12.2. Zakończenie stosowania środków odwetowych

DSU nie reguluje kwestii zakończenia stosowania środków odwetowych. Powinno ono nastąpić wraz z finalizacją stanu niweczącego korzyści innego państwa. Problem ten stał się istotny w sprawie hormonów, gdzie powstał spór między stronami co do adekwatności wprowadzonych zmian, obowiązku zakończenia stosowania środków odwetowych oraz ciężaru dowodu w zakresie wykazania wygaśnięcia przesłanki retaliacji (por. pkt 10.1).

Propozycję rozwiązania wskazanej kwestii przedstawiły Wspólnoty Europejskie i Japonia. Zakłada ona wprowadzenie do DSU znowelizowanego art. 22 ust. 9, zgodnie z którym państwo miałoby prawo złożyć wniosek o zakończenie autoryzacji prawa do zawieszenia koncesji na podstawie wyeliminowania niezgodności z porozumieniami WTO. Wniosek powinien zostać rozpoznany przez DSB w ciągu 20 dni. W przypadku braku jednolitego stanowiska stron co do adekwatności implementacji, spór byłby rozstrzygany zgodnie z procedurą analogiczną do obecnej procedury na podstawie art. 21 ust. 5 DSU (art. 21bis nowelizacji). W przypadku ustalenia nieadekwatności implementacji następowałoby odnowienie autoryzacji retaliacji¹²⁶¹.

Przedstawione projekty nowelizacji rozwiązują kwestię zakończenia retaliacji w sytuacji sporu między stronami w przedmiocie adekwatności implementacji. Zostały włączone do Projektu Przewodniczącego, opracowanego w ramach Sesji Specjalnej DSB (por. wstęp do rozdziału 12).

Należy także zwrócić uwagę, że mechanizm weryfikacji zakończenia stosowania środków odwetowych należałoby expressis verbis uzupełnić o proceduralne przepisy kontrolne dotyczące wykonywania retaliacji zgodnie z autoryzacją DSB (art. 22 ust. 4 DSU, por. pkt 8.5).

12.3. Środki prewencyjne

Nowatorstwo projektu nowelizacji meksykańskiej uwidoczniło się między innymi w propozycji środków prewencyjnych mających ograniczać lub zabezpieczać przed trudnymi do naprawienia stratami wynikającymi z utrzymywania stanu sprzecznego z porozumieniami WTO¹²⁶².

Według art. 12 ust. 6bis i ust. 6ter projektu nowelizacji DSU państwo, które stwierdziłoby trudną do naprawienia stratę lub groźbę jej powstania, powinno załączyć do swojego pierwszego wystąpienia dowody tych faktów oraz dowody stwierdzeń, że konkretne działania mogą zatrzymać lub przeciwdziałać powstaniu takich strat, a także dowody dotyczące skutków handlowych. W ciągu 30 dni panel powinien wypowiedzieć się co do dopuszczalności środków prewencyjnych, określając ich maksymalny skutek handlowy. Upoważnienie do stosowania środków prewencyjnych byłoby ważne aż do momentu wydania odmiennej decyzji przez panel lub Organ Apelacyjny lub do czasu autoryzowania zawieszenia koncesji lub zobowiązań przez DSB. W przypadku braku wniosku o upoważnienie do zastosowania środków odwetowych na podstawie art. 22 DSU środki prewencyjne należałoby znieść w ciągu 60 dni od zatwierdzenia raportu panelu lub Organu Apelacyjnego¹²⁶³.

Do wskazanej propozycji państwa podeszły z zainteresowaniem, ale w większości z rezerwą. Poparcia udzielił jej Ekwador. Przedstawiciel Norwegii zauważył, że choć koncepcja środków prewencyjnych jest obecna w większości systemów prawnych, a także pojawia się w orzecznictwie Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości, to jednak w przypadku prawa WTO może prowadzić do nieodwracalnych nadużyć. Podobne stanowisko zajęli przedstawiciele Argentyny, Filipin i Chile. Ten ostatni stwierdził, że procedura w takim kształcie mogłaby prowadzić do przedwczesnego ferowania orzeczeń¹²⁶⁴.

Kontrargumenty państw podchodzących z rezerwą do środków prewencyjnych wymagają szczegółowego rozważenia. Jednak samo wprowadzenie możliwości ich zastosowania mogłoby istotnie wzmacniać mechanizm egzekucyjny oraz "zniechęcać" państwa naruszające porozumienia do utrzymywania stanu generującego straty.