji Report of the Panel, United States - Anti-Dumping Measures of Certain Hot-Rolled Steel Products from Japan, WT/DS184/R, 28 February 2001, pkt 8.11-8.14.

⁷⁴⁰Report of the Panel, Guatemala - Definitive Anti-dumping Measures on Grey Portland Cement from Mexico, WT/DS156/R, 24 October 2000, pkt 9.6-9.7. Patricio Grané zauważa, że w tym orzeczeniu takie stanowisko nie zostało wyczerpująco uzasadnione, por. P. Grané, Remedies under WTO Law, przyp. 28, s. 767.

⁷⁴¹P. Grané, Remedies under WTO Law, przyp. 28, s. 766; P.J. Kuyper, The Law of the GATT, przyp. 11, s. 253.

⁷⁴²R.E. Hudec, Broadening the scope, przyp. 34, s. 10.

⁷⁴³Np. zwrot pobranych ceł celem odzyskania w przyszłości rynków utraconych wskutek zastosowania środków niezgodnych z prawem. Ponadto autor zwraca uwagę na obowiązek ustanowienia odpowiednich procedur w prawie krajowym wynikający z art. 23 porozumienia SCM i art. 13 porozumienia antydumpingowego, które będą dawać podstawy do dochodzenia odszkodowań, por. D. Luff, Le droit de l’Organisation mondiale du commerce, przyp. 20, s. 927.

⁷⁴⁴Report of the Panel, US-Import Measures, przyp. 12, pkt 6.106.

⁷⁴⁵Brazil-Aircraft, przyp. 534, pkt 5.12. Warto zwrócić uwagę, że Wspólnoty Europejskie nie zawsze przyjmowały tak jednoznaczne stanowisko. W sprawie brazylijskich ceł wyrównawczych na produkty mleczne z WE najpierw wnioskowano o zwrot ceł wyrównawczych, następnie zmieniono stanowisko i twierdzono, że państwom należy pozostawić swobodę, co do sposobu doprowadzenia środków do zgodności z prawem, Brazil - Imposition of Provisional and Definitive Countervailing Duties on Milk Powder and Certain Types of Milk from the EEC, SCM/179, 27 January 1994, cytowane za P. Grané, Remedies under WTO Law, przyp. 28, s. 766.

⁷⁴⁶P.J. Kuyper, The Law of the GATT, przyp. 11, s. 250.

⁷⁴⁷ Brazil-Aircraft, Panel Report, przyp. 534, pkt 5.21, 5.26.

⁷⁴⁸Por. D. Luff, Le droit de l’Organisation mondiale du commerce, przyp. 20, s. 925.

⁷⁴⁹ EC-Bananas III (US) (Article 22. 6 - EC), przyp. 16, pkt 5.45; Report of the Panel, EC - Bananas - Recourse to Article 21.5 by Ecuador, przyp. 320, pkt 6.105; Australia - Automotive Leather (Article 21.5), przyp. 519, pkt 6.30; Brazil - Aircraft (Article 21.5), przyp. 544, pkt 6.15.

⁷⁵⁰Fr. [R]établir, mais non de rémedier aux pertes subies en raison d’opportunités commerciales perdues, D. Luff, Le droit de l’Organisation mondiale du commerce, przyp. 20, s. 926; podobnie G. Goh, A.S. Ziegler, Retrospective Remedies in WTO After Automotive Leather, Journal of International Economic Law, nr 6 (2003), s. 545, 555; A. Rosas, Implementation and Enforcement of WTO Dispute Settlement Findings: An EU Perspective, Journal of International Economic Law, nr 4/1 (2001), s. 140. Na temat problematyki zwrotu subsydiów w prawie WTO oraz w prawie wspólnotowym zob. N. Hübschen, Rückforderung WTO-rechtwidriger Subventionen, Frankfurt nad Menem 2005.

⁷⁵¹D. Palmeter, P.C. Mavroidis, Dispute Settlement in World Trade Organization, przyp. 312, s. 165.

⁷⁵²J. Crawford, Commentaries to the draft articles, przyp. 39, s. 217.

⁷⁵³P.C. Mavroidis, Remedies in a WTO, przyp. 716, s. 765.

⁷⁵⁴J. Pauwelyn, Conflict of norms, przyp. 3, s. 220.

⁷⁵⁵Australia - Automotive Leather (Article 21.5), przyp. 519.

⁷⁵⁶ Ibidem, pkt 10.1.

⁷⁵⁷Australia - Automotive Leather (Article 21.5), przyp. 519, pkt 6.48.

⁷⁵⁸Ang. to withdraw the subsidy, fr. retirer la subvention. W polskim przekładzie pojawił się błąd, polegający na różnym tłumaczeniu tego samego zwrotu w językach autentycznych, gdzie w art. 4 ust. 7 w zdaniu pierwszym pojawia się nakaz "bezzwłocznego zaprzestania stosowania subsydium", natomiast w zdaniu drugim jest mowa o "wycofaniu stosowania środka". Withdraw podobnie jak retirer bliższe jest "wycofaniu" niż "zaprzestaniu stosowania". Na temat innych uwag tłumaczeniowych zob. przyp. 13, 32, 296, 321, 805 i pkt 4.5

⁷⁵⁹ Australia - Automotive Leather (Article 21.5), przyp. 519, pkt 6.27.

⁷⁶⁰ Ibidem, pkt 6.28-6.32.

⁷⁶¹Ibidem , pkt 6.33-6.34.

⁷⁶²Ibidem, pkt 6.35-6.38.

⁷⁶³Dispute Settlement Body - Minutes of Meeting - Held in the Centre William Rappard on 11 February 2000 , WT/DSB/M/75, s. 5-6.

⁷⁶⁴Ibidem, s. 8-9.

⁷⁶⁵Ang. member-driven process.

⁷⁶⁶Report of the Appellate Body, Brazil - Measures Affecting Desiccated Coconut, WT/DS22/AB/R, 21 February 1997, pkt 22.

⁷⁶⁷Report of the Appellate Body, Japan - Measures Affecting Agricultural Products, WT/DS76/AB/R, 22 February 1999, pkt 131.

⁷⁶⁸G. Goh, A.S. Ziegler, Retrospective Remedies, przyp 750, s. 550-551.

⁷⁶⁹European Communities - Bananas (Ecuador, Article 21.5), przyp. 749, pkt 6.105.

⁷⁷⁰G. Goh, A.S. Ziegler, Retrospective Remedies, przyp 750, s. 557-558, 562. Artykuł 14 ust. 1 i 3 rozporządzenia Rady (WE) nr 659/1999 z dnia 22 marca 1999 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania art. 93 (obecnie art. 88) Traktatu WE: "W przypadku gdy podjęte zostały decyzje negatywne w sprawach pomocy przyznanej bezprawnie, Komisja podejmuje decyzję, że zainteresowane Państwo Członkowskie podejmie wszelkie konieczne środki w celu windykacji pomocy od beneficjenta (zwaną dalej "decyzją o windykacji"). Komisja nie wymaga windykacji pomocy, jeżeli byłoby to sprzeczne z ogólną zasadą prawa wspólnotowego. (...) Bez uszczerbku dla jakiegokolwiek orzeczenia Trybunału Sprawiedliwości Wspólnot Europejskich wydanego zgodnie z art. 185 Traktatu, windykacja zostaje przeprowadzona bezzwłocznie i zgodnie z procedurami przewidzianymi w prawie krajowym zainteresowanego Państwa Członkowskiego, pod warunkiem że przewidują one bezzwłoczne i skuteczne wykonanie decyzji Komisji. W tym celu oraz w wypadku postępowania przed sądami krajowymi zainteresowane Państwa Członkowskie podejmują wszelkie konieczne kroki, jakie dostępne są w ich odpowiednich systemach prawnych, włącznie ze środkami tymczasowymi, bez uszczerbku dla prawa wspólnotowego".

⁷⁷¹Appellate Body Report, United States - Standards for Reformulated and Conventional Gasoline, WT/DS2/9, 29 April 1996, cz. III, B.

⁷⁷²G. Goh, A.S. Ziegler, Retrospective Remedies, przyp. 750, s. 554.

⁷⁷³Por. G.N. Horlick, Problems with compliance structure of the WTO dispute resolution process (w:) The Political Economy, red. D.L.M. Kennedy, J.D. Southwick, przyp. 20, s. 644.

⁷⁷⁴Ibidem, s. 556, autorzy przytaczają relewantne przepisy konstytucji USA i Australii stanowiące potencjalną podstawę roszczeń.

⁷⁷⁵US-Import Measures, przyp. 744, pkt 6.106, rozważania panelu dotyczyły środków nałożonych jednostronnie przez USA jako reakcja na nieimplementację przez WE rekomendacji w sporze bananowym, zob. pkt 11.2.1.

⁷⁷⁶Report of the Panel, Canada - Aircraft - Recourse by Brazil to Article 21.5, przyp. 557, pkt 5.48.

⁷⁷⁷Report of the Panel , Brazil - Aircraft - Recourse by Canada to Article 21, przyp. 544, pkt 6.8, przyp. 17.

⁷⁷⁸Report of the Panel, United States - Tax Treatment for "Foreign Sales Corporations" - Recourse to Article 21.5 of the DSU by the European Communities, przyp. 576, pkt 3.1.

⁷⁷⁹J. Pauwelyn, Conflict of norms, przyp. 3, s. 224-227.

⁷⁸⁰Australia - Subsidies Provided to Producers and Exporters of Automotive Leather - Notification of Mutually Agreed Solution, G/SCM/D20/2, WT/DS126/11, 31 July 2000.

⁷⁸¹Minutes of Meeting, przyp. 763, s. 8.

⁷⁸²Por. J. Greenwald, WTO Dispute Settlement: An Exercise on Trade Law Legislation, Journal of International Economic Law, nr 6/1 (2003), s. 114.

⁷⁸³Minutes of the Meeting, przyp. 19, s. 10.

⁷⁸⁴Ibidem, s. 3-4.

⁷⁸⁵Ibidem, s. 5, 8, 11.

⁷⁸⁶Por. J. Pauwelyn, Conflict of norms, przyp. 3, s. 222; M. Jordan, Sanktionsmöglichkeiten im WTO, przyp. 20, s. 119-141.

⁷⁸⁷A. Rosas, Implementation and Enforcement, przyp. 750, s. 140.

⁷⁸⁸Por. P.C. Mavroidis, Remedies in a WTO Legal System, przyp. 716, s. 765; J. Pauwelyn, Conflict of norms, przyp. 3, s. 224-227.

⁷⁸⁹J. Crawford, Commentaries to the draft articles, przyp. 39, s. 357; podobnie, Third Report on State Responsibility, Addendum 4, 4 August 2000 (A/CN.4/507/Add.4) , pkt 420, dostępne na stronie http://www.lcil.cam.ac.uk/Media/ILCSR/0059224e.doc.

⁷⁹⁰Por. Dispute Settlement Body - Minutes of Meeting - Held in the Centre William Rappard on 11 February 2000, WT/DSB/M/75, 7 March 2000, s. 5-9; raport został oceniony pozytywnie przez Ekwador, Dispute Settlement Body - Minutes of Meeting - Held in the Centre William Rappard on 26 September 2000, WT/DSB/M/89, 23 October 2000, s. 3, pkt 8.

⁷⁹¹Por. A. Desmedt, Proportionality in WTO Law, przyp. 17, s. 449.

⁷⁹²J. Crawford, Commentaries to the draft articles, przyp. 39, s. 326-327.

⁷⁹³Case concerning the Air Service Agreement, przyp. 39.

⁷⁹⁴ General Comment 8 (1997) of the Committee on Economic, Social and Cultural Rights, E/C.12/1997/8, 5 December 1997 , pkt 1 i 4.

⁷⁹⁵J. Crawford, Commentaries to the draft articles, przyp. 39, s. 334-336; pakt otwarty do podpisu w Nowym Jorku dnia 19 grudnia 1966 r., Dz. U. z 1977 r. Nr 38, poz. 169.

⁷⁹⁶P. Szwedo, Rozstrzyganie sporów w ramach Światowej Organizacji Handlu a prawa człowieka, przyp. 530.

⁷⁹⁷ EC-Bananas III (US) (Article 22. 6 - EC), przyp. 16, pkt 3.6-3.7.

⁷⁹⁸ EC-Bananas III (US) (Article 22. 6 - EC), przyp. 16, pkt 3.8.

⁷⁹⁹Na gruncie ogólnego prawa międzynarodowego wysokość zawieszanych zobowiązań ma przede wszystkim spełniać kryterium proporcjonalności, por. pkt 2.1.

⁸⁰⁰ Ibidem, pkt 3.9-3.10.

⁸⁰¹E. Kessie, Dispute Settlement. World Trade Orgaznization. Implementation and Enforcement, s. 29, dostępne na stronie http://www.unctad.org/en/docs/edmmisc232add23_en.pdf.

⁸⁰²Na temat terminu zob. pkt 1.5.

⁸⁰³EC-Bananas III (Equador) (Article 22. 6 - EC), przyp. 421, pkt 52-53.

⁸⁰⁴United States - Gambling and Betting Services (Article 22.6), przyp. 7, pkt 4.15-4.21.

⁸⁰⁵Ang. practicable, fr. possible , francuskie tłumaczenie bliższe jest określeniu "możliwe". Inne uwagi tłumaczeniowe zostały zawarte w przyp. 13, 32, 296, 321, 758, i pkt 4.5.

⁸⁰⁶ Na podstawie The New Sorter Oxford English Dictionary, Oksford 1993, s. 2317.

⁸⁰⁷EC-Bananas III (Equador) (Article 22. 6 - EC), przyp. 421, pkt 70.

⁸⁰⁸Ang. effective, fr. efficace.

⁸⁰⁹EC-Bananas III (Equador) (Article 22. 6 - EC), przyp. 421, pkt 72.

⁸¹⁰Ibidem, pkt 73.

⁸¹¹ Ibidem, pkt 78.

⁸¹²Ibidem, pkt 31.

⁸¹³Ibidem, pkt 125-126. Ponadto arbitrzy odnieśli się do takich czynników, jak udział w hand-lu światowym, różnice w PKB i w PKB na mieszkańca, ilość mieszkańców.

⁸¹⁴Ibidem , pkt 93, 95, 96, 110.

⁸¹⁵Ibidem, pkt 70 i n., w szczególności 73 i 76, 88.

⁸¹⁶Ibidem, pkt 89, 91.

⁸¹⁷Ibidem, pkt 79.

⁸¹⁸Ibidem, pkt 84, 128. Precyzując, arbitrzy stwierdzili, że Ekwador winien był zbadać znaczenie handlu bananami i ich dystrybucję, a także znaczenie handlu bananami wobec całego handlu towarami i usługami.

⁸¹⁹Ibidem, pkt 85-86.

⁸²⁰T.E. Josling, Bananas and the WTO: Testing the New Dispute Settlement Process (w:) Banana Wars: The Anatomy of Trade Dispute, red. T.E. Josling, T.G. Taylor, Stanford (California) 2003, s. 190, za: J. McCall Smith, Compliance Bargaining in the WTO: Ecuador and the Banana Dispute, dostępne na stronie http://www.ruig-gian.org/ressources/dupont-Smith.pdf, s. 15.

⁸²¹ EC-Bananas III (Equador) (Article 22. 6 - EC), przyp. 421, pkt 72, 99-101, 173, przyp. 13.

⁸²² United States - Gambling and Betting Services (Article 22.6), przyp. 7, pkt 4.52-4.65.

⁸²³Ibidem, pkt 4.87, 4.90, 4.91, 4.98.

⁸²⁴EC-Bananas III (Equador) (Article 22. 6 - EC), przyp. 421, pkt 139, 159.

⁸²⁵Ang., fr. suggestions.

⁸²⁶Ang., fr. recommendations.

⁸²⁷M. Matsushita, T.J. Schoenbaum, P.C. Mavroidis, The World Trade Organization, Law, Practice and Policy, Oksford 2003, s. 81-82.

⁸²⁸Przypis 2 do tekstu TRIPS wyjaśnia, że w niniejszym Porozumieniu "Konwencja paryska" oznacza Konwencję paryską o ochronie własności przemysłowej, "Konwencja paryska (1967)" oznacza Akt sztokholmski tej konwencji z dnia 14 lipca 1967 r., "Konwencja berneńska" oznacza Konwencję berneńską o ochronie dzieł literackich i artystycznych, "Konwencja berneńska (1971)" oznacza Akt paryski tej Konwencji z dnia 24 lipca 1971 r., "Konwencja rzymska" oznacza Międzynarodową konwencję o ochronie wykonawców, producentów fonogramów i organizacji nadawczych, przyjętą w Rzymie w dniu 26 października 1961 r., "Traktat o własności intelektualnej w odniesieniu do układów scalonych" (Traktat IPIC) oznacza traktat o własności intelektualnej w odniesieniu do układów scalonych, przyjęty w Waszyngtonie w dniu 26 maja 1989 r.

⁸²⁹ Art. 22 Konwencji rzymskiej: "Umawiające się Państwa zastrzegają sobie prawo zawierania między sobą umów specjalnych, które przyznają wykonawcom, producentom fonogramów lub organizacjom nadawczym prawa w zakresie szerszym niż przyznane na mocy niniejszej konwencji lub zawierają inne postanowienia niepozostające w sprzeczności z tą konwencją".

Art. 19 Konwencji paryskiej: "Uzgodniono, że Państwa będące członkami Związku zastrzegają sobie prawo zawierania oddzielnie między sobą porozumień szczególnych w sprawach ochrony własności przemysłowej, pod warunkiem że porozumienia te nie będą sprzeczne z postanowieniami niniejszej Konwencji".

Polskie tłumaczenia: Akt sztokholmski zmieniający Konwencję paryską o ochronie własności przemysłowej z dnia 20 marca 1883 r. zmienioną w Brukseli dnia 14 grudnia 1900 r., w Waszyngtonie dnia 2 czerwca 1911 r., w Hadze dnia 6 listopada 1925 r., w Londynie dnia 2 czerwca 1934 r., w Lizbonie dnia 31 października 1958 r., sporządzony w Sztokholmie dnia 14 lipca 1967 r. (Dz. U. z 1975 r. Nr 9, poz. 51) oraz Międzynarodowa konwencja o ochronie wykonawców, producentów fonogramów oraz organizacji nadawczych, sporządzona w Rzymie dnia 26 października 1961 r. (Dz. U. z 1997 r. Nr 125, poz. 800).

⁸³⁰Art. 28 ust. 1.: "Każdy spór między dwoma lub kilkoma Państwami członkowskimi Związku, dotyczący interpretacji lub stosowania niniejszej Konwencji, który nie będzie rozstrzygnięty w drodze rokowań, może być przekazany Międzynarodowemu Trybunałowi Sprawiedliwości przez którekolwiek z Państw, których spór dotyczy, w drodze podania zgodnego ze statutem Trybunału, chyba że Państwa te uzgodnią inny sposób rozstrzygnięcia sporu (...)".

⁸³¹Art. 30: "Wszelkie spory, jakie mogą wyniknąć między dwoma lub większą liczbą Umawiających się Państw w sprawie interpretacji lub stosowania niniejszej konwencji, a które nie zostały rozwiązane drogą negocjacji, na wniosek jednej ze stron sporu o wydanie decyzji są kierowane do Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości, chyba że strony uzgodniły inny tryb rozstrzygnięcia sporu".

⁸³²E. Vranes, Cross-retaliation under GATS and TRIPs - An Optimal Enforcement Device for Developing Countries? (w:) The Banana Dispute. An Economic Analysis, red. F. Breuss, S. Griller, E. Vranes, Wiedeń-Nowy Jork 2003, s. 125. Tekst ten stanowi zmodyfikowaną wersję wcześniejszego artykułu: E. Vranes, Principles and Emerging Problems of WTO Cross Retaliation, Europäische Zeitschrift für Wirtschaftsrecht, nr 12/1 (2001), s. 10-15.

⁸³³Art. 30: "(...) 2. Jeżeli traktat precyzuje, że jest podporządkowany traktatowi wcześniejszemu lub późniejszemu bądź że nie należy uważać go za niezgodny z takim traktatem, postanowienia tego traktatu mają przewagę.

3. Jeżeli wszystkie strony traktatu wcześniejszego są zarazem stronami traktatu późniejszego, lecz traktat wcześniejszy nie wygasł ani stosowanie jego nie zostało zawieszone na mocy artykułu 59, traktat wcześniejszy ma zastosowanie tylko w takim zakresie, w jakim jego postanowienia można pogodzić z postanowieniami traktatu późniejszego.

4. Jeżeli strony traktatu późniejszego nie obejmują wszystkich stron traktatu wcześniejszego:

a)w stosunkach między państwami będącymi stronami obu traktatów ma zastosowanie ta sama reguła, co w ustępie 3;

b) w stosunkach między państwem będącym stroną obu traktatów a państwem-stroną jedynie jednego traktatu ich wzajemne prawa i obowiązki reguluje traktat, którego stronami są oba państwa".

⁸³⁴Np. Rosja nie jest członkiem WTO, ale jest stroną Konwencji rzymskiej, Chiny są w WTO, ale nie są stroną tej konwencji.

⁸³⁵Art. 41. Porozumienia modyfikujące umowy wielostronne tylko między niektórymi ze stron:

"1. Dwie lub więcej stron traktatu mogą zawrzeć porozumienie modyfikujące traktat jedynie w swoich wzajemnych stosunkach, jeżeli:

a)możliwość takiej modyfikacji jest przewidziana w traktacie lub

b) dana modyfikacja nie jest zakazana przez traktat, a zarazem

(i) nie wpływa na korzystanie przez pozostałe strony z ich praw wynikających z traktatu ani na wypełniani ich obowiązków;

(ii) nie dotyczy postanowienia, którego uchylenie jest nie do pogodzenia z efektywną realizacją przedmiotu i celu traktatu jako całości (...)".

⁸³⁶E. Vranes, Cross-retaliation, przyp. 832, s. 127.

⁸³⁷A. Verdross, B. Simma, Universelles Völkerrecht: Theorie und Praxis, Berlin 1984, s. 508; W. Karl, Vertrag und spätere Praxis im Völkerrecht: zum Einfluss der Praxis auf Inhalt und Bestand völkerrechtlicher Verträge, Berlin-Nowy Jork 1983, s. 58 i n., 70-72, za: E. Vranes, Cross-retaliation, przyp. 832, s. 128.

⁸³⁸E. Vranes, Cross-retaliation, przyp. 832, s. 128.

⁸³⁹Art. 64. Rozstrzyganie sporów:

"1. Postanowienia artykułów XXII i XXIII GATT 1994 oraz Uzgodnienia w sprawie zasad i procedur regulujących rozstrzyganie sporów będą miały zastosowanie do konsultacji i rozstrzygania sporów z zakresu niniejszego Porozumienia, z wyjątkiem tych szczegółowo określonych w niniejszym Porozumieniu.

2. Punkty 1(b) i 1(c) artykułu XXIII GATT 1994 nie będą miały zastosowania do rozstrzygania sporów na podstawie niniejszego Porozumienia przez okres pięciu lat od wejścia w życie Porozumienia WTO.

3. W okresie, o którym mowa w ust. 2, Rada TRIPS zbada zakres i warunki dopuszczalności zażaleń typu określonego w ust. 1(b) i 1(c) artykułu XXIII dokonywanych zgodnie z niniejszym Porozumieniem oraz przedłoży Konferencji Ministerialnej zalecenia do zatwierdzania. Jakakolwiek decyzja Konferencji Ministerialnej o zatwierdzeniu takich zaleceń lub przedłużeniu okresu wskazanego w ust. 2, będzie podejmowana jedynie w drodze konsensusu, a zatwierdzone zalecenia będą skuteczne w stosunku do wszystkich członków bez dalszego formalnego postępowania w sprawie zatwierdzenia".

⁸⁴⁰EC-Bananas III (Equador) (Article 22. 6 - EC), przyp. 421, pkt 149-151.

⁸⁴¹A.S. Bishop, The Second Legal Revolution, przyp. 412, s. 30.

⁸⁴²EC-Bananas III (Ecuador) (Article 22. 6 - EC), przyp. 421, pkt 152.

⁸⁴³Więcej na ten temat w kontekście styku problematyki prawa WTO i praw człowieka zob. P. Szwedo, Rozstrzyganie sporów w ramach Światowej Organizacji Handlu a prawa człowieka , przyp. 530.

⁸⁴⁴Art. 51: "Członkowie zastosują (...) procedury dające możliwość posiadaczowi praw, który ma uzasadnione podstawy, aby przypuszczać, że może mieć miejsce import towarów oznaczonych podrabianym znakiem towarowym lub pirackich towarów naruszających prawa autorskie, złożenia pisemnego wniosku do odpowiednich organów administracyjnych lub sądowych o wstrzymanie przez władze celne wydania takich towarów do wolnego obrotu. (...) Członkowie mogą także ustanowić odpowiednie procedury dotyczące wstrzymania wydania przez władze celne towarów naruszających takie prawa, a przeznaczonych na eksport ze swych terytoriów".

⁸⁴⁵Art. 14: "1. W stosunku do utrwalenia swojego wykonania w formie fonogramu, wykonawcy będą mieli możliwość zapobieżenia bez ich zgody następującym działaniom: utrwalaniu nieutrwalonego wykonania i reprodukcji tego utrwalania. Wykonawcy będą mieli także możliwość zapobieżenia następującym działaniom bez ich zgody: rozpowszechnianiu za pomocą środków bezprzewodowych i publicznemu udostępnianiu ich występu "na żywo".

2. Producentom fonogramów będzie przysługiwać prawo udzielania zgody lub zakazu bezpośredniej lub pośredniej reprodukcji ich fonogramów".

⁸⁴⁶ J.H. Jackson, P. Grané, The Saga Continues, przyp. 412, s. 588.

⁸⁴⁷ EC-Bananas III (Equador) (Article 22. 6 - EC), przyp. 421, pkt 153-156.

⁸⁴⁸ Ibidem, pkt 161-163,

⁸⁴⁹Społeczność międzynarodowa w węższym znaczeniu; por. R. Bierzanek, J. Symonides, Prawo międzynarodowe publiczne, przyp. 26, s. 13. W sporach w ramach WTO Wspólnoty Europejskie występują jako jeden podmiot.

⁸⁵⁰EC-Bananas III (Equador) (Article 22. 6 - EC), przyp. 421, pkt 157.

⁸⁵¹Ibidem, pkt 158.

⁸⁵²A.S. Bishop, The Second Legal Revolution, przyp. 412, s. 32; T.N. Samahon, TRIPS Copyright Dispute Settlement after the Transition and Moratorium: Nonviolation and Situation Complaints against Developing Countries, Law and Policy in International Business, nr 31 (2000), s. 1076; M.C.E.J. Bronckers, The Impact of TRIPS: Intellectual Property Protection in Developing Countries, Common Market Law Review, nr 31 (1994), s. 1277.

⁸⁵³A. Subramanian, J. Watal, Can TRIPS Serve as Enforcement Device for Developing Countries in the WTO?, Journal of International Economic Law, nr 3/3 (2000), s. 408, 411. Na temat problemów prawa wspólnotowego zob. M. Wuorinen, The Cross-retaliation, przyp. 17, s. 340-365, w szczególności s. 351.

⁸⁵⁴E. Canal-Forgues, R. Ostrihansky, New Developments in the GATT Dispute Settlement Procedures, Journal of World Trade, nr 24/2 (1990), s. 79.

⁸⁵⁵A. Subramanian, J. Watal, Can TRIPS Serve as Enforcement Device, przyp. 853, s. 403, 411, 415.

⁸⁵⁶M. Wuorinen, The Cross-retaliation, przyp. 17, s. 345.

⁸⁵⁷EC-Bananas III (Equador) (Article 22. 6 - EC), przyp. 421.

⁸⁵⁸R.E. Hudec, The Adequacy of WTO Dispute Settlement Remedies, przyp. 28, s. 89; J. McCall Smith, Compliance Bargaining in the WTO, przyp. 820, s. 14-15.

⁸⁵⁹E. Vranes, Principles and Emerging Problems, przyp. 832, s. 11.

⁸⁶⁰M. Wuorinen, The Cross-retaliation, przyp. 17, s. 341. Autor analizuje przede wszystkim problemy wynikające z prawa wspólnotowego mogące powodować trudności w korzystaniu z mechanizmu retaliacji krzyżowych przez WE.

⁸⁶¹A. Subramanian, J. Watal, Can TRIPS Serve as Enforcement Device, przyp. 853, s. 403, 405-407, powołując się na wcześniejsze opracowania dotyczące kosztów ochrony praw własności intelektualnych: A.V. Deardroff, Welfare Effects of Global Patent Protection, Economica, nr 59 (1992), s. 33-51. Autorzy powołują się także na opracowania, sprzed okresu obowiązywania TRIPS, analizujące zalety retaliacji w ramach tego porozumienia: T. Cottier, Intellectual Property in International Trade Law and Policy: The GATT Connection, Aussenwirtschaft, 1992, s. 79-105, w szczególności s. 103-105; T. Cottier, The Prospects for Intellectual Property in GATT, Common Market Law Review, nr 28 (1991), s. 382-414, w szczególności s. 383, 389, 392.

⁸⁶²Deklaracja ministerialna podpisana w Singapurze dnia 13 grudnia 1996 r. o handlu produktami technologii informatycznej (ITA), Dz. U. z 2002 r. Nr 195, poz. 1648.

⁸⁶³National Research Council (NRC), Hamburg Institute for Economic Research, Kiel Institute for World Economics, Conflict and Cooperation in National Competition for High-Technology Industry, Waszyngton 1996, s. 171.

⁸⁶⁴E. Vranes, Cross-retaliation, przyp. 832, s. 129.

⁸⁶⁵A. Subramanian, J. Watal, Can TRIPS Serve as Enforcement Device, przyp. 853, s. 414.

⁸⁶⁶Ang. mutually agreed solution, fr. solutions convenues d’un commun accord, art. 3 ust. 6 DSU, EC-Bananas III (Ecuador) (Article 22. 6 - EC), przyp. 421, pkt 177.

⁸⁶⁷United States - Subsidies on Upland Cotton - Recourse to Article 7.9 of the SCM Agreement and Article 22.2 of the DSU by Brazil , WT/DS267/26, 7 October 2005.

⁸⁶⁸ United States - Subsidies on Upland Cotton - Recourse by the United States to Article 22.6 of the DSU and Article 7.10 of the SCM Agreement - Communication from the Arbitrator, WT/DS267/29, 7 December 2005.

⁸⁶⁹Minutes of Meeting, przyp. 763, s. 3.

⁸⁷⁰Ibidem, s. 4, 8.

⁸⁷¹EC-Hormones (US) (Article 22.6), przyp. 341, pkt 15.

⁸⁷²Arbitrzy stwierdzili, że im wniosek jest bardziej szczegółowy, tym lepiej. Taka precyzja jest pożądana w świetle celów określonych w DSU, czyli "bezpieczeństwa i przewidywalności w wielostronnym systemie handlu" (art. 3 ust. 2), szybkiego i pozytywnego rozstrzygania konfliktów (art. 3 ust. 3 i ust. 7) oraz stosowania procedury w dobrej wierze (art. 3 ust. 10). Ibidem, przyp. 13.

⁸⁷³Ang. the nature of the concessions or other obligations to be suspended, fr. la nature des concessions ou des autres obligations à suspendre.

⁸⁷⁴EC-Hormones (US) (Article 22.6) , przyp. 341, pkt 16-20, w szczególności pkt 18-19.

⁸⁷⁵Ibidem, pkt 21, 81.

⁸⁷⁶US - 1916 Act, (EC) (Article 22.6), przyp. 355, pkt 5.37-5.44.

⁸⁷⁷Ang. counter-subsidy, fr. contre-subvention.

⁸⁷⁸Brazil - Aircraft (Article 22.6) , przyp. 343, pkt 3.30, 3.41.

⁸⁷⁹Ang. other countermeasures than suspension of concessions or obligations, fr. des contre-mesures autres que la suspension de concessions ou d’autres obligations, ibidem , pkt 3.58. Por. także E. Mekay, Subsidies Concession Largely Symbolic, Groups Say, dotępne na stronie http://www.ipsnews.net/news.asp?idnews=31478, a także D. Luff, Le droit de l’Organisation mondiale du commerce, przyp. 20, s. 945-946.

⁸⁸⁰Brazil - Aircraft (Article 22.6) , przyp. 343, pkt 3.28.

⁸⁸¹Argument z US - 1916 Act, (EC) (Article 22.6) , przyp. 355, pkt 3.7.

⁸⁸²Brazil - Aircraft (Article 22.6), przyp. 343, przyp. 57.

⁸⁸³United States - Gambling and Betting Services (Article 22.6) , przyp. 7, pkt 5.3-5.12.

⁸⁸⁴Zob. przyp. 355.

⁸⁸⁵Ang. United States Trade Representative.

⁸⁸⁶ EC-Hormones (US) (Article 22.6), przyp. 341, pkt 22, 23.

⁸⁸⁷Ang. carousel retaliation technique.

⁸⁸⁸European Communities (Hormones) - Recourse by the United States to Article 22.2 of the DSU, przyp. 438.

⁸⁸⁹D. Wüger, The Never Ending Story: The Implementation Phase In The Dispute Between The EC And The United States on Hormone-Treated Beef, Law and Policy in International Business, nr 33, s. 804, za danymi z Inside U.S. Trade.

⁸⁹⁰R.R. Ludwikowski, Handel międzynarodowy, przyp. 8, s. 303.

⁸⁹¹Ang. implementation is imminent.

⁸⁹²Na podstawie United States Code, tytuł 19, § 2416. Monitoring of foreign compliance. Tekst ustawy dostępny na stronie http://www4.law.cornell.edu/uscode/html/uscode19/usc_sec_19_00002416-000-.html.

⁸⁹³J.H. Jackson, P. Grané, The Saga Continues, przyp. 412, s. 589-590.

⁸⁹⁴D. Wüger, The Never Ending Story, przyp. 889, s. 807, na podstawie protokołów Kongresu ( Congress Reports).

⁸⁹⁵Ang. schedule of commitments, fr. liste d’engagements.

⁸⁹⁶Ang. structural imbalance, fr. un déséquilibre structurel.

⁸⁹⁷United States - Section 306 of the Trade Act of 1974 and Amendments Thereto - Request for Consultations by the European Communities, G/L/386 WT/DS200/1, 13 June 2000.

⁸⁹⁸Por. R.A. Ford, The Beef Hormone Dispute and Carousel Sanctions: A Roundabout Way of Forcing Compliance with World Trade Organization Decisions, Brooklyn Journal of International Law, nr 27 (2002), s. 565.

⁸⁹⁹ Ibidem.

⁹⁰⁰Ponieważ projekty nowelizacji DSU w zakresie dopuszczalności retaliacji "karuzelowych" mają znaczenie dla wykładni obecnego kształtu regulacji (por. przyp. 905), zostały omówione w tym miejscu, a nie w ramach ogólnego rozdziału poświęconego postulatom de lege ferenda (rozdział 12).

⁹⁰¹A.O. Sykes, "Mandatory" Retaliation for Breach of Trade Agreements: Some Thoughts on the Strategic Design of Section 301, Boston University International Law Journal, nr 8 (1990), s. 302; J.H. Jackson, The World Trading System: Law and Policy of International Economic Relations, Cambridge (Massachusetts) 1989, Cambridge (Massachusetts)-Londyn 1997, s. 117; R.A. Ford, The Beef Hormone Dispute, przyp. 898, s. 565.

⁹⁰²D. Wüger, The Never Ending Story, przyp. 889, s. 808-810.

⁹⁰³T.L. Anderson, B. Grewell, It Isn’t Easy Being Green: Environmental Policy Implications for Foreign Policy, International Law and Sovereignty, Chicago Journal of International Law, nr 2, s. 438.

⁹⁰⁴D. Wüger, The Never Ending Story, przyp. 889, s. 810.

⁹⁰⁵ Ministerial Conference - Fourth Session - Doha, 9-13 November 2001 - Proposal to Amend the Dispute Settlement Understanding on Rules and Procedures Governing the Settlement of Disputes, Communication from the Philippines and Thailand, WT/MIN(01)/W/3, 9 October 2001; Dispute Settlement Body - Special Session - Proposal to Review Article 22.7 of the Understanding on Rules and Procedures Governing the Settlement of Disputes, Communication from the Philippines and Thailand, TN/DS/W/3, 21 March 2002 , pkt c. Wskazany tekst nowelizacji spotkał się z aprobatą Wspólnot Europejskich, Contribution of the European Communities, przyp. 330, pkt 24; Dispute Settlement Body - Special Session - Contribution of the European Communities and its Member States to the Improvement and Clarification of the WTO Dispute Settlement Understanding, Communication from the European Communities, TN/DS/W/38, 23 January 2003. Podobną propozycję przedstawiła Australia, Communication from Australia, TN/DS/W/8, przyp. 332, pkt c; Dispute Settlement Body - Special Session - Negotiations on Improvements and Clarifications of the Dispute Settlement Understanding - Communication from Australia, TN/DS/W/34, 22 January 2003; Dispute Settlement Body - Special Session - Negotiations on Improvements and Clarifications of the Dispute Settlement Understanding - Communication from Australia, TN/DS/W/49, 17 February 2003, art. 22 ust. 7 projektu nowelizacji. W kontekście retaliacji karuzelowych i szukania metod zapewnienia równoważności poziomu zawieszenia koncesji lub zobowiązań z poziomem zniweczenia lub naruszenia warto wskazać na propozycję Meksyku, która w zmienionej wersji art. 22 ust. 7 proponowała możliwość powtórnego arbitrażu celem ustalenia poziomu retaliacji w sytuacji zmiany poziomu strat. Pomysł ten jest zbieżny z ideą dostosowania poziomu środków odwetowych ze względów technicznych, Amendments to the Understanding on Rules and Procedures Governing the Settlement of Disputes Proposed by Mexico, Communication from Mexico, TN/DS/W/40, 27 January 2003.

⁹⁰⁶R.A. Ford, The Beef Hormone Dispute, przyp. 898, s. 566.

⁹⁰⁷ Por. P.C. Mavroidis, Remedies in a WTO, przyp. 716, s. 780.

⁹⁰⁸Niniejszy rozdział stanowi skróconą i zmodyfikowaną wersję artykułu P. Szwedo, The Functions of GATT/WTO Enforcement Measures, Miscellanea Iuris Gentium, nr 8-9 (2005-2006), s. 173-192.

⁹⁰⁹Określenia te można stosować zamiennie, w kontekście ogólnego prawa międzynarodowego częściej stosowane jest pojęcie celu: purposes of counter-measures, por. O.Y. Elagab, The Legality Of Non-Forcible Counter-Measures In International Law, Oksford 1988, s. 44; purposes of peacetime unilateral remedies, por. E. Zoller, Peacetime Unilateral Remedies, przyp. 23, s. 46; finalité des réactions, objectif des réactions, por. L.-A. Sicilianos, Les réactions décentralisées à l’illicite, przyp. 43, s. 49 i n.; fonctions des contre-mesures, por. D. Alland, Justice privée et ordre juridique international, przyp. 55, s. 187.

⁹¹⁰R.E. Hudec, The New WTO Dispute Settlement Procedure, przyp. 527, s. 2.

⁹¹¹M.P. Tkacik, Post-Uruguay Round GATT/WTO Dispute Settlement: Substance, Strengths, Weaknesses and Causes for Concern, International Legal Perspectives, nr 9 (1997), s. 171.

⁹¹²A.M. Khanasari, Searching for the Perfect Solution: International Dispute Resolution and the New World Trade Organization, Hastings International and Comparative Law Review, nr 20 (1996), s. 185.

⁹¹³ Niektórzy autorzy podkreślają jednak legitymację decyzji zapadających w rezultacie pozytywnego konsensusu. Mimo to cena, jaką przyszło w pewnym momencie płacić za tę legitymację była zbyt wysoka, skoro pozbawiała ona system efektywności. Na temat prób zreformowania tej zasady zob. R.E. Hudec, Enforcing International Trade Law, przyp. 721, s. 12.

⁹¹⁴Tak L.-A. Sicilianos, Les réactions décentralisées à l’illicite, przyp. 43, s. 66. W kontekście tej funkcji Elisabeth Zoller twierdzi, że funkcja wyrównania poziomu zobowiązań może mieć charakter jedynie korekcyjny, nie może natomiast oddziaływać egzekucyjnie. Pogląd taki nie wydaje się słuszny, co wynika z wzajemnego nakładania się funkcji, por. pkt 9.7; E. Zoller, Peacetime Unilateral Remedies, przyp. 23, s. 50-51.

⁹¹⁵L.-A. Sicilianos, Les réactions décentralisées à l’illicite, przyp. 43, s. 66; Bruno Simma, który podkreślił zasadę do ut des i pacta sunt servanda jako fundamenty prawa traktatów, stwierdził, że zawieszenie stosowania umowy będzie miało na celu wyrównanie poziomu praw i obowiązków, natomiast przeciwśrodek zgodny z zasadami odpowiedzialności służy bardziej jako środek przymusu, por. B. Simma, Reflections o article 60 of the Vienna Convention on the law of treaties and its background in general international law, Österreichische Zeitschrift für öffentliches Recht, nr 20 (1970), s. 20-21; podobnie Willem Riphagen zauważył, że niedopuszczalność represaliów w danym wypadku nie wyklucza zawieszenia stosowania umowy międzynarodowej na zasadzie wzajemności jako konsekwencja jego niewypełnienia przez drugą stronę, por. W. Riphagen, 4e rapport, przyp. 72, s. 19, pkt 103 in fine; L. Cavaré zaznaczył równość podmiotów w prawie odpowiedzianości międzynarodowej państw i ich niezależność w ocenie skutków naruszenia, por. L. Cavaré, Le droit international public positif, Paryż 1969, t. II, s. 409-410.

⁹¹⁶E. Cannizzaro, The Role of Proportionality, przyp. 50, s. 900.

⁹¹⁷C. Wilcox, Charter for World Trade, Nowy Jork 1949, s. 159. Omawiany fragment jest cytowany także w: S. Charnovitz, Rethinking WTO Trade Sanctions, przyp. 20, s. 801. Podobnie w odniesieniu do art. XXIII GATT pisze J.H. Jackson, The World Trade and the World of GATT, przyp. 96, s. 169, zauważając, że termin "sankcja" był unikany w ramach GATT.

⁹¹⁸R.E. Hudec, The GATT Legal System: A Diplomat’s Jurisprudence (w:) Essays on the Nature of International Trade Law, Londyn 1999, s. 28-30.

⁹¹⁹R.E. Hudec, The Adequacy of WTO Dispute Settlement Remedies , przyp. 28, s. 86.

⁹²⁰K.W. Dam, The GATT, przyp. 128, s. 352.

⁹²¹A. von Bogdandy, The Non-Violation Procedure, przyp. 292, s. 109.

⁹²²Zawieszenie zobowiązań w ramach TRIPS nie będzie miało skutku protekcjonistycznego, może jednak prowadzić do skutków ekonomicznych, których państwa rozwinięte obawiają się w znacznie bardziej.

⁹²³Ang. rebalance, fr. rééquilibrer.

⁹²⁴Zob. US - FSC (Article 22.6), przyp. 353, pkt 6.56.

⁹²⁵US - 1916 Act, (EC) (Article 22.6) , przyp. 355, pkt 5.3, 5.4; por. US - Byrd (EC) (Article 22.6), przyp. 355, pkt 3.74.

⁹²⁶Por. H. Ruiz Fabri, Le contentieux de l’exécution dans le règlement des différends de l’Organisation mondiale du commerce, Journal du droit international, nr 127 (2000), s. 632.

⁹²⁷Fr. coercition.

⁹²⁸D. Alland, Justice privée et ordre juridique international, przyp. 55, s. 57.

⁹²⁹E. Zoller, Peacetime Unilateral Remedies, przyp. 23, s. 22.

⁹³⁰Ibidem, s. 54-55.

⁹³¹J. Crawford, Commentaries to the draft articles, przyp. 39, s. 327.

⁹³²Ang. for the time being, fr. temporaire.

⁹³³J. Crawford, Commentaries to the draft articles, przyp. 39, s. 331.

⁹³⁴H.L.A. Hart, Pojęcie prawa, Warszawa 1998, s. 114 i n.

⁹³⁵Elisabeth Zoller i Linos-Alexandre Sicilianos wymieniają je w pierwszej kolejności, por. E. Zoller, Peacetime Unilateral Remedies, przyp. 23, s. 47; L.-A. Sicilianos Les réactions décentralisées à l’illicite, przyp. 43, s. 48.

⁹³⁶Por. E. Zoller, Peacetime Unilateral Remedies, przyp. 23, s. 68, 75.

⁹³⁷Por. P.-T. Stoll, Article XXIII GATT 1994, przyp. 292, nb 6-10.

⁹³⁸W ramach GATT występowały także alternatywne mechanizmy odwetowe (zob. pkt 3.5.). W odniesieniu do art. XXVIII Andreas F. Lowenfeld w analizie "wojny kokoszej" stwierdził, że zastosowanie tego przepisu może służyć jako "nacisk na Wspólnotę Europejską, by ta zmodyfikowała swoją politykę w zakresie drobiu" oraz środek zapobiegawczy tego typu działaniom w przyszłości. Zatem przepisy dotyczące alternatywnych metod retaliacyjnych w GATT mogły służyć do "nakłonienia do przestrzegania" oraz "prewencji". Jednak w "wojnie kokoszej" retaliacje nie przyniosły rezultatu w postaci zmiany wspólnotowej polityki handlowej (zob. pkt 3.5.2). Według Lowenfelda system GATT nie był bowiem oparty na sankcjach, ale na presji moralnej (zob. pkt 3.7); por. A.F. Lowenfeld, "Doing Unto Others", przyp. 218, s. 615-616.

⁹³⁹Por. United States - Gambling and Betting Services (Article 22.6), przyp. 7, pkt 2.7. Argumenty przeciwne tej tezie wyrazili: D. Palmeter, S.A. Alexandrov, "Inducing compliance" in WTO dispute settlement (w:) The Political Economy, red. D.L.M. Kennedy, J.D. Southwick, przyp. 20, s. 646; z przedstawionym stanowiskiem nie zgadza się S. Charnovitz, The WTO’s Problematic ‘Last Resort’, przyp. 20, s. 16.

⁹⁴⁰Ang. temporary measure of last resort, fr. mesure temporaire de dernier recours. EC-Hormones (US) (Article 22.6) , przyp. 341, pkt 39.

⁹⁴¹Brazil - Aircraft (Article 22.6), przyp. 343, pkt 3.44, Canada - Aircraft Credits and Guarantees (Article 22.6), przyp. 341, pkt 5.3, 5.7.

⁹⁴²US - Byrd (EC) (Article 22.6), przyp. 355, pkt 6.2.

⁹⁴³Ang. Counter-measures of a punitive nature, fr. contre-mesures de caractère punitif, EC-Bananas III (US) (Article 22. 6 - EC), przyp. 16, pkt 6.3; United States - Gambling and Betting Services (Article 22.6), przyp. 7, pkt 2.7.

⁹⁴⁴US - FSC (Article 22.6), przyp. 353, pkt 3.2, 5.52, 5.62, Brazil - Aircraft (Article 22.6), przyp. 343, pkt 3.44, 3.45, 5.57, Canada - Aircraft Credits and Guarantees (Article 22.6), przyp. 353, pkt 3.47.

⁹⁴⁵Ang. a countermeasure is "appropriate" inter alia if it effectively induces compliance, fr. qu’une contre-mesure est "appropriée" si, entre autres choses, elle incite effectivement au respect des recommandations et décisions, Brazil - Aircraft (Article 22.6), przyp. 343, pkt 3.44, podkreślenia w tekście oryginalnym.

⁹⁴⁶Canada - Aircraft Credits and Guarantees (Article 22.6), przyp. 353, pkt 3.48.

⁹⁴⁷S. Charnovitz, Rethinking WTO Trade Sanctions, przyp. 20, s. 807-808.

⁹⁴⁸Ang. judicialization, por. S. Dillon, Observations on Trade Law and Globalization, International Journal of Legal Information, nr 33 (2005), s. 105; fr. juridictionnalisation, por. G. Malinverni, Le règlement des différends, przyp. 153, s. 171.

⁹⁴⁹L.B. de Chazournes, Les contre-mesures, przyp. 204, s. 53, podobnie Y. Fukunaga, Securing Compliance, przyp. 11, s. 417, analogicznie na gruncie ogólnego prawa międzynarodowego L.-A. Sicilianos, Les réactions décentralisées à l’illicite, przyp. 43, s. 69; por. pkt 9.7.

⁹⁵⁰E. Zoller, Peacetime Unilateral Remedies, przyp. 23, s. 56-57, za: Dioniso Anzilotti, który podkreślał, że w prawie międzynarodowym nie istnieje opozycja między odpowiedzialnością karną i cywilną, jak ma to miejsce na gruncie prawa krajowego, por. D. Anzilotti, Cours de droit international, Paryż 1929, t. I, s. 522.

⁹⁵¹E. Zoller, Peacetime Unilateral Remedies, przyp. 23, s. 56.

⁹⁵²E. Zoller, Peacetime Unilateral Remedies, przyp. 23, s. 57, za: R. Ago, Le délit international, przyp. 12, s. 528, który zwracał uwagę, że element punitywny (un caractère afflictif et répressif, un caractère indéniable de peine) jest silnie zakorzeniony w represaliach.

⁹⁵³E. Zoller, Peacetime Unilateral Remedies, przyp. 23, s. 57 za Georgiem Schwarzenbergerem, który pisał o jus aequum ograniczającym zastosowanie represaliów, por. G. Schwarzenberger, The Fundamental Principles of International Law, Recueil des cours de l’Académie de droit international de La Haye, nr 87 (1955), t. I, s. 349.

⁹⁵⁴Ibidem, s. 57-58.

⁹⁵⁵ Ibidem, s. 46; O.Y. Elagab, The Legality Of Non-Forcible Counter-Measures, przyp. 909, s. 46; J. Crawford, Commentaries to the draft articles, przyp. 39, s. 329, 331.

⁹⁵⁶EC-Bananas III (US) (Article 22. 6 - EC), przyp. 16, pkt 5.3, EC-Hormones (US) (Article 22.6), przyp. 341, pkt 40, Brazil - Aircraft (Article 22.6), przyp. 343, pkt 3.55, US - FSC (Article 22.6), przyp. 353, pkt 5.62, US - 1916 Act, (EC) (Article 22.6), przyp. 355, pkt 5.8.

⁹⁵⁷P.C. Mavroidis, Remedies in a WTO , przyp. 716, s. 776.

⁹⁵⁸Brazil - Aircraft (Article 22.6), przyp. 343, pkt 3.55.

⁹⁵⁹P.C. Mavroidis, Remedies in a WTO, przyp. 957, s. 770.

⁹⁶⁰R.Z. Lawrence, N. Stankard, Should Export Subsidies be Treated Differently?, przyp. 691, s. 34.

⁹⁶¹Por. US - FSC (Article 22.6), przyp. 353, pkt 6.8, gdzie arbitrzy omawiają szerokie zastosowanie programu FSC.

⁹⁶²Takie twierdzenie jest jednak dyskusyjne, por. M. Matsushita, T.J. Schoenbaum, P.C. Mavroidis, The World Trade Organization, przyp. 827, s. 276-277.

⁹⁶³P.C. Mavroidis, Remedies in a WTO, przyp. 957, s. 812.

⁹⁶⁴M Matsushita, T.J. Schoenbaum, P.C. Mavroidis, The World Trade Organization, przyp. 827, s. 276-277.

⁹⁶⁵Por. Brazil - Aircraft (Article 22.6), przyp. 343, pkt 3.54.

⁹⁶⁶ Por. oświadczenie Stanów Zjednoczonych w Dispute Settlement Body - Minutes of Meeting, przyp. 584, s. 10-11.

⁹⁶⁷Canada - Aircraft Credits and Guarantees (Article 22.6), przyp. 353, pkt 3.106-3.107., 3.121.

⁹⁶⁸Dispute Settlement Body - Minutes of Meeting, przyp. 584, s. 10-11.

⁹⁶⁹Por. W. Czapliński, A. Wyrozumska, Prawo międzynarodowe publiczne, przyp. 15, nb 602.

⁹⁷⁰Por. rozważania arbitrów w sprawie amerykańsko-francuskiej umowy lotniczej: "Did [action of the United States] have, beyond the French case, an exemplary character directed at other countries and, if so, did it have to some degree the character of a sanction?"

⁹⁷¹E. Zoller, Peacetime Unilateral Remedies, przyp. 23, s. 56. Abstrahując całkowicie od kwestii legalności amerykańskiej interwencji w Iraku, należy zwrócić uwagę na zmianę kursu politycznego niektórych państw arabskich, np. Libii.

⁹⁷²D. Alland, Justice privée et ordre juridique international, przyp. 55, s. 192.

⁹⁷³Canada - Aircraft Credits and Guarantees (Article 22.6), przyp. 353, pkt 3.112.

⁹⁷⁴Informacje o możliwości zastosowania sankcji gospodarczych rodzą niekorzystne skutki w postaci niepewności na rynkach finansowych. Straty w tym przypadku są jednak znacznie mniejsze niż na skutek samego wdrożenia retaliacji.

⁹⁷⁵Report of the Panel United States - Sections 301-310 of the Trade Act of 1974, WT/DS152/R, 22 December 1999 (cytowane dalej jako US-Section 301), pkt 4.46.

⁹⁷⁶LB. de Chazournes, Les contre-mesures, przyp. 204, s. 100.

⁹⁷⁷Por. R.A. Goldenberg, R. Lawrence, K. Milligan, Brazil’s WTO Cotton Case: Negotiation Through Litigation, Harvard Business School Case, nr N9-905-405 (2004), dostępne także na stronie http://www.iie.com/publications/chapters_preview/3632/05iie3632.pdf.

⁹⁷⁸Fr. imbrication des fonctions, D. Alland, Justice privée et ordre juridique international, przyp. 55, s. 200 i n.; L.-A. Sicilianos, Les réactions décentralisées à l’illicite, przyp. 43, s. 69; E. Cannizzaro, The Role of Proportionality, przyp. 50, s. 900.

⁹⁷⁹L.B. de Chazournes, Les contre-mesures, przyp. 204, s. 53; podobnie Y. Fukunaga, Securing Compliance, przyp. 11, s. 417.

⁹⁸⁰ European Communities - Measures Concerning Meat and Meat Products (Hormones) - Recourse by the United States to Article 22.7 of the DSU, WT/DS26/21, 15 July 1999; European Communities - Measures Concerning Meat and Meat Products (Hormones) - Recourse by Canada to Article 22.7 of the DSU, WT/DS48/19, 15 July 1999.

⁹⁸¹The Hormone Case: Background and History, dostępne na stronie http://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2003/november/tradoc_114730.pdf.

⁹⁸²Por. B. O’Connor, Remedies in the World Trade Organization, przyp. 426, s. 252.

⁹⁸³Dyrektywa nr 2003/74/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 września 2003 r. zmieniająca dyrektywę Rady 96/22/WE dotyczącą zakazu stosowania w gospodarstwach hodowlanych niektórych związków o działaniu hormonalnym, tyreostatycznym i ß-agonistycznym, Dz. Urz. L 262 z 14 października 2003 r., s. 17-21.

⁹⁸⁴Art. 5: "1. Członkowie zapewnią, by ich środki sanitarne lub fitosanitarne były oparte na ocenie ryzyka dla życia lub zdrowia ludzi, zwierząt lub roślin stosownej do okoliczności przy uwzględnieniu technik oceny ryzyka opracowanych przez odpowiednie organizacje międzynarodowe.

2. Przy ocenie ryzyka, Członkowie uwzględnią dostępne dowody naukowe; odpowiednie procesy i metody produkcji; odpowiednie metody inspekcji, pobierania próbek i testowania; stopień powszechności występowania określonych chorób lub szkodników; istnienie obszarów wolnych od chorób i szkodników; odpowiednie warunki ekologiczne i środowiska naturalnego; kwarantannę lub inne działania".

⁹⁸⁵European Communities - Measures Concerning Meat and Meat Products (Hormones) - Communication from the European Communities, WT/DS26/22, WT/DS48/20, 28 October 2003.

⁹⁸⁶Dispute Settlement Body - Minutes of Meeting Held in the Centre William Rappard on 7 November 2003, WT/DSB/M/157, 18 December 2003.

⁹⁸⁷Update of WTO Dispute Settlement Cases - New Developments since Last Update (from 5 June until 9 October 2006), WT/DS/OV/28, 11 October 2006, s. 236, pkt 78.

⁹⁸⁸ United States - Continued Suspension of Obligations in the EC - Hormones Dispute - Request for Consultations by the European Communities, WT/DS320/1, 10 November 2004; Canada - Continued Suspension of Obligations in the EC - Hormones Dispute - Request for Consultations by the European Communities, WT/DS321/1, 10 November 2004.

⁹⁸⁹Ang. precautionary principle, fr. principe de precaution.

⁹⁹⁰EC-Hormones (US) (Appellate Body report), przyp. 435, cz. VI, pkt 25.

⁹⁹¹D. Chichester, Battle of the Beef, the Rematch: an Evaluation of the Latest EC Directive Banning Beef Produced with Growth Hormones and the U.S. Refusal to Accept the Directive as WTO Compliant, American University Law Review, nr 21 (2005), s. 275. Autor postuluje uznanie zasady ostrożności w prawie WTO.

⁹⁹²P.C. Mavroidis, Enforcement of WTO Obligations: remedies and compliance, 2005, s. 66, kopia artykułu w posiadaniu autora niniejszej pracy. Rozszerzenie zastosowania art. 21 ust. 5 na opisywaną sytuację postuluje D. Chichester, ibidem.

⁹⁹³United States - Continued Suspension of Obligations in the EC - Hormones Dispute - Report of the Panel, WT/DS320/.R, 31 March 2008, pkt 7.856, 7.857, 8.1-8.3.

⁹⁹⁴Canada - Continued Suspension of Obligations in the EC - Hormones Dispute - Report of the Panel, WT/DS320/.R, 31 March 2008, pkt 7.841, 7.842, 8.1-8.3.

⁹⁹⁵United States - Continued Suspension of Obligations in the EC - Hormones Dispute - Canada - Continued Suspension of Obligations in the EC - Hormones Dispute, Notification of an Appeal by the European Communities under Article 16.4 and Article 17 of the Understanding on Rules and Procedures Governing the Settlement of Disputes (DSU), and under Rule 20(1) of the Working Procedures for Appellate Review, WT/DS320/12, WT/DS321/12, 2 June 2008.

⁹⁹⁶Update of WTO Dispute Settlement Cases, przyp. 987, cz. 2, s. 232.

⁹⁹⁷Ibidem.

⁹⁹⁸Ibidem, s. 232-233.

⁹⁹⁹Dz. Urz. L 031 z 2 lutego 2001 r., s. 0002-0004.

¹⁰⁰⁰European Communities - Regime for the Importation, Sale and Distribution of Bananas - Notification of Mutually Agreed Solution, WT/DS27/58, 2 July 2001.

¹⁰⁰¹ Ibidem; Ministerial Conference - Fourth Session - Doha, 9-14 November 2001 - European Communities - The ACP-EC Partnership Agreement - Decision of 14 November 2001, WT/MIN(01)/15, 14 November 2001.

¹⁰⁰²Update of WTO Dispute Settlement Cases , przyp. 999, s. 234; Dispute Settlement Body - Minutes of Meeting - Held in the Centre William Rappard on 25 September 2001, WT/DSB/M/110, 22 October 2001.

¹⁰⁰³Dz. Urz. L 345 z 29 grudnia 2001 r., s 13-15, dostępne także na stronie http://www.doc.ukie.gov.pl/dt/32001R2587.doc.

¹⁰⁰⁴ Dispute Settlement Body - Minutes of Meeting - Held in the Centre William Rappard on 18 December 2001, WT/DSB/M/116, 31 January 2002.

¹⁰⁰⁵Banana imports: Commission proposes to open tariff-only negotiations, dostępne na stronie http://europa.eu/rapid/pressReleasesAction.do?reference=IP/04/707&format=HTML&aged=0&langu-age=EN&guiLanguage=en.

¹⁰⁰⁶Latin America, ACP Disagree on Future EU Banana Tariffs, http://www.ictsd.org/weekly/04-10-06/inbrief.htm#2.

¹⁰⁰⁷EU Proposes New Import Duty on Bananas, http://www.ictsd.org/weekly/04-11-03/inbrief.htm#1.

¹⁰⁰⁸Należą do nich: Belize, Kamerun, Wyspy Zielonego Przylądka, Wybrzeże Kości Słoniowej, Suriname Dominika, Grenada, Jamajka, Madagaskar, Somalia, St. Lucia, St. Vincent i Grenadyny.

¹⁰⁰⁹S. Bianchi, Banana War Looms Once Again, http://www.ipsnews.net/interna.asp?idnews =27274.

¹⁰¹⁰ European Communities - The ACP-EC Partnership Agreement - Recourse to Arbitration Pursuant to the Decision of 14 November 2001 - Award of the Arbitrator, WT/L/616, 1 August 2005, pkt 94.

¹⁰¹¹European Communities - The ACP-EC Partnership Agreement - Recourse to Arbitration Pursuant to the Decision of 14 November 2001 - Award of the Arbitrator, WT/L/625, 27 October 2005, pkt 127.

¹⁰¹²Dz. Urz. L 316/1 z 2 lutego 2005 r.

¹⁰¹³European Communities - Banana Import Regime and ACP-EC Partnership Agreement - Request for Consultations by Nicaragua pursuant to Article 21.5 of the DSU Communication from Nikaragua, 7 December 2005, WT/DS27/64; Communication from Panama - European Communities - Banana Import Regime and ACP-EC Partnership Agreement - Request for Consultations by Panama pursuant to Article 21.5 of the DSU, 6 December 2005, WT/DS27/63, Communication from Honduras - European Communities - Banana Import Regime and ACP-EC Partnership Agreement - Request for Consultations by Honduras pursuant to Article 21.5 of the DSU, 5 December 2005, WT/DS27/62.

¹⁰¹⁴European Communities - Regime for the Importation, Sale and Distribution of Bananas - Recourse to Article 21.5 of the DSU by Ecuador - Request for Consultations, WT/DS27/65, 20 November 2006.

¹⁰¹⁵Opening of tariff quota for 2007 for bananas from ACP countries, dostępne na stronie http://ec.europa.eu/agriculture/newsroom/en/240.htm.

¹⁰¹⁶European Communities - Regime for the Importation, Sale and Distribution of Bananas - Recourse to Article 21.5 of the DSU by Ecuador - Request for the Estabilishment of a Panel, WT/DS27/80, 26 February 2007.

¹⁰¹⁷ European Communities - Regime for the Importation, Sale and Distribution of Bananas - Recourse to Article 21.5 of the DSU by Ecuador - Communication from Cameroon, WT/DS27/81, 15 March 2007.

¹⁰¹⁸European Communities - Regime for the Importation, Sale and Distribution of Bananas - Recourse to Article 21.5 of the DSU by Ecuador - Constitution of the Panel, WT/DS27/82, 18 June 2007.

¹⁰¹⁹ European Communities - Regime for the Importation, Sale and Distribution of Bananas - Recourse to Article 21.5 of the DSU by United States - Request for the Establishment of a Panel, WT/DS27/83, 2 July 2007.

¹⁰²⁰European Communities - Regime for the Importation, Sale and Distribution of Bananas - Second Recourse to Article 21.5 of the DSU by Ecuador - Panel Report, WT/DS27/RW2/ECU, 7 April 2008, pkt 8.2 - 8.5.

¹⁰²¹European Communities - Regime for the Importation, Sale and Distribution of Bananas - Recourse to Article 21.5 of the DSU by the United States - Report of the Panel, WT/DS27/RW/USA, 19 May 2008, pkt 8.3; w raportach orzekali ci sami paneliści: Christian Häberli, Kym Anderson, Yuqing Zhang.

¹⁰²²European Communities - Regime for the Importation, Sale and Distribution of Bananas - Second Recourse to Article 21.5 of the DSU by Ecuador - Joint Request by Ecuador and European Communities, WT/DS27/87, 23 May 2008; European Communities - Regime for the Importation, Sale and Distribution of Bananas - Second Recourse to Article 21.5 of the DSU by Ecuador - Joint Request by United States and European Communities, WT/DS27/88, 16 June 2008.

¹⁰²³General overview of active WTO Dispute Settlement Cases involving the EC as complainant or defendant and of active cases under the trade barriers regulation, 6 June 2008, http://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2007/may/tradoc_134652.pdf, s. 9.

¹⁰²⁴Notice relating to the WTO Dispute Settlement proceeding concerning the US tax treatment of FSC - Invitation for comments on the list of products that could be subject to countermeasures, http://trade.ec.europa.eu/doclib/html/114242.htm.

¹⁰²⁵European Commission submits to MS draft list of products that could be subject to countermeasures, http://trade.ec.europa.eu/doclib/html/114515.htm.

¹⁰²⁶United States - Tax Treatment for Foreign Sales Corporations - Recourse by the European Communities to Article 4.10 of the SCM Agreement and Article 22.7 of the DSU, WT/DS108/26, 25 April 2003.

¹⁰²⁷ Dispute Settlement Body - Minutes of Meeting - Held in the Centre William Rappard on 7 May 2003, WT/DSB/M/149, 8 July 2003.

¹⁰²⁸Foreign Sales Corporations (FSC): Commission prepares for the imposition of countermeasures on US products, http://trade.ec.europa.eu/doclib/html/114923.htm.

¹⁰²⁹Rozporządzenie Rady (WE) nr 2193/2003 z dnia 8 grudnia 2003 r. ustanawiające dodatkowe cła przywozowe na niektóre produkty pochodzące ze Stanów Zjednoczonych Ameryki, Dz. Urz. L 328 z 17 grudnia 2003 r., s. 0003-0012. O proweniencji danego towaru decydują przepisy Porozumienia w sprawie reguł pochodzenia; na temat analogicznych regulacji w kontekście GATT 1947 i prawa europejskiego zob. E. Piontek, European Integration and International Law of Economic Interdependence, Recueil des cours de l’Académie de droit international de La Haye, nr 236 (1992), s. 11-125; w kontekście innych umów wolnohandlowych P. Czubik, Wolny handel towarami. Podstawy międzynarodowoprawne regionalizmu handlowego, Kraków 2002, s. 228-241.

¹⁰³⁰FSC: EU starts countermeasures on US products, http://trade.ec.europa.eu/doclib/html/ 116003.htm.

¹⁰³¹USA-Foreign Sales Corporation - Pascal Lamy welcomes US Senate vote, http://trade.ec.europa.eu/doclib/html/117128.htm.

¹⁰³²US-Foreign Sales Corporation - Pascal Lamy welcomes US House of Representatives vote, http://trade.ec.europa.eu/doclib/html/117754.htm.

¹⁰³³Foreign Sales Corporations (FSC): EU welcomes US repeal of illegal export subsidies - EU to lift sanctions and ask for check on WTO compatibility, http://trade.ec.europa.eu/doclib/html/119759.htm.

¹⁰³⁴Rozporządzenie Rady 171/2005 z dnia 31 stycznia 2005 r. zmieniające i zawieszające stosowanie rozporządzenia nr 2193/2003 ustanawiającego dodatkowe cła przywozowe na niektóre produkty pochodzące ze Stanów Zjednoczonych Ameryki, Dz. Urz. L 28/31 z 1 lutego 2005 r.

¹⁰³⁵Report of the Panel, United States - Tax Treatment for ‘Foreign Sales Corporations’ - Second recourse to Article 21.5 of the DSU by the European Communities, WT/DS108/RW2, 30 September 2005.

¹⁰³⁶Report of the Appellate Body, United States - Tax Treatment for Foreign Sales Corporations - Second Recourse to Article 21.5 of the DSU by the European Communities - AB-2005-9, WT/DS108/AB/RW2, 13 February 2006.

¹⁰³⁷United States - Tax Treatment for Foreign Sales Corporations - Appellate Body Report and Panel Report Pursuant to Article 21.5 of the DSU - Action by the Dispute Settlement Body, WT/DS108/36, 13 March 2006.

¹⁰³⁸Zawiadomienie 2006/C 104/08, Dz. Urz. C 104 z 3 maja 2006 r., s. 18.

¹⁰³⁹Rozporządzenie Rady (WE) nr 728/2006 z dnia 15 maja 2006 r. zawieszające i warunkowo uchylające rozporządzenie (WE) nr 2193/2003 ustanawiające dodatkowe cła przywozowe na niektóre produkty pochodzące ze Stanów Zjednoczonych Ameryki, Dz. Urz. L 127/1-2, t. 49.

¹⁰⁴⁰Zawiadomienie 2006/C 126/07, Dz. Urz. C 126 z 30 maja 2006 r., s. 7.

¹⁰⁴¹United States - Continued Dumping and Subsidy Offset Act of 2000 - ARB-2003-1/16 - Arbitration under Article 21.3(c) of the Understanding on Rules and Procedures Governing the Settlement of Disputes-Award of the Arbitrator, WT/DS217/14, WT/DS234/22, 13 June 2003.

¹⁰⁴² United States - Continued Dumping and Subsidy Offset Act of 2000 - Agreement to Modify the Reasonable Period of Time, WT/DS217/17, WT/DS217/18, WT/DS217/19, 16 January 2003.

¹⁰⁴³United States - Continued Dumping and Subsidy Offset Act of 2000 - Understanding between Australia and the United States, WT/DS217/44, 6 January 2004; Thailand and the United States, WT/DS217/45, 10 January 2004; Indonesia and the United States, WT/DS217/46, 12 January 2004.

¹⁰⁴⁴Przyp. 466.

¹⁰⁴⁵United States - Continued Dumping and Subsidy Offset Act of 2000 - Communication from Canada, WT/DS234/33, 4 May 2005.

¹⁰⁴⁶United States - Continued Dumping and Subsidy Offset Act of 2000 - Communication from Japan, WT/DS217/48, 19 August 2005.

¹⁰⁴⁷ United States - Continued Dumping and Subsidy Offset Act of 2000 - Status Report by the United States - Addendum, WT/DS217/16/Add.24, WT/DS234/24/Add.24, 7 February 2006.

¹⁰⁴⁸ http://www.democrats.reform.house.gov/Documents/20060214170704-70767.pdf

¹⁰⁴⁹http://www.thehill.com/thehill/export/TheHill/News/TheExecutive/072706_typo.html

¹⁰⁵⁰Por. http://www.whitehouse.gov/omb/legislative/sap/109-1/s1932sap-s.pdf; przyp. 1065.

¹⁰⁵¹Rozporządzenie Komisji 632/2006 z dnia 24 kwietnia 2006 r. zmieniające załączniki I i II do rozporządzenia Rady (WE) nr 673/2005 ustanawiającego dodatkowe cła przywozowe na niektóre produkty pochodzące ze Stanów Zjednoczonych Ameryki, Dz. Urz. L 111/5 z 25 kwietnia 2006 r.

¹⁰⁵²United States - Continued Dumping and Subsidy Offset Act of 2000 - Communication from Japan, WT/DS217/50, 24 August 2006.

¹⁰⁵³United States - Continued Dumping and Subsidy Offset Act of 2000 - Communication from European Communities, WT/DS217/51, 24 April 2007; United States - Continued Dumping and Subsidy Offset Act of 2000 - Communication from Japan, WT/DS217/52, 24 August 2007.

¹⁰⁵⁴Canadian Lumber Trade Alliance v. United States, http://www.cit.uscourts.gov/slip_op/Slip_op06/06-104.pdf.

¹⁰⁵⁵Wspólnoty przesłały listę towarów, które obłożonych dodatkowym cłem od 1 maja 2007 r., United States - Continued Dumping and Subsidy Offset Act of 2000 - Communication from the European Communities, WT/DS217/51, 24 April 2007.

¹⁰⁵⁶EU welcomes repeal of Byrd Amendment and regrets transition period, http://ec.europa.eu/trade/issues/respectrules/dispute/pr020206_en.htm.

¹⁰⁵⁷Dispute Settlement Body - Minutes of Meeting - Held in the Centre William Rappard on 19 July 2006, WT/DSB/M/217, 12 September 2006.

¹⁰⁵⁸Miscellaneous Trade and Technical Corrections Act of 2004, Section 2006. Repeal Of Antidumping Provision Of Revenue Act Of 1916, dostępne na stronie http://www.spacecoastworldtradecouncil.org/news/index.html?id=0050.

¹⁰⁵⁹Dispute Settlement Body - Minutes of Meeting - Held in the Centre William Rappard on 24 and 26 November 2004, WT/DSB/M/178, 17 January 2005, s. 2.

¹⁰⁶⁰Ibidem, s. 3.

¹⁰⁶¹Effect of Repeal - The repeal (...) shall not affect any action (...) that was commenced before the date of the enactment of this Act and is pending on such a date, przyp. 1075.

¹⁰⁶² Minutes of Meeting, przyp. 1076, s. 3.

¹⁰⁶³Dispute Settlement Body - Minutes of Meeting - Held in the Centre William Rappard on 17 December 2004, WT/DSB/M/180, 1 February 2005, s. 14.

¹⁰⁶⁴Minutes of Meeting, przyp. 1074, s. 13-14.

¹⁰⁶⁵Ibidem, s. 14.

¹⁰⁶⁶ Por. konkluzje zawarte w raportach wskazanych w przyp. 362.

¹⁰⁶⁷Brazil - Export Financing Programme for Aircraft - Recourse by Canada to Article 22.7 of the DSU, WT/DS46/25, 12 December 2000.

¹⁰⁶⁸Ang. OECD Arrangement on Guidelines for Officially Supported Export Credits, fr. Arrangement de l’OCDE relatif à des lignes directrices pour les crédits à l’exportation bénéficiant d’un soutien public; por. pkt 6.1.1.2., w szczególności przyp. 538.

¹⁰⁶⁹ Brazil - Export Financing Programme for Aircraft - Second Recourse by Canada to Article 21.5 of the DSU - Report of the Panel, WT/DS46/RW/2, 27 July 2001, pkt 6.1-6.2.

¹⁰⁷⁰Brazil - Export Financing Programme for Aircraft - Panel Report Pursuant to Article 21.5 of the DSU - Action by the Dispute Settlement Body, WT/DS46/29, 23 August 2001.

¹⁰⁷¹WTO Issues Report In Aircraft Dispute, za stroną http://w01.international.gc.ca/MinPub/Publication.aspx?isRedirect=True&publication_id=379782&Language=E.

¹⁰⁷² J.D. Krikorian, Planes, Trains and Automobiles. The Impact of the WTO ‘Court’ on Canada in Its First Ten Years, Journal of International Economic Law, nr 8/4 (2005), s. 932.

¹⁰⁷³United States - Gambling and Betting Services (Article 22.6), przyp. 7, pkt 5.5.

¹⁰⁷⁴Por. B. O’Connor, Remedies in the World Trade Organization, przyp. 426, s. 251 i n.

¹⁰⁷⁵Niniejszy podrozdział stanowi skróconą i zmodyfikowaną wersję artykułu: P. Szwedo, Prawo Światowej Organizacji Handlu (WTO) jako self-contained regime (analiza dopuszczalności stosowania przeciwśrodków na podstawie ogólnego prawa międzynarodowego dla wzmocnienia egzekucji decyzji Organu Rozstrzygania Sporów), Kwartalnik Prawa Publicznego, nr 4 (2005), s. 85-108.

¹⁰⁷⁶Ang. Study Group on Fragmentation.

¹⁰⁷⁷Fragmentation of International Law, przyp. 585; por także J. Pauwelyn, Bridging Fragmentation and Unity: International Law as a Universe of Inter-Connected Islands, Michigan Journal of International Law, nr 25, s. 903-916; D. Pulkowski, Narratives of Fragmentation International Law between Unity and Multiplicity, http://www.esil-sedi.org/english/pdf/Pulkowski.PDF, s. 6.

¹⁰⁷⁸W rozumieniu wzajemnej relacji norm i ich hierarchii, por. F. Ost, M. Van de Kerchove, De la pyramide au réseau? Pour une théorie dialectique du droit, Bruksela 2002, s. 14.

¹⁰⁷⁹W polskiej literaturze pojęcie self-contained regime tłumaczy się jako "zamknięty reżim prawny", por. W. Czapliński, A. Wyrozumska, Prawo międzynarodowe publiczne, przyp. 15, nb 271. Podobnie w terminologii niemieckiej używa się pojęcia geschlossenes Regime, por. N. Okuwaki, Globalisierung, Verrechtlichung und Völkerrecht. Kann das Völkerrecht die Globalisierung überleben? , dostępne na stronie http://www.tokyo-jura-kongress2005.de/_documents/okuwaki_de.pdf. We francuskojęzycznej wersji dokumentów Komisji Prawa Międzynarodowego o odpowiedzialności międzynarodowej, terminowi self-contained regime odpowiada pojęcie régime se suffisant en lui même, co po polsku oznacza "reżim samowystarczalny" lub "zupełny". Raport o fragmentacji, przyp. 1094, w wersji francuskiej posługuje się terminem régime autonome, przyp. 1094, s. 71-107, pkt 123-190. Takim terminem posługiwał się także Max Sørensen, postulując, by prawo poszczególnych organizacji międzynarodowych określać mianem "autonomicznych podsystemów prawa międzynarodowego" (ang. "autonomous sub-systems of international law"), M. Sørensen, Autonomous Legal Orders: Some Considerations Regarding to a System Analysis of International Organizations in the World Legal Order, International Comparative Law Quarterly, nr 32 (1983), s. 559-576.

¹⁰⁸⁰Orzeczenie S.S. Wimbledon z 23 czerwca 1923 r., PCIJ Series, nr 1, Seria A, s. 23-24, ang. The provisions relating to the Kiel Canal in the Treaty of Versailles are therefore self-contained, fr. Les stipulations du traité de Versailles relatives au Canal de Kiel se suffisent donc à elle-mêmes. Określenie self-contained oznaczało w tym przypadku, że postanowienia dotyczące Kanału Kilońskiego nie mogły być zastąpione lub interpretowane przy pomocy innych regulacji odnoszących się do wewnętrznych dróg wodnych w Niemczech.

¹⁰⁸¹United States Diplomatic and Consular Staff in Tehran , przyp. 39, pkt 40, 41. Krytycznie na temat użycia terminu self-contained regime w tym orzeczeniu zob. B. Simma, D. Pulkowski, Of Planets and the Universe: Self-contained Regimes in International Law, European Journal of International Law, nr 17/3 (2006), s. 512.

¹⁰⁸² "Subsystem of international law", "closed legal circuit for a particular field of factual relationships" Summary Records of the 1731^st Meeting, Yearbook of International Law Commission, 1982, cz. 1, s. 202, cytując orzeczenie Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości Etiopia przeciw Południowej Afryce i Liberia przeciw Południowej Afryce, gdzie MTS również stosował pojęcie self-contained regime (South West Africa Second Phase, Ethiopia v. South Africa, Liberia v. South Africa, 1966 ICJ 1, 29 (July 18); C. Sano Homsi, Self contained regimes, no cop out for North Corea!, Suffolk Transnational Law Review, nr 24 (2000), s. 99).

¹⁰⁸³H.L.A. Hart, Pojęcie prawa , przyp. 934, s. 114 i n., normy pierwotne odpowiadają na pytanie, jaki stan rzeczy jest zgodny z prawem, normy wtórne określają konsekwencje prawne złamania norm pierwotnych. Na płaszczyźnie prawa międzynarodowego będą to normy dotyczące odpowiedzialności państw, środków odwetowych, sankcji i mechanizmów rozstrzygania sporów. Por. K.C. Wellens, Diversity in Secondary Rules and the Unity of International Law: Some Reflections on Current Trends, Netherlands Yearbook of International Law, nr 25 (1994), s. 7.

¹⁰⁸⁴W. Riphagen, Third report on the content, forms and degrees of international responsibility (part 2 of draft articles), Yearbook of International Law Commission, 1982, t. II, cz. 1, s. 28, 30, 32.

¹⁰⁸⁵Ibidem. Sprawozdawca odwołuje się do przykładu art. 27 Konwencji w sprawie rozstrzygania sporów inwestycyjnych między państwami a obywatelami drugich państw, otwartej do podpisu w Waszyngtonie 18 marca 1965 r. Przepis ten zabrania państwom udzielania ochrony dyplomatycznej obywatelom lub wnoszenia skarg w sytuacji sporu pomiędzy obywatelem własnym a innym państwem. Zakaz ten jest wyłączony, gdy strony zgodziły się przedłożyć lub przedłożyły spór do rozstrzygnięcia w ramach konwencji waszyngtońskiej, chyba że druga strona nie zastosowała się do orzeczenia. Tekst konwencji dostępny na stronie http://www.worldbank.org/icsid/basicdoc-archive/9.htm.

¹⁰⁸⁶Por. W. Czapliński, Odpowiedzialność państwa, przyp. 15, s. 26.

¹⁰⁸⁷Por. sprawa 26/62 Van Gend & Loos, pkt 3.

¹⁰⁸⁸Sprawa 52/75, Komisja v. Republika Włoska, pkt 11. Wraz z rozwojem prawa wspólnotowego powstały nowe elementy wzmacniające odpowiedzialność państw. Orzeczenie Frankovich (sprawa C-6/90 i C-9/90 Andrea Frankovich i Danila Bonifaci v. Włochy) dało jednostkom możliwość dochodzenia odszkodowania przed sądami krajowymi w sytuacji naruszenia prawa wspólnotowego przez państwo. Artykuł 228 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską (TWE) stał się podstawą do nakładania grzywien na państwa uchybiające swoim zobowiązaniom. Artykuł 7 Traktatu o Unii Europejskiej (TUE), dodatkowo zmodyfikowany Traktatem z Nicei, stworzył możliwość sankcjonowania poprzez zawieszenie praw członkowskich. Wprowadzenie wymienionych przepisów wraz z orzeczeniem Frankovich zdaje się wzmacniać zespół reguł drugorzędnych i tym samym samowystarczalność systemu prawa wspólnotowego poprzez eliminację możliwych usprawiedliwień dla powrotu na grunt prawa międzynarodowego (ang. fallback, w Raporcie o Fragmentacji, przyp. 1094, pkt 186, pisane jako fall-back, fr. retour), tak G. Conway, Breaches of EC Law and the International Responsibiliy of Member States, European Journal of International Law, nr 13/3 (2002), s. 688. Jeżeli dane państwo uchyli się od zapłacenia grzywny zasądzonej na mocy art. 228 TWE, niewykluczone że kolejną sankcją będzie zawieszenie jego praw członkowskich na mocy art. 7 TUE i 309 TWE. Jednocześnie Trybunał podkreślał, że naruszenie prawa wspólnotowego przez jedno państwo nie usprawiedliwia nieprzestrzegania prawa przez inne państwo, które ucierpiało na skutek tego naruszenia, zamykając tym samym drogę do samodzielnego stwierdzania i sankcjonowania naruszeń prawa wspólnotowego przez jego podmioty, por. sprawa C-38/89, Ministère Public v. Guy Balanguernon, pkt 7.

¹⁰⁸⁹Por. sprawa C-224/01, Gerhard Köbler v. Republika Austrii, pkt 32, w którym ETS stwierdził, że zgodnie z zasadami prawa międzynarodowego państwo ponosi odpowiedzialność za działania wszystkich trzech władz, w tym organów sądowych.

¹⁰⁹⁰B. Simma, Self-contained regimes, przyp. 280, s. 127.

Gerard Conway twierdzi, że pomimo upływu dwudziestu lat i wzmocnienia systemu odpowiedzialności w prawie wspólnotowym, analiza i wnioski Bruno Simmy wydają się wciąż aktualne. Ta konkluzja wsparta jest przez odejście od ściśle wspólnotowego charakteru systemu prawa i większej jego otwartości w drugim i trzecim filarze Unii (mimo że w praktyce oddzielne traktowanie Wspólnot i Unii przy nakładaniu sankcji może być trudne, por. D. Curtin, The Constitutional Structure of the Union: A Europe of Bits and Pieces, Common Market Law Review, nr 30 (1993) 17, s. 62-66). Z orzecznictwa ETS wynika jednak, że przeciwśrodki nie mogłyby dotyczyć praw gwarantowanych prawem wspólnotowym. Dlatego państwo stosujące środki odwetowe na podstawie prawa międzynarodowego mogłoby zawiesić stosowanie umów niebędących częścią prawa wspólnotowego. Wolno jednak zaryzykować hipotezę, że szczególny charakter prawa wspólnotowego może ograniczyć, ale nie całkowicie wyłączyć, stosowanie przeciwśrodków. W przypadkach szczególnie poważnych, np. łamania praw człowieka, zawieszenie praw przyznanych przez prawo wspólnotowe może być usprawiedliwione, jeżeli inne państwa, wywiązując się ze swych zobowiązań, wspierałyby w ten sposób rząd państwa łamiącego prawo i pośrednio przyczyniałyby się do utrzymania takiego stanu rzeczy, por. G. Conway, Breaches of EC Law, przyp. 1105, s. 690-691.

Jeszcze bardziej jednoznacznie wypowiedział się Omer Yousif Elagab, który stwierdził, że jeśli sposoby rozstrzygania sporów przewidziane w TWE nie przyniosą skutku, strony powinny mieć prawo zastosowania środków odwetowych przewidzianych zwyczajowym (ogólnym) prawem międzynarodowym, nawet jeśli nałożenie takich środków stanowiłoby naruszenie postanowień TWE. Według niego alternatywnie strona mogłaby uciec się do zawieszenia wykonywania zobowiązań wynikających z innej umowy, por. O.Y. Elagab, The Legality Of Non-Forcible Counter-Measures, przyp. 909, s. 188.

Bruno Simma i Dirk Pulkowski opowiedzieli się za możliwością zastosowania przeciwśrodków na gruncie ogólnego prawa międzynarodowego w przypadku ciągłego i uporczywego naruszenia prawa pomimo uprzedniego orzeczenia ETS oraz w przypadku roszczeń odszkodowawczych między państwami, bliżej na ten temat B. Simma, D. Pulkowski, Of Planets and the Universe, przyp. 1098, s. 516-519.

¹⁰⁹¹G. Arangio-Ruiz , Fourth Report on State Responsibility, Yearbook of International Law Commission, 1992, t. II, cz. 1, s. 42.

¹⁰⁹² Por. B. Simma, D. Pulkowski, Of Planets and the Universe, przyp. 1098, s. 505.

¹⁰⁹³J. Crawford, Third Report on State Responsibility, Addendum 1, 30 May 2000 (A/CN.4/507/Add.1), pkt 157, dostępne na stronie http://www.lcil.cam.ac.uk/Media/ILCSR/Add1%28E%29%28f%29.doc.

¹⁰⁹⁴Bruno Simma opowiedział się przeciwko "łatwej możliwości domniemania [takiego] zmiękczania", por. B. Simma, Self-contained regimes, przyp. 280, s. 135: "the exlusion or modification through a ‘self-contained regime’ of ‘normal’ secondary rules which leads to a ‘softening’ of the legal consequences of wrongful acts should not be easily presumed".

¹⁰⁹⁵Por. J. Pauwelyn, Conflict of norms, przyp. 3, s. 215, przyp. 142.

¹⁰⁹⁶Por. Fragmentation of International Law, przyp. 585, s. 73, pkt 137.

¹⁰⁹⁷W ówczesnej numeracji projektu art. 37 był odpowiednikiem obecnego art. 55.

¹⁰⁹⁸J. Crawford, Third Report on State Responsibility, Addendum 4, przyp. 789, pkt 420, także J. Crawford, Commentaries to the draft articles , przyp. 39, s. 357-358. Pojawiające się w tym kontekście rozróżnienie na "silne" i "słabe" lex specialis w komentarzu do kodyfikacji odpowiedzialności, zostało skrytykowane w Raporcie o fragmentacji, Fragmentation of International Law, przyp. 585, s. 80, pkt 151.

¹⁰⁹⁹"The question of contracting out, or determining the extent to which a treaty is a lex specialis vis-à-vis general international law (say, most part of the Vienna Convention on the Law of Treaties and the law on state responsibility), is one of degree. It is not one of black and white, everything ‘in’ or everything ‘out’. (...) All fields of general international law, to the extent relevant to the WTO treaty, continue to play a role. The extent of this role cannot be determined without looking at each and every WTO provision in detail. (...)To discover the extent to which the a treaty has contracted out of general international law, each and every treaty norm must be examined pursuant to normal rules of treaty interpretation and each time the extent of conflict and contracting out must be determined". J. Pauwelyn, Conflict of norms, przyp. 3, s. 213.

¹¹⁰⁰W. Riphagen, Third report, przyp. 1101, s. 24, pkt 11.

¹¹⁰¹ J. Crawford, Second report on State responsibility, 16 March 1999 (A/CN.4/498), pkt 17. Na temat stosowania zasady lex specialis pomiędzy podsystemami prawa międzynarodowego zob. A. Lindroos, Addressing Norm Conflicts in a Fragmented Legal System: The Doctrine of Lex Specialis, Nordic Journal of International Law, nr 74 (2005), s. 27-66.

¹¹⁰²B. Simma, D. Pulkowski, Of Planets and the Universe , przyp. 1098, s. 490.

¹¹⁰³M. Garcia-Rubio, Unilateral Measures as a Means of Forcible Execution of WTO Recommendations and Decisions (w:) L. Picchio Forlati, L.-A. Sicilianos, Economic Sanctions in International Law, Hague Academy of International Law, Leiden-Boston 2004, s. 463-465.

Anja Lindroos i Michael Mehling, w artykule Dispelling the Chimera of ‘Self-Contained Regimes’ International Law and the WTO, European Journal of International Law, nr 16/5 (2006), s. 862-866, dokonali klasyfikacji przedstawicieli doktryny według ich poglądów w odniesieniu do możliwości stosowania prawa spoza systemu WTO przez Organ Rozstrzygania Sporów.

Do pierwszej grupy zaliczyli przedstawicieli uważających prawo WTO "jako zamknięty system prawny": Eric Canal-Forgues, Sur l’interprétation dans le droit de l’OMC, Revue Générale de Droit International Public, nr 105 (2001), s. 11 i n.; J.I. Charney, Is International Law Threatened by Multiple International Tribunals?, Recueil des cours de l’Académie de droit international de La Haye, nr 271 (1998), s. 219; G. Marceau, A Call for Coherence in International Law; Praises for the Prohibition Against "Clinical Isolation" in WTO Dispute Settlement, Journal of World Trade, nr 33 (1999), s. 110; J. Trachtman, The Domain of WTO Dispute Resolution, Harvard International Law Journal, nr 40 (1999), s. 342. Podkreślają oni, że podstawa prawna skarg oraz mandat paneli i Organu Apelacyjnego ograniczony jest do "porozumień wymienionych" oraz zakładają wykluczenie zastosowania (contract-out) prawa międzynarodowego, jeżeli nie wprowadzono bezpośredniego odniesienia w tekście porozumień.

Druga grupa: L. Bartels, Applicable Law in WTO Dispute Settlement Proceedings, Journal of World Trade, nr 35 (2001), s. 501 (jego poglądy częściowo zaliczone również do grupy trzeciej); P.-U. Petersmann, The WTO Constitution and Human Rights, Journal of International Economic Law, nr 3/1 (2000), s. 19 i n., traktuje prawo WTO "jako uprzywilejowany system prawny w prawie międzynarodowym". "Porozumienia wymienione" mają pierwszeństwo przed ewentualnym innym prawem międzynarodowym, które znajdowałoby zastosowanie do określonego przypadku. Podkreślają zakaz "zwiększania lub zmniejszania praw lub obowiązków" wynikający z art. 3 ust. 2 i art. 19 ust. 2 DSU i interpretują go jako ograniczenie dla ewentualnej "działalności prawotwórczej".

J. Pauwelyn, Conflict of norms, przyp. 3, s. 460-463, oraz P.C. Mavroidis, D, Palmeter The WTO Legal System; Sources of Law, American Journal of International Law, nr 93 (1998), s. 399; M. Koskenniemi, Study on the Function and Scope of the Lex Specialis Rule and the Question of ‘Self-Contained Regimes’, UN Doc. ILC(LVI)/SG/FIL/CRD.1/Add.1 (2004). Wyżej wymienieni autorzy zostali zaliczeni do trzeciej grupy, która uważa prawo WTO za integralną część prawa międzynarodowego. Prawo międzynarodowe co do zasady znajduje ciągle zastosowanie w ramach rozstrzygania sporów w WTO, chyba że jest wyraźnie wyłączone.

Powyższa klasyfikacja została sporządzona przez Lindroos i Mehinga na podstawie pojedynczych artykułów każdego z autorów. Uwzględnienie ich szerszego dorobku skutkowałoby koniecznością przedstawienia bardziej kompleksowej i zniuansowanej klasyfikacji. Przykładowo Gabrielle Marceau bardzo wyraźnie podkreśla konieczność interpretacji prawa WTO w świetle praw człowieka, por. G. Marceau, WTO Dispute Settlement and Human Rights, European Journal of International Law, nr 13, s. 753. Należy także zwrócić uwagę na ogólną ewolucję poglądów. Artykuły napisane w nurcie "izolacyjnym" są wcześniejsze i w większości zostały stworzone przed 2000 r. Obecnie w doktrynie prawa międzynarodowego przeważa pogląd o podsystemach lex specialis, głównie za sprawą prac Grupy Badawczej nad Fragmentacją (pkt 11.1.2).

¹¹⁰⁴M. Garcia-Rubio, Unilateral Measures, przyp. 1120, s. 465.

¹¹⁰⁵ B. Simma, Self-contained regimes , przyp. 280, s. 117.

¹¹⁰⁶B. Simma, D. Pulkowski, Of Planets and the Universe , przyp. 1098, s. 492-493.

¹¹⁰⁷Fragmentation of International Law, przyp. 585, s. 68, pkt 128.

¹¹⁰⁸Ibidem.

¹¹⁰⁹Ibidem, pkt 129.

¹¹¹⁰Por. przyp. 1099; Fragmentation of International Law, przyp. 585, s. 76, pkt 142, s. 82, pkt 152 (3), s. 91, pkt 172.

¹¹¹¹J. Pauwelyn, Conflict of norms, przyp. 3, s. 40.

¹¹¹²Obok dyskusji, na ile ogólne zasady odpowiedzialności międzynarodowej państw znajdują zastosowanie w ramach prawa WTO, toczy się również spór o zakres obowiązywania Konwencji wiedeńskiej o prawie traktatów w ramach tego podsystemu. Przyjmuje się za wiążące zasady interpretacji wynikające z art. 31 i 32 konwencji (por. pkt 6.2, przyp. 584). Przedmiotem wymiany poglądów był natomiast zakres obowiązywania art. 26 (pacta sunt servanda) i jego relacji do art. 3 ust. 2 DSU, który stanowi, że jego celem jest zachowanie praw i obowiązków członków (kontekst sporu por. pkt 6.3.2.2) - krytyczne stanowisko przedstawione przez USA podczas obrad DSB, WT/DSB/M/145, przyp. 584.

¹¹¹³Komentarz do kodyfikacji wyjaśnia, że mogą istnieć systemy mające formę "mocnego" lex specialis, do których zaliczyć należy systemy określane jako self-contained oraz "słabsze" lex specialis, wyłączające zastosowanie ogólnych postanowień dotyczących odpowiedzialności państw tylko w pewnym zakresie por. J. Crawford, Commentaries to the draft articles, przyp. 39, s. 358.

¹¹¹⁴Fragmentation of International Law, przyp. 585, s. 82, pkt 152 (5), s. 100, pkt 193.

¹¹¹⁵G. Marceau, WTO Dispute Settlement, przyp. 1120, s. 767. M. Garcia-Rubio uważa prawo WTO za niezamknięty podsystem prawa międzynarodowego funkcjonujący na zasadzie lex specialis, por. M. Garcia-Rubio, On the Application of Customary Rules, przyp. 252, s. 34 i n.

¹¹¹⁶J. Pauwelyn, Conflict of norms, przyp. 3, s. 39-40.

¹¹¹⁷ Fragmentation of International Law, przyp. 585, s. 91, pkt 172, US-Gasoline, Appellate Body Report, przyp. 771.

¹¹¹⁸Ibidem, s. 92-93, pkt 174-176; odnośnie do zasad interpretacji pogląd taki wyraził wcześniej J. Pauwelyn, The Role of Public International Law: How Far We Can Go?, American Journal of International Law, nr 95 (2001), s. 537.

¹¹¹⁹J. Crawford, Commentaries to the draft articles, przyp. 39, s. 337-338, 357, por. uwagi wyrażone w przyp. 1115.

¹¹²⁰Fragmentation of International Law, przyp. 585, s. 71, pkt 134.

¹¹²¹"Nothing in article 23 (..) amounts to an express derogation from the right to adopt countermeasures when a losing party fails to implement a decision of the dispute settlement organs and the remedies provided for in the treaty have been exhausted without any positive results", M. Garcia-Rubio, Unilateral Measures, przyp. 1120, s. 468.

¹¹²²B. Simma, D. Pulkowski, Of Planets and the Universe, przyp. 1098, s. 520.

¹¹²³Ibidem, s. 98, pkt 188. J.F.Pons, twierdzi, że chodzi tu o "istotną nieskuteczność" (ang. substantial inefficacity), a nie jedynie częściową niewydolność systemu, por. J.F. Pons, Self-Help and the World Trade Organization , przyp. 17, s. 87, przyp. 80, za: A. Ligustro, Le controversie tra Stati nel diritto del commercio internationnale: dal GATT all’OMC, Padwa 1996, s. 553-554.

¹¹²⁴Fragmentation of International Law, przyp. 585 , s. 97-98, pkt 187, 189.

¹¹²⁵Ibidem, s. 99, pkt 190. Podobnia zasada dotycząca obowiązku zaprzestania stosowania przeciwśrodków w przypadku wniesienia sporu do organu rozstrzygającego została przyjęta na gruncie kodyfikacji KPM. Jeśli strona nie stosuje się z dobrą wiarą do procedury, np. nie współpracuje przy powołaniu trybunału lub w inny sposób powoduje obstrukcję jego prac, możliwe jest zastosowanie przeciwśrodków mimo wszczęcia procedury (art. 52 ust. 4).

¹¹²⁶M. Garcia-Rubio, Unilateral Measures, przyp. 1120, s. 472-473.

¹¹²⁷J. Pauwelyn, Conflict of norms, przyp. 3, s. 230-231; A. Lindroos, M. Mehling, Dispelling the Chimera, przyp. 1120, s. 865.

¹¹²⁸M. Garcia-Rubio, On the Application of Customary Rules , przyp. 252, s. 67; J. Pauwelyn, Conflict of norms, przyp. 3, s. 234.

¹¹²⁹ M. Garcia-Rubio, Unilateral Measures, przyp. 1120, s. 475; B. Simma, D. Pulkowski, Of Planets and the Universe, przyp. 1098, s. 522.

¹¹³⁰Sprawa bananów - autoryzacja Ekwadoru do zastosowania retaliacji przeciw Wspólnotom Europejskim (pkt 5.2.1, 8.3, 10.2), sprawa kanadyjskich kredytów eksportowych - autoryzacja dla Brazylii (pkt 6.1.2).

¹¹³¹Por. art. 49 ust. 1 kodyfikacji odpowiedzialności państw. Simma i Pulkowski stawiają warunek "perspektywy efektywnego nakłonienia do przestrzegania", por. B. Simma, D. Pulkowski, Of Planets and the Universe, przyp. 1098, s. 522.

¹¹³²J. Pauwelyn, Conflict of norms, przyp. 3, s. 234-235. Szerzej na ten temat por. literatura wskazana w przyp. 297.

¹¹³³J.F. Pons, Self-Help and the World Trade Organization , przyp. 17, s. 97; por. także J. Pauwelyn, How to Win a World Trade Organization Dispute Based on Non -World Trade Orgazniation Law?, Journal of World Trade, nr 37/6 (2003), s. 997-1030, w szczególności s. 1022-1028.

¹¹³⁴Por. P. Szwedo, Rozstrzyganie sporów w ramach Światowej Organizacji Handlu a prawa człowieka, przyp. 530.

¹¹³⁵Report of the Panel, US-Import Measures, przyp. 12.

¹¹³⁶Lista produktów dostępna w raporcie panelu ibidem, pkt 2.24 oraz we wniosku Wspólnot o konsultacje, United States - Import Measures on Certain Products from the European Communities - Request for Consultations by the European Communities, WT/DS165/1, 4 March 1999.

¹¹³⁷ European Communities - Regime for the Importation, Sale and Distribution of Bananas - Recourse by the United States to Article 22.2 of the DSU, WT/DS27/43, 14 January 1999.

¹¹³⁸Przyp. 1153.

¹¹³⁹Ang. redress from the violation, fr. cherchait à obtenir réparation.

¹¹⁴⁰Report of the Panel, US-Import Measures, przyp. 12, pkt 6.21.

¹¹⁴¹Ibidem, pkt 6.54.

¹¹⁴² Ibidem, pkt 6.58-6.61. Jeden z panelistów twierdził jednak, że pobieranie kaucji może w niektórych przypadkach zostać zalegalizowane na podstawie art. XX lit. d jako środek konieczny do zapewnienia przestrzegania ustaw i przepisów wykonawczych niepozostających w sprzeczności z GATT. W tym przypadku środek stanowił mechanizm zabezpieczenia wykonania przepisów sprzecznych z Układem. Niemniej, według opinii wyrażonej w zdaniu odrębnym, pobieranie kaucji należało raczej postrzegać jako naruszenie art. XI polegające na nałożeniu niezgodnych z Układem ograniczeń ilościowych niż opłat naruszających art. II.

¹¹⁴³ Ibidem, pkt 6.8, 6.87, 6.130.

¹¹⁴⁴ Ibidem, pkt 6.133, przyp. 170, na temat art. 60 por. pkt 1.5 niniejszej pracy.

¹¹⁴⁵ Ibidem, pkt 7.1.

¹¹⁴⁶Report of the Appellate Body, US-Import Measures, przyp. 323, pkt 128, 129. Istotną kwestią będącą przedmiotem analizy Organu Apelacyjnego była poprawność wniosków panelu na temat problemu "następstwa" procedur wynikających z art. 21 ust. 5 i art. 22 DSU, na ten temat zob. pkt 4.6.

¹¹⁴⁷EC-Bananas III (US) (Article 22. 6 - EC), przyp. 16, pkt 7.8, 8.1.

¹¹⁴⁸Dispute Settlement Body - Minutes of Meeting, WT/DSB/M/59, przyp. 19, s. 11; R. Bhala, The Bananas War, przyp. 320, s. 943, za: D. Pruzin, WTO Formally Adopts EU Banana Ruling; Ecuador to Seek Compensation for Damages, International Trade Reporter (BNA), nr 16 (12 maja 1998), s. 798.

¹¹⁴⁹EC - Bananas - Recourse by the United States to Article 22.2 of the DSU, przyp. 1154; S.W. Chang, Taming Unilateralism under the Multilateral Trading System: Unfinished Job in the WTO Panel Ruling on U.S. Sections 301-310 of the Trade Act of 1974, Law and Policy in International Business, nr 21 (2000), s. 1160, za: Press Release by the Office of the U.S. Trade Representative, Executive Office of the President, Press Release No. 98-113, USTR Announcing List of European Products Subject to Increased Tariffs (Dec. 21, 1998).

¹¹⁵⁰Opublikowana w United States Code tytuł 19, § 2411, dostępne na stronie http://www.law.cornell.edu/uscode/html/uscode19/usc_sec_19_00002411-000-html.

¹¹⁵¹Wybór konkretnych modeli samochodów był podyktowany wykorzystaniem w nich niewielkiej ilości amerykańskich części, na które USA domagały się otwarcia japońskiego rynku, retaliacje miały być retroaktywne ze skutkiem od 20 maja, por. W.E. Scanlan, A Test Case for the New World Trade Organization’s Dispute Settlement Understanding: The Japan-United States Auto Parts Dispute, University of Kansas Law Review, nr 45 (1997), s. 605, Auto Industry Representatives Urge Tough Stand Against Japan, International Trade Reporter (BNA), nr 12 (24 maja 1995), s. 892; M. Felsenthal, U.S. Threatens Duties on Luxury Cars Worth $5.9 Billion in Japan 301 Dispute, International Trade Reporter (BNA), nr 12 (17 maja 1995), s. 848; zarzuty Japonii zawarte są także w: United States - Imposition of Import Duties on Automobiles from Japan under Sections 301 and 304 of the Trade act of 1974 - Communication from Japan, WT/DS6/6, 25 June 1995.

¹¹⁵²Ang. liquidation of custom entries, fr. suspension de la liquidation des droits de douane. Code of Federal Regulations Title 19 § 159.1: Liquidation means the final computation or ascertainment of the duties (not including vessel repair duties) or drawback accruing on an entry. Dostępne na stronie http://ecfr.gpoaccess.gov/cgi/t/text/text-idx?c=ecfr&sid=90029f72e58d46d644a60f5a3cc35811&rgn=div8&view=text&node=19:2.0.1.1.12.1.2.1&idno=19. Pojęcie wyjaśnione także w raporcie panelu w sprawie sekcji 301-310 amerykańskiej ustawy handlowej z 1974 r., por. US-Section 301, przyp. 975, pkt 5.300, 5.303.

¹¹⁵³A. Chen, The Three Big Rounds of U.S. Unilateralism Versus WTO Multilateralism During the Last Decade: A Combined Analysis of the Great 1994 Sovereignty Debate, Section 301 Disputes (1998-2000), And Section 201 Disputes (2002-Present), Temple International and Comparative Law Journal, nr 17 (2003), s. 430.

¹¹⁵⁴Initiation of Section 302 Investigation and Request for Public Comment: Barriers to Access to the Auto Parts Replacement Market in Japan, Federal Register nr 59 (13 października 1994 r.), s. 52.034-02.

¹¹⁵⁵"Produkty pochodzące z terytorium jednej układającej się strony, importowane na terytorium innej układającej się strony, nie będą traktowane mniej korzystnie, niż traktuje się takie produkty pochodzenia krajowego, w zakresie wszelkich ustaw, przepisów wykonawczych i wymogów dotyczących sprzedaży, oferowania sprzedaży, zakupu, przewozu i dystrybucji i użytkowania tych towarów na rynku wewnętrznym (...)".

¹¹⁵⁶"Członkowie zapewnią, że przepisy techniczne nie będą przygotowywane, przyjmowane lub stosowane w celu lub ze skutkiem tworzenia niepotrzebnych przeszkód w handlu międzynarodowym. Z tego względu przepisy techniczne nie będą ograniczać handlu w stopniu większym niż to konieczne do osiągnięcia uzasadnionego celu, biorąc pod uwagę zagrożenia, jakie mogłoby wywołać nieosiągnięcie tego celu. Takimi uzasadnionymi celami są m.in.: wymagania bezpieczeństwa narodowego (...)".

¹¹⁵⁷United State-Imposition of Import Duties on Automobiles from Japan under Sections 301 and 304 of the Trade Act of 1974, WT/DS6/1, 22 May 1995.

¹¹⁵⁸Wstępne uzgodnienia zapadły 28 czerwca 1995 r., A. Chen, The Three Big Rounds, przyp. 1170, s. 431, za: USTR Fact Sheet on U.S. - Japan Auto and Auto Parts Agreement Released Jun. 28, 1995, International Trade Reporter (BNA), nr 12 (5 czerwca 1995), s. 1163-1164; U.S. - Japan Automotive Agreement, 23 August 1995, opublikowane w: International Legal Materials, Treaties and Agreements, nr 34 (1995), s. 1482.

¹¹⁵⁹Communication from the United States, WT/INF/W, 17 May 1995.

¹¹⁶⁰Por. US-Section 301, przyp. 975, pkt 7.50, przyp. 657.

¹¹⁶¹Por. przyp. 1171.

¹¹⁶²Por. przyp. 1167.

¹¹⁶³"Członkowie zapewnią, że w odniesieniu do przepisów technicznych wyroby importowane z terytorium któregokolwiek Członka będą traktowane w sposób nie mniej korzystny niż podobne wyroby pochodzenia krajowego lub podobne wyroby pochodzące z jakiegokolwiek innego kraju".

¹¹⁶⁴S.W. Chang, Taming Unilateralism, przyp. 1166, s. 1200.

¹¹⁶⁵Dokument WT/DS6/6, przyp. 1168.

¹¹⁶⁶M. Felsenthal, U.S. Threatens Duties on Luxury Cars, przyp. 1168, s. 848.

¹¹⁶⁷Federal Register, nr 63, s. 71665-01.

¹¹⁶⁸ Por. DSB Meeting, przyp. 1165.

¹¹⁶⁹Ang. method of levying duties, fr. mode de perception de (...) droits de la douane.

¹¹⁷⁰S.W. Chang, Taming Unilateralism, przyp. 1166, s. 1211 oraz wskazane tam orzeczenia i literatura dotyczące interpretacji pojęcia "trybu pobierania ceł".

¹¹⁷¹US-Section 301, przyp. 975, pkt 5.273.

¹¹⁷²S.W. Chang, Taming Unilateralism, przyp. 1166, s. 1214-1215.

¹¹⁷³Report of the Appellate Body, EC-Bananas III, przyp. 295, pkt 252.

¹¹⁷⁴S.W. Chang, Taming Unilateralism, przyp. 1166, s. 1215.

¹¹⁷⁵Ang. least trade restrictive.

¹¹⁷⁶S.W. Chang, Taming Unilateralism, przyp. 1166, s. 1215-1221.

¹¹⁷⁷United States Code, tytuł 19, § 2411-2420.

¹¹⁷⁸US-Section 301, przyp. 975, pkt 5.1 i n., 7.11; United States - Sections 301-310 of the Trade Act of 1974 - Constitution of the Panel Established at the Request of the European Communities - Note by the Secretariat, WT/DS/152/12, 6 April 1999.

¹¹⁷⁹Tekst orzeczenia dostępny na stronie http://caselaw.lp.findlaw.com/scripts/getcase.pl?court=US&vol=143&invol=649.

¹¹⁸⁰R.R. Ludwikowski, Handel międzynarodowy, przyp. 8, s. 292-294.

¹¹⁸¹Dane za http://www.osec.doc.gov/ogc/occic/301.html.

¹¹⁸²Y. Naiki, The Mandatory/Discretionary Doctrine, przyp. 298, s. 45.

¹¹⁸³The GATT Uruguay Round: A Negotiating History (1986-1992), red. T.P. Stewart, Deventer Boston 1993, t. II, s. 2778-2779.

¹¹⁸⁴United States Code, tytuł 19, § 2414.

¹¹⁸⁵US-Section 301, przyp. 975, pkt 7.29.

¹¹⁸⁶United States Code, tytuł 19, § 2416.

¹¹⁸⁷US-Section 301, przyp. 975, pkt 7.138, 7.140 i n. Na ten temat zob.także pkt 4.3.

¹¹⁸⁸"(...) the Trade Representative considers that a foreign country is not satisfactorily implementing a measure or agreement referred to in subsection (...), the Trade Representative shall determine what further action the Trade Representative shall take (...)".

¹¹⁸⁹US-Section 301, przyp. 975, pkt 7.138, 7.180.

¹¹⁹⁰Ibidem, pkt 3.1.

¹¹⁹¹ Ibidem, pkt 3.1, 4.35.

¹¹⁹²Ibidem , pkt 4.51, 4.52, 4.58.

¹¹⁹³United States Code, tytuł 19, § 3512(d). The statement of administrative action approved by the Congress under section 3511 (a) of this title shall be regarded as an authoritative expression by the United States concerning the interpretation and application of the Uruguay Round Agreements and this Act in any judicial proceeding in which a question arises concerning such interpretation or application.

¹¹⁹⁴US-Section 301, przyp. 975, pkt 4.121.

¹¹⁹⁵SAA cytowane w US-Section 301, przyp. 975, pkt 7.110.

¹¹⁹⁶Ibidem, pkt 7.115.

¹¹⁹⁷United States - Sections 301-310 of the Trade Act of 1974 - Panel Report - Action by the Dispute Settlement Body, WT/DS152/14, 28 February 2000 .

¹¹⁹⁸US-Section 301, przyp. 975, pkt 7.13.

¹¹⁹⁹Ang. statutory language, fr. dispositif législatif.

¹²⁰⁰Ang. lawfully curtailed, fr. limité par les moyens licites.

¹²⁰¹US-Section 301, przyp. 975, pkt 7.97-7.98., 7.103-7.104., 7.109.

¹²⁰²Ibidem , pkt 7.148., 7.176., 7.181., 7.185.

¹²⁰³Ibidem, pkt 7.113.

¹²⁰⁴Ibidem, pkt 8.1.

¹²⁰⁵A. Chen, The Three Big Rounds, przyp. 1170, s. 448, za: Press Release No. 99-102, Office of the U.S. Trade Representative, WTO Panel Upholds Section 301, Dec. 22, 1999.

¹²⁰⁶ Ibidem, za: Release No. 86/89, Delegation of the European Commission to the United States, WTO Report on U.S. Section 301 Law: A Good Result for the European Union and the Multilateral System (Dec. 23, 1999).

¹²⁰⁷S.W. Chang, Taming Unilateralism , przyp. 1166, s. 1156, 1185, 1224; A. Chen, The Three Big Rounds, przyp. 1170, s. 447-450.

¹²⁰⁸US-Section 301, przyp. 975, pkt 7.13.

¹²⁰⁹A. Chen, The Three Big Rounds, przyp. 1170, s. 446-447; S.W. Chang, Taming Unilateralism, przyp. 1166, s. 1190-1191.

¹²¹⁰US-Section 301, przyp. 975, pkt 5.272-5.274.

¹²¹¹Ibidem, pkt 7.113.

¹²¹²A. Chen, The Three Big Rounds, przyp. 1170, s. 452.

¹²¹³Ibidem, s. 458-459, S.W. Chang, Taming Unilateralism, przyp. 1166, s. 1188-1189.

¹²¹⁴Statement of Administrative Action Accompanying the Uruguay Round Agreement Act (Sept. 27, 1994) , przedruk w: H.R. Doc. nr 103-316, t. 1, s. 1033 (1994), cytowane w: S.W. Chang, Taming Unilateralism, przyp. 1166, s. 1153.

¹²¹⁵A. Chen, The Three Big Rounds, przyp. 1170, s. 453-454.

¹²¹⁶US-Section 301, przyp. 975, pkt 4.233-4.294, 4.361-4.489, 4.759-4.790.

¹²¹⁷"The contracting parties shall: (i) abide by GATT dispute settlement rules and procedures; (ii) abide by the recommendations, rulings, and decisions of the CONTRACTING PARTIES; (iii) not resort to unilateral measures or the threat of unilateral measures inconsistent with GATT rules and procedures; and (iv) for the purpose of (iii), undertake to adapt their trade legislation and enforcement procedures in a manner ensuring the conformity of all measures with GATT dispute settlement procedures". Multilateral Trade Negotiations the Uruguay Round, Group of Negotiations on Goods (GATT), 19 October 1990, s. 15, cytowane także w: Y. Naiki, The Mandatory/Discretionary Doctrine, przyp. 298, s. 46.

¹²¹⁸Y. Naiki, The Mandatory/Discretionary Doctrine, przyp. 298, s. 47. Otwarte pozostawało jednak zagadnienie dopuszczalności gróźb w dyskursie dyplomatycznym. Autor twierdzi, że taka konstrukcja stanowiłaby zbyt dalekie ograniczenie możliwości działań państw. Zasadne jest jednak pytanie, jak groźba wyrażona językiem dyplomacji miałaby zmaterializować się w sytuacji wykluczenia legalności unilateralnych środków odwetowych przez DSU. Groźba działań podjętych zgodnie z prawem WTO nie stanowiłaby naruszenia prawa w świetle obecnych regulacji, jak i pierwotnego projektu.

¹²¹⁹Ibidem, s. 48-49.

¹²²⁰US-Section 301, przyp. 975, pkt 4.478-4.479, za: F. Roessler, The Agreement Establishing the World Trade Organization (w:) The Uruguay Round Results, A European Lawyers’ Perspective, J.H.J. Bourgeois, F. Berrod, E.G. Fournier, Bruksela 1995, s. 80; por. także P.J. Kuyper, The New WTO Dispute Settlement System: The Impact on the Community (w:) ibidem, s. 110; Y. Naiki, The Mandatory/Discretionary Doctrine, przyp. 298, s. 49. Roesler stwierdził, że możliwe jest dwojakie rozumienie tego przepisu: jako zobowiązujące członków WTO do uchwalenia przepisów obligujących do działania zgodnego z porozumieniami lub jako zobowiązanie do uchwalenia przepisów dających możliwość działania zgodnego z porozumieniami. Jak twierdzi Roesler, ostatni pogląd był akceptowany na gruncie porozumienia antydumpingowego przyjętego w ramach Rundy Tokijskiej, gdzie wprowadzono analogiczny przepis. Zgodnie z orzecznictwem na gruncie GATT 1947 (por. US-Superfund, przyp. 299, pkt 5.2.9., EEC - Regulation on imports of parts and components, Report by the Panel, L/6457, 22 March 1990, pkt 5.25-5.26), art. XVI ust. 4 może służyć jako podstawa kwestionowania przepisów niepozostawiających możliwości działania zgodnego z prawem WTO. Roesler i Kuyper twierdzą, że w kontekście utrwalonej dystynkcji pomiędzy regulacjami o charakterze uznaniowym i obowiązkowym, znaczenie art. XVI ust. 4 jest raczej ograniczone.

¹²²¹Y. Naiki, The Mandatory/Discretionary Doctrine, przyp. 298, s. 49.

¹²²²Ang. Mandatory/discretionary distinction, fr. distinction entre législation discrétionnaire et législation impérative, por. US-Section 301, przyp. 975, pkt 4.215, 4.220, 4.23, 4.230, 4.281, 4.311, 4.392, 4.444, 4.778, 4.879, 6.8, por. także przyp. 1237.

¹²²³Y. Naiki, The Mandatory/Discretionary Doctrine, przyp. 298, s. 51-53.

¹²²⁴W odniesieniu do ustaw Helmsa-Burtona i d’Amato-Kennediego Allan Dunn wyraził przekonanie, że nieuwzględnienie w systemie rozstrzygania sporów WTO ważnych interesów związanych z bezpieczeństwem Stanów Zjednoczonych mogłoby prowadzić do wyjścia tego państwa z organizacji lub powrotu do prowizorycznego związania się prawem WTO jak za czasów GATT 1947, Comparison and Analysis of Actions under the Helms-Burton Act and d’Amato-Kennedy Act (w:) H. Gherari, S. Szurek (red.), Sanctions unilatérales, mondialisation du commerce et ordre juridique international , Paryż 1998, s. 274.

¹²²⁵Rozporządzenie Rady 2641/84 z dnia 17 września 1984 r. w sprawie wzmocnienia wspólnej polityki handlowej w szczególności w odniesieniu do ochrony przed niedozwolonymi praktykami handlowymi, Dz. Urz. L 252/1 z 10 września 1984 r., zmienione rozporządzeniem (WE) nr 356/95 z dnia 20 lutego 1995 r., Dz. Urz. WE L 41 z dnia 23 lutego 1995 r. oraz rozporządzeniem (WE) nr 125/2008 z 12 lutego 2008 r., Dz. Urz. WE L 40 z dnia 14 lutego 2008 r.

¹²²⁶Dz. Urz. L 349 z 31 grudnia 1994 r., s. 71; omówienie praktyki stosowania rozporządzenia w: D. Sundenberg, E. Vermulst, The EC Trade Barriers Regulation, An Obstacle to Trade?, Journal of World Trade, nr 35/5 (2001), s. 989-1013.

¹²²⁷J. Utrat-Milecki, Kontekst kulturowy recepcji i krytyki prawno-naturalnej myśli św. Tomasza z Akwinu, dostępne na stronie http://www.it.dominikanie.pl/main/20056/pr-milecki.pdf.

¹²²⁸Szerzej na temat czynników ekonomicznych, politycznych, prawnych i socjologicznych mających wpływ na przestrzeganie prawa WTO zob. N. van den Broek, Power Paradoxes in Enforcement and Implementation of World Trade Organization Dispute Settlement Reports, Interdisciplinary Approaches and New Proposals, Journal of World Trade, nr 37 (1) (2003), s. 127-162.

¹²²⁹Ang. clarification and improvement, fr. améliorations et clarifications.

¹²³⁰Ministerial Conference - Fourth Session - Doha, 9-14 November 2001 - Ministerial Declaration - Adopted on 14 November 2001, WT/MIN(01)/DEC/1, 20 November 2001.

¹²³¹Dispute Settlement Body - Special Session - Report by the Chairman, Ambassador Péter Balás, to the Trade Negotiations Committee, TN/DS/9, 6 June 2003. Omówienie projektu oraz przyczyn braku jego przyjęcia w: E. Kessie, The Early "Harvest Negotiations" in 2003 (w:) F. Ortino, E.-U. Petersmann, The WTO Dispute Settlement System 1995-2003, przyp. 320, s. 121-139.

¹²³²Dispute Settlement Body - Special Session - Minutes of Meeting - Held in the Centre William Rappard on 13-14 November 2003, TN/DS/M/14, 20 April 2004; K. Bagwell, P.C. Mavroidis, R.W. Staiger, The Case for Tradable Remedies in the WTO Dispute Settlement (w:) Development and Multilateral Cooperation, red. B. Hoekman, S. Evenett, Economic Nowy Jork 2005, s. 395.

¹²³³Dispute Settlement Body - Special Session - Report by the Chairman, Ambassador David Spencer, to the Trade Negotiations Committee, TN/DS/10, 21 June 2004.

¹²³⁴Dispute Settlement Body - Special Session - Report by the Chairman, Ambassador Ronald Saborío Soto, to the Trade Negotiations Committee, TN/DS/17, 27 July 2006.

¹²³⁵ Ministerial Conference - Sixth Session - Hong Kong, 13-18 December 2005 - Doha Work Programme - Ministerial Declaration - Adopted on 18 December 2005, WT/MIN(05)/DEC, 22 December 2005, s. 6, pkt 34; Dispute Settlement Body - Special Session - Report by the Chairman, Ambassador Ronald Saborío Soto, to the Trade Negotiations Committee, TN/DS/15, 29 March 2006.

¹²³⁶Ministerial Declaration, przyp. 1252, s. 1, pkt 1; Dispute Settlement Body - Special Session - Minutes of Meeting - Held in the Centre William Rappard on 22 February 2006, TN/DS/M/30, 26 June 2006, s. 2, pkt 5.

¹²³⁷Talks suspended. ‘Today there are only losers’, za stroną http://www.wto.org/english/news_e/news06_e/mod06_summary_24july_e.htm.

¹²³⁸Lamy: "We can stay on track to successfully conclude the Round next year", http://www.wto.org/english/news_e/news06_e/tnc_chair_report_14dec06_e.htm.

¹²³⁹G4 talks collapse, throw trade round into doubt, http://www.reuters.com/article/topNews/idUSL2179513320070621.

¹²⁴⁰Trade Act of 2002, United States Code, tytuł 19, § 3803.

¹²⁴¹Więcej na ten temat zob.: F. Ortino, E.-U. Petersmann, The WTO Dispute Settlement System 1995-2003, przyp. 320, cz. I; K. Bagwell, P.C. Mavroidis, R.W. Staiger, The Case for Tradable Remedies, przyp. 1249, s. 395-413; C. Barfield, Proposals for Reform and Reasons for Retaining the Status Quo , Free Trade, Sovereignty, Democracy: The Future of the World Trade Organization, American Enterprise Institute, http://www.worldtradelaw.net/articles/barfieldfreetrade4.pdf; M.C.E.J Bronckers, More Power to WTO?, Journal of International Economic Law, nr 4/1 (2001), 41-65; M. Bronckers, N. van den Broek, Financial Compensation in the WTO, Journal of International Economic Law, nr 8/1 (2005), s. 101-126; S. Charnovitz, Rethinking WTO Trade Sanctions, przyp. 20, s. 792-832; H. Horn, P.C. Mavroidis, Remedies in the WTO Dispute Settlement System and the Developing Country Interests, http://www.mre.gov.br/portugues/ministerio/sitios_secretaria/cgc/remedies.pdf; R.E. Hudec, The Adequacy of WTO Dispute Settlement Remedies, przyp. 28, s. 81-91; J.E. Kearns, S. Charnovitz, Adjudicating Compliance in the WTO: A Review of DSU Article 21.5, Journal of International Economic Law, nr 5/2 (2002), s. 331; J. Pauwelyn, Enforcement and Countermeasures, przyp. 17; T.M. Reif, M. Florestal, Revenge Of The Push-Me, Pull-You: The Implementation Process Under The WTO Dispute Settlement Understanding, International Lawyer, nr 32 (1998), s. 755; R.G.S. Medrado, Renegotiating Remedies in the WTO , przyp. 28, s. 323; H. Spamann, Standard of Review, przyp. 30, s. 509-555; C.M. Vázquez, J.H. Jackson, Some Reflections on Compliance with WTO Dispute Settlement Decisions, Law and Policy in International Business, nr 33 (2002), s. 555.

¹²⁴²Por. R.E. Hudec, The Adequacy of WTO Dispute Settlement Remedies, przyp. 28, s. 85.

¹²⁴³ Por. E. Kessie, The Early "Harvest Negotiations", przyp. 1248, s. 142.

¹²⁴⁴ Contribution of the European Communities, przyp. 330,

¹²⁴⁵ Dispute Settlement Body - Special Session - Amendment of the Understanding on Rules and Procedures Governing the Settlement of Disputes - Proposal by Japan, TN/DS/W/32, 22 January 2003.

¹²⁴⁶Contribution of the European Communities, przyp. 330; por. ibidem, art. 21bis ust. 7, art. 22 ust. 2, Japończycy opowiadali się także za porzuceniem wymogu konsultacji w procedurze ustalającej prawidłowość implementacji art. 21bis ust. 3.

¹²⁴⁷Dispute Settlement Body - Special Session - Contribution by Jamaica to the Doha Mandated Review of the Dispute Settlement Understanding (DSU) - Communication from Jamaica, TN/DS/W/21, 10 October 2002.

¹²⁴⁸Dispute Settlement Body - Special Session - Jordan’s Contributions Towards the Improvement and Clarification of the WTO Dispute Settlement Understanding - Communication from Jordan, TN/DS/W/43, 28 January 2003.

¹²⁴⁹ Communication from Australia, TN/DS/W/34, TN/DS/W/49, przyp. 905.

¹²⁵⁰Ang. decision on agreed practice, fr. décision sur la pratique convenue .

¹²⁵¹Dispute Settlement Body - Special Sessions - Negotiations on Improvements and Clarifications of the Dispute Settlement Understanding - Communication from Australia, TN/DS/W/8, 8 July 2002.

¹²⁵²Dispute Settlement Body - Special Session - Contribution of the Republic of Korea to the Improvement of the Dispute Settlement Understanding of the WTO - Contribution from the Republic of Korea, TN/DS/W/11, 11 July 2002.

¹²⁵³Dispute Settlement Body - Special Session - Negotiations on Improvements and Clarifications of the Dispute Settlement Understanding - Proposal by Ecuador, TN/DS/W/33, 23 January 2003.

¹²⁵⁴Contribution of the European Communities, przyp. 905.

¹²⁵⁵Ang. interim report, fr. rapport intérimaire.

¹²⁵⁶Dispute Settlement Body - Special Session - Negotiations on Improvements and Clarifications of the Dispute Settlement Understanding - Proposal by Mexico, TN/DS/W/23, 4 November 2002, s. 3.

¹²⁵⁷Dispute Settlement Body - Special Session - Minutes of Meeting - Held in the Centre William Rappard on 13-15 November 2002, TN/DS/M/6, s. 12-13, pkt 37-38.

¹²⁵⁸Ibidem, s. 20, pkt 61.

¹²⁵⁹Ibidem, s. 17, pkt 52.

¹²⁶⁰E. Kessie, The Early "Harvest Negotiations", przyp. 1248, s. 118.

¹²⁶¹Contribution of the European Communities, przyp. 330, pkt 28; Dispute Settlement Body - Special Session - Negotiations on Improvements and Clarifications of the Dispute Settlement Understanding - Proposal by Japan, TN/DS/W/22, 28 October 2002; Proposal by Japan, przyp. 1262, pkt 9; podobnie P.C. Mavroidis, Enforcement of WTO Obligations, przyp. 995, s. 66.

¹²⁶² Proposal by Mexico, 1273, s. 1.

¹²⁶³ Ibidem, s. 2-3.

¹²⁶⁴Dispute Settlement Body - Minutes of Meeting , przyp. 1274, s. 9, pkt 24; s. 14, pkt 42; s. 11, pkt 33; s. 21, pkt 63; s. 7, pkt 17.

¹²⁶⁵ Proposal by Mexico, przyp. 1273, s. 1.

¹²⁶⁶Ibidem, s. 4; Dispute Settlement Body - Special Session - Amendments to the Understanding on Rules and Procedures Governing the Settlement of Disputes, Proposed Text By Mexico, Communication from Mexico , TN/DS/W/40, 27 January 2003. Za otwarciem systemu prawa WTO na retroaktywne środki zaradcze opowiedział się J. Pauwelyn, Enforcement and Countermeasures in the WTO, przyp. 17, s. 346.

¹²⁶⁷Dispute Settlement Body - Minutes of Meeting, przyp. 1274, s. 9, pkt 24.

¹²⁶⁸Ibidem , s. 14, pkt 42.

¹²⁶⁹Ibidem, s. 20-21, pkt 63, przedstawiciel Filipin wyraził ponadto przekonanie, że retrospektywne środki odwetowe nie są całkowicie wykluczone w obecnym stanie prawnym.

¹²⁷⁰ Proposal by Mexico, 1273, s. 5-6; Communication from Mexico, przyp. 1283, s. 6, art. 22 ust. 7bis nowelizacji.

¹²⁷¹Dispute Settlement Body - Minutes of Meeting, przyp. 1274, s. 17, pkt 52.

¹²⁷²K. Bagwell, P.C. Mavroidis, R.W. Staiger, The Case for Tradable Remedies, przyp. 1249, s. 402-413.

¹²⁷³J. Pauwelyn, Enforcement and Countermeasures in the WTO, przyp. 17, s. 342-345.

¹²⁷⁴Art. 22 ust. 6 lit. b projektu nowelizacji DSU, Dispute Settlement Body - Special Session - Text for the African Group Proposals on Dispute Settlement Understanding Negotiations - Communication from Kenya, TN/DS/W/42, 24 January 2003, s. 3-4; we wcześniejszym zarysie propozycji Dispute Settlement Body - Special Session - Negotiations on the Dispute Settlement Understanding - Proposal by the African Group, TN/DS/W/15, 25 September 2002, s. 4, wskazywano na potrzebę uwzględniania przy wydawaniu decyzji w ramach DSU raportów przygotowanych przez instytucje, takie jak UNCTAD lub UNDP dotyczących sytuacji gospodarczej stron sporu.

¹²⁷⁵ Ibidem, art. 22 ust. 6 lit. c.

¹²⁷⁶Art. 22 ust. 6 lit. b projektu nowelizacji, Dispute Settlement Body - Special Session - Text for LDC Proposal on Dispute Settlement Understanding Negotiations - Communication from Haiti, TN/DS/W/37, 22 January 2003, s. 3; Dispute Settlement Body - Special Session - Negotiations on the Dispute Settlement Understanding - Proposal by the LDC Group, TN/DS/W/17, 9 October 2002, s. 4, pkt 15.

¹²⁷⁷Special Session of the Dispute Settlement Body, - Minutes of Meeting - Held in the Centre William Rappard on 13-15 November 2002, TN/DS/M/6, s. 12-13, pkt 37-38.

¹²⁷⁸Dispute Settlement Body - Special Session - Negotiations on the Dispute Settlement Understanding - Special and Differential Treatment for Developing Countries, Proposals on DSU by Cuba, Honduras, India, Indonesia, Malaysia, Pakistan, Sri Lanka, Tanzania and Zimbabwe, TN/DS/W/19, 9 October 2002 , s. 2.

¹²⁷⁹Dispute Settlement Body - Special Session - Contribution of Ecuador to the Improvement of the Dispute Settlement Understanding of the WTO - Communication from Ecuador, TN/DS/W/9, 8 July 2002, s. 3.

¹²⁸⁰ J. Pauwelyn, Enforcement and Countermeasures in the WTO, przyp. 17, s. 345-346; M. Bronckers, N. van den Broek, Financial Compensation , przyp. 1258; A. Davies, Reviewing dispute Settlement at the World Trade Organization: a time to reconsider the role/s of compensation?, World Trade Review, nr 5/1 (2006), s. 31-67; B. O’Connor, M. Djordjevic, Practical Aspects of Monetary Compensation. The US-Copyright Case, Journal of International Economic Law, nr 8/1 (2005), s. 127-142; A.O. Sykes, Public Versus Private Enforcement of International Economic Law:Standing and Remedy, Journal of Legal Studies, nr 34 (2005), 654-662.

¹²⁸¹Dispute Settlement Body - Special Session - Contribution of the European Communities, przyp. 330, s. 5. Wysokość kompensacji finasowej mogłaby wzrastać stopniowo, analogicznie do przypadku wdrażania retaliacji przez Wspólnoty Europejskie w sprawie FSC, aż do implementacji zaleceń przez państwo naruszające, W. Davey, Implementation in WTO Dispute Settlement: An Introduction to the Problems and Possible Solutions, RIETI Discussion Paper Series 05-E-013, March 2005, s. 15, dostępne na stronie http://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=862786.

¹²⁸²Ang. compensation package, fr. ensemble de mesures de compensation.

¹²⁸³Dispute Settlement Body - Special Session - Contribution of the European Communities, przyp. 330, s. 5.

¹²⁸⁴The European Communities’ Replies to India’s Questions, Communication from the European Communities, TN/DS/W/7, 30 May 2002, s. 5-6.

¹²⁸⁵Contribution of Ecuador, przyp. 1296, s. 3-4.

¹²⁸⁶Contribution by Jamaica , przyp. 1264, s. 4.

¹²⁸⁷Np. Chiny, Dispute Settlement Body - Special Session - Improving the Special and Differential Provisions in the Dispute Settlement Understanding - Communication from China, TN/DS/W/29, 22 January 2003, s. 4.

¹²⁸⁸Proposal by the African Group, TN/DS/W/15, przyp. 1291, s. 2-3; Text for the African Group, TN/DS/W/42, przyp. 1291, s. 1-3, art. 21 ust. 8 projektu nowelizacji. Na temat problemów związanych z efektywnością takiego rozwiązania w przypadku subsydiów zob. J.M. Showalter, A Cruel Trilemma, przyp. 28.

¹²⁸⁹ Proposal by the LDC Group, przyp. 1293, s. 4, pkt 13; Text for LDC Proposal, przyp. 1293, s. 3, art. 21 ust. 8 projektu nowelizacji.

¹²⁹⁰Record Of Discussions, przyp. 284, pkt 16.

¹²⁹¹Por. uwagi profesora Mavroidisa z konferencji poświęconej nowelizacji DSU, E.-U. Petersmann, WTO Negotiators Meet Academics, The Negotiations on Improvements of the WTO Dispute Settlement System, Journal of International Economic Law, nr 6 (2003), s. 244.

¹²⁹² Report by the Chairman, przyp. 1248, s. 1-2, pkt 6, 7, 10.

¹²⁹³Ibidem, s. 13-16.

¹²⁹⁴Special Session of the Dispute Settlement Body - Report by the Chairman, Ambassador David Spencer, to the Trade Negotiations Committee, TN/DS/12, 21 July 2005; Special session of the Dispute Settlement Body - Report by the Chairman, Ambassador David Spencer, to the Trade Negotiations Committee, TN/DS/14, 25 November 2005; Dispute Settlement Body - Special Session - Report by the Chairman, Ambassador Ronald Saborío Soto, to the Trade Negotiations Committee, TN/DS/16, 9 May 2006; TN/DS/17, przyp. 1251; Dispute Settlement Body - Special Session - Report by the Chairman, Ambassador Ronald Saborío Soto, to the Trade Negotiations Committee, TN/DS/18, 1 September 2006; Dispute Settlement Body - Special Session - Minutes of Meeting - Held in the Centre William Rappard on 22 October 2004, TN/DS/M/20, 26 May 2005; Dispute Settlement Body - Special Session - Minutes of Meeting - Held in the Centre William Rappard on 18 January 2005, TN/DS/M/22, 26 May 2005; Dispute Settlement Body - Special Session - Minutes of Meeting - Held in the Centre William Rappard on 22 September 2005, TN/DS/M/28, 28 October 2005; Dispute Settlement Body - Special Session - Minutes of Meeting - Held in the Centre William Rappard on 24 - 25 April 2006, TN/DS/M/32, 29 June 2006.

¹²⁹⁵Dispute Settlement Body - Special Session - Minutes of Meeting - Held in the Centre William Rappard on 13 July 2006, TN/DS/M/34, 4 August 2006.

¹²⁹⁶"The inducement in Article 22 is highly decentralized and exclusively bilateral between the disputing parties", M.R. Islam, Recent EU Trade Sanctions on the US to Induce Compliance with the WTO Ruling in the Foreign Sales Corporations Case: Its Policy Contradiction Revisited, Journal of World Trade, nr 38/3 (2004), s. 488.

¹²⁹⁷P.C. Mavroidis, Remedies in a WTO, przyp. 716, s. 780.

¹²⁹⁸Por. J. Nzelibe, The Credibility Imperative: The Political Dynamics Of Retaliation inthe World Trade Organization’s Dispute Resolution Mechanizm, Theoretical Inquiries in Law, nr 6 (2005), s. 215 i n.

¹²⁹⁹Por. P.-T. Stoll, Article 22 DSU, przyp. 25, nb 93. Na temat czynników decydujących o stosowaniu się państw do prawa międzynarodowego zob. M. Burgstaller, Theories of Compliance with International Law, Leiden 2005.

¹³⁰⁰Porozumienia wymienione w kolejności załączników do Porozumienia ustanawiającego Światową Organizację Handlu.

¹³⁰¹Akty prawa wspólnotowego dostępne na stronie http://eur-lex.europa.eu.

¹³⁰²Dostępne na stronie http://gatt.stanford.edu/page/home, data na końcu dokumentu oznacza datę publikacji.

¹³⁰³Kolejność według sygnatur spraw i dat publikacji dokumentów; data na końcu dokumentu oznacza datę jego publikacji; dostępne na stronie http://docsonline.wto.org.

¹³⁰⁴Dostępne na stronie http://www.icj-cij.org.

¹³⁰⁵Dostępne na stronie http://curia.europa.eu/pl/content/juris/index.htm.

¹³⁰⁶Dostępne na stronie http://gatt.stanford.edu/page/home.

¹³⁰⁷Dostępne na stronie http://docsonline.wto.org, data na końcu dokumentu oznacza datę publikacji.

¹³⁰⁸Dokumenty dostępne na stronie http://www.wto.org/gatt_docs/1946_50.htm.

¹³⁰⁹Aktualność adresów internetowych podanych w pracy została sprawdzona 1 lutego 2007 r.

<<< < Предыдущая 69 70 71 72 73 74 75 76 77 78 79 80 81 82 83 84 85 86 87 88 89 90 91 9293 / 9393

Соседние файлы в предмете [НЕСОРТИРОВАННОЕ]

#
30.04.2015280.58 Кб11Sud_nad_sokratom_vyderzhka.doc
#
01.04.2025200.7 Кб0Sud_pravo_format.doc
#
01.07.2025118.68 Кб0sutor skrypt prawo dyplomantyczne i konsularne.docx
#
01.05.2025139.78 Кб0SWOT_коротк.doc
#
01.07.2025400.03 Кб1Symonides - Prawo miedzyn. publiczne- skrypt poprawiony.docx
#
01.07.20251.15 Mб2Szwedo Oficyna 2008 - rodki odwetowe IL.rtf
#
30.04.2015531.07 Кб106Taktika_1-11 (1).docx
#
30.04.2015807.85 Кб552Taktika_2.docx
#
30.04.2015269.88 Кб167Taktika_23-32.docx
#
01.07.2025491.52 Кб0Tematika_kursovikh_2015-2016_broshura.doc
#
08.03.2016399.07 Кб11Tematika_kursovykh_kriminologia_2012.pdf