12.6. Kolektywne zawieszenie koncesji lub zobowiązań

Propozycji kolektywnych retaliacji przyświecała idea wzmocnienia pozycji państw dysponujących mniejszym potencjałem gospodarczym w procesie egzekucji zobowiązań w ramach WTO. Nic dziwnego, że projekty dotyczące wspólnego wykonywania prawa do zawieszenia koncesji lub zobowiązań, a także kompensacji finansowych (pkt 12.7) pojawiły się ze strony państw najmniej rozwiniętych i rozwijających się. Za wprowadzeniem takiego rozwiązania opowiedział się także Joost Pauwelyn. Kolektywne wykonywanie prawa do przeciwśrodków byłoby analogiczne do udzielania kompensacji na zasadzie klauzuli najwyższego uprzywilejowania¹²⁷³.

Według propozycji przedstawionej przez Grupę Państw Afrykańskich kolektywne zawieszenie koncesji byłoby dopuszczalne w przypadku skargi państwa rozwijającego się lub państwa najmniej rozwiniętego przeciwko państwu rozwiniętemu. Autoryzację należałoby poprzedzić arbitrażem określającym poziom zniweczenia lub naruszenia przy uwzględnieniu uzasadnionych oczekiwań państwa rozwijającego się. W wyniku tej procedury należałoby także ustalić te sektory, w ramach których środki odwetowe sprzyjałyby najszybszemu wycofaniu środka niezgodnego z porozumieniem. Upoważnienie do zawieszenia koncesji przez każde z państw powinno osiągnąć taką wysokość, by zabezpieczać pełne wyrównanie strat poniesionych przez państwo rozwijające się, zabezpieczenie jego interesów oraz wycofanie środka naruszającego prawo WTO¹²⁷⁴. Ostatni przepis projektu ma stanowić rodzaj klauzuli generalnej pozwalającej na uwzględnienie bardzo szerokiego zakresu okoliczności w wyznaczaniu poziomu retaliacji. "Zabezpieczenie pełnego wyrównania strat" należy interpretować jako zezwolenie na retroaktywną kalkulację poziomu zniweczenia lub naruszenia.

DSB powinien upoważnić państwo rozwijające się oraz każde inne państwo do zawieszenia koncesji w ciągu 30 dni od wniosku w tej sprawie¹²⁷⁵.

Podobną wersję projektu wniosły państwa najmniej rozwinięte. Istotna różnica polegała na upoważnieniu, w przypadku kolektywnych retaliacji na wniosek LDC przeciw państwu rozwiniętemu, każdego z państw wnioskujących do zawieszenia koncesji w wysokości strat poniesionych przez LDC. Innymi słowy, państwo naruszające porozumienia WTO narażone było na środki odwetowe w wymiarze zwielokrotnionym w stosunku do wyrządzonych strat¹²⁷⁶. Wprowadzenie takiej zmiany do DSU oznaczałoby usankcjonowanie retaliacji o charakterze punitywnym (por. pkt 9.4), dlatego przy obecnym rozumieniu zasad rozstrzygania sporów stanowiłoby to zmianę rewolucyjną. Projektowi LDC umiarkowanego poparcia udzielił przedstawiciel Indii, stwierdzające jednak, że wymaga on dalszego dopracowania¹²⁷⁷.

Według projektu przedstawionego przez Indie, obok prawa do kolektywnego stosowania przeciwśrodków, państwa rozwijające się byłyby uprawnione do zawieszenia koncesji w ramach innego sektora lub porozumienia. Projekt ten nie rozstrzyga, czy prawo do retaliacji krzyżowych przysługiwałoby w przypadku kolektywnego wykonywania środków odwetowych jedynie państwu poszkodowanemu, czy także państwom współuczestniczącym w stosowaniu zawieszenia koncesji¹²⁷⁸.