10.8. Sprawa dostępu do amerykańskiego rynku usług hazardowych

Orzeczenie w przedmiotowej sprawie zapadło pod koniec grudnia 2007 r. i do czasu zakończenia prac nad niniejszym materiałem brak było informacji na temat wdrożenia retaliacji. Z treści raportu cytowane jest jedynie oświadczenie przedstawiciela Antigui, który stwierdził, że autoryzacja przeciwśrodków nie przesądza ostatecznie o ich wdrożeniu¹⁰⁷³. W przeciwieństwie do sprawy bananów zawieszenie zobowiązań wynikających z TRIPS będzie łatwiejsze, ponieważ nie pociąga za sobią konieczności retaliacji na obszarze innych porozumień.

10.9. Podsumowanie

Następstwa autoryzacji przez DSB prawa do nałożenia środków odwetowych przedstawia poniższa tabela:

Sprawa	Przeciwko	Wdrożenie środków odwetowych	Następstwa
Sprawa hormonów	Wspólnoty Europejskie	Stany Zjednoczone, Kanada: tak.	Wprowadzone zmiany prawa wspólnotowego kwestionowane przez Kanadę i USA. Utrzymanie środków odwetowych uznane za niezgodne z DSU.
Sprawa bananów	Wspólnoty Europejskie	Stany Zjednoczone: tak - nielegalne środki unilateralne (por. pkt 11.2.1); późniejsze środki odwetowe wycofane na podstawie wspólnie uzgodnionego porozumienia. Ekwador: nie. Meksyk, Honduras, Gwatemala: brak wniosku o autoryzację przeciwśrodków.	Raport panelu stwierdzający niezgodność systemu importu bananów z GATT.
Sprawa FSC	Stany Zjednoczone	Wspólnoty Europejskie: tak.	Zniesienie systemu FSC w 2004 r. i grandfathering clause w 2006 r.
Sprawa poprawki Byrda	Stany Zjednoczone	Wspólnoty Europejskie, Japonia: tak. Kanada: tak, wycofane. Brazylia, Chile, Indie, Korea Płd., Meksyk: nie.	Zniesienie dystrybucji ceł pobranych po 1 października 2007 r. (derogacja prospektywna).
Sprawa ustawy antydumpingowej z 1916 r.	Stany Zjednoczone	Wspólnoty Europejskie: brak podstawy faktycznej. Japonia: nie.	Uchylenie ustawy, ale bez wpływu na rozpoczęte postępowania.
Sprawa subsydiów eksportowych w przemyśle lotniczym	Brazylia	Kanada: nie.	Nowelizacja programu PROEX warunkowo zgodna z porozumieniem SCM, brak skarg ze strony Kanady.
Sprawa subsydiów eksportowych w przemyśle lotniczym	Kanada	Brazylia: nie.	Utrzymanie nielegalnych subsydiów dla Air Wisconsin , brak kolejnych skarg ze strony Brazylii.
Sprawa dostępu do amerykańskiego rynku usług hazardowych	Stany Zjednoczone	Antigua i Barbuda: nie.	Do dnia 1 lipca 2008 r. Antigua i Barbuda nie zajęły stanowiska co do wdrożenia retaliacji.

W sprawach bananów i hormonów pomimo autoryzacji środków odwetowych wprowadzone zmiany nie są zgodne z zaleceniami DSB. Ekwador, będąc państwem rozwijającym się, nie zdecydował się na środki odwetowe, które nie miały szans realnego oddziaływania na gospodarkę WE. Nowy system dystrybucji został także zakwestionowany przez Stany Zjednoczone. Niewykluczone, że w sytuacji naruszeń proceduralnych przy stosowaniu środków odwetowych w sprawie hormonów Stany Zjednoczone podejmą kroki w celu lepszego zabezpieczenia interesów amerykańskich eksporterów owoców tropikalnych. Podobnie jak w przypadku sporu bananowego, w kanadyjsko-brazylijskim sporze subsydyjnym państwo rozwijające się nie podjęło decyzji o wdrożeniu autoryzowanych środków odwetowych. Wskazuje to na konieczność weryfikacji elementu mechanizmu egzekucji zaleceń DSB w przypadku znaczącej różnicy potencjałów ekonomicznych stron sporu. Pomimo modyfikacji brazylijskiego programu finansowania eksportu, Kanada nie odpowiedziała zaniechaniem subsydiowania zakupu Air Wisconsin. Wpisała się w ten sposób w tendencję, zgodnie z którą państwa, implementując rozstrzygnięcia DSB, starają się nie podważać praw nabytych na podstawie prawa krajowego lub kwestionować już rozpoczętych procedur sądowych. Wiąże się to z prospektywnym skutkiem zaleceń (rozdział 7). Taki sposób dostosowywania rodzimego systemu prawnego widoczny był w sprawie FSC, gdzie starano się zachować prawa nabyte poprzez honorowanie grandfathering clause. Podobnie w sprawie poprawki Byrda przewidziano stosunkowo długi okres przejściowy oraz zniesienie ustawy ze skutkiem prospektywnym od 1 października 2007 r. Także w sprawie ustawy antydumpingowej z 1916 r., gdzie nowelizacja nie miała wpływu na toczące się postępowania, zasądzono odszkodowania w wysokości 30 mln dolarów od jednej z japońskich firm.

Mechanizm egzekucji prawa WTO w obecnym kształcie nie jest w stanie uchronić przed "błędnym kołem implementacyjnym", które widoczne jest w przypadku spraw bananów i hormonów, lub przed "implementacją na raty" czy "z opóźnieniem", jak w przypadku spraw FSC, poprawki Byrda albo ustawy antydumpingowej. W statystycznym zestawieniu uderzający jest brak skuteczności środków odwetowych przy porównaniu spraw wytoczonych przeciwko Stanom Zjednoczonym i Wspólnotom Europejskim. Chronologia implementacji zaleceń w sprawie FSC powiązana jest ze stopniowym wdrażaniem środków odwetowych przez Wspólnoty Europejskie. Istotny był też rekordowo wysoki poziom autoryzowanych retaliacji. W przypadku poprawki Byrda ważnym czynnikiem była ilość państw skarżących i międzynarodowa presja na nowelizację prawa amerykańskiego.

Brak potwierdzonej implementacji w sprawach wytoczonych przeciwko Wspólnotom Europejskim należy jednak rozróżnić ze względu na przedmiot sporu¹⁰⁷⁴. W przypadku "wojny bananowej" w chwili obecnej "ośrodkiem sporu" pozostaje odpowiednia stawka taryfowa gwarantująca opłacalność eksportu z krajów Ameryki Łacińskiej przy zapewnieniu preferencyjnego dostępu do rynku dla najbiedniejszych krajów AKP. W przypadku sprawy hormonów implementacja zaleceń DSB będzie prawdopodobnie napotykać na bardziej zdecydowany opór ze strony Wspólnot Europejskich. Choroba wściekłych krów spowodowała kryzys produkcji wołowiny w Europie. Ponadto wykształciła "konsensus konsumentów" przeciwko importowi produktów spożywczych, co do których istnieją wątpliwości dotyczące ich wpływu na ludzkie zdrowie, nawet w przypadku braku "twardych" dowodów potwierdzających szkodliwość. Dalsze raporty w tych dwóch sprawach mogą mieć istotny wpływ na rozwój case law w ramach WTO.

Rozdział 11

Dopuszczalność zastosowania środków odwetowych w oparciu o podstawy prawne spoza systemu prawa WTO

Przedmiotem rozważań w niniejszym rozdziale jest dopuszczalność stosowania środków odwetowych celem egzekucji zobowiązań wynikających z porozumień WTO w oparciu o alternatywne podstawy prawne wynikające z ogólnego prawa międzynarodowego lub prawa krajowego.