10.6. Sprawa brazylijskiego programu finansowania eksportu samolotów

Dnia 28 sierpnia 2000 r. arbitrzy wydali raport, w którym za właściwe środki odwetowe przeciwko brazylijskim subsydiom eksportowym uznali zawieszenie koncesji lub zobowiązań w wysokości 233 mln dolarów amerykańskich (por. pkt 6.1.1). 12 grudnia DSB autoryzowało wdrożenie przeciwśrodków¹⁰⁶⁷.

Już miesiąc później Kanada wniosła o ponowną weryfikację zgodności zmodyfikowanego programu finansowania eksportu na podstawie art. 21 ust. 5 DSU. W raporcie z 26 lipca 2001 r. panel orzekł, że program PROEX III nie stanowi "sam w sobie" naruszenia art. 3 ust. 1 lit. a porozumienia SCM. Ponadto program można uzasadnić na podstawie ust. 2 lit. k załącznika I do porozumienia SCM, ponieważ warunki kredytów były zgodne z ustaleniami dotyczącymi stóp procentowych Porozumienia OECD z 1998 r.¹⁰⁶⁸ Programu nie można natomiast uzasadnić na mocy ust. 1 lit. k. Zgodność programu PROEX III "jako takiego" z porozumieniem SCM ograniczona była dwoma warunkami. Nie mógł on być realizowany na korzyść producentów odrzutowców w sposób, który skutkowałoby zakwalifikowaniem go jako subsydium w rozumieniu art. 1 ust. 1 porozumienia SCM. Ponadto korzyści miały być zgodne z ust. 2 lit. k załącznika I do porozumienia SCM, dzięki czemu nie miały stanowić zakazanego subsydium w rozumieniu art. 3 ust. 1¹⁰⁶⁹.

23 sierpnia 2001 r. DSB przyjęło rozstrzygnięcie drugiego panelu działającego na podstawie art. 21 ust. 5 DSU¹⁰⁷⁰. Stosowanie programu PROEX III w sposób niezgodny z warunkami wyszczególnionymi przez panelistów stwarzałoby przesłankę wszczęcia kolejnego postępowania przez Kanadę. W związku z zakazem unilateralizmu wykluczone było jednak samodzielne ustalenie naruszenia prawa WTO (por. pkt 11.2.1). Podobnie niezgodne z DSU byłoby zastosowanie przeciwśrodków bez ponownego autoryzowania ich przez DSB. Wcześniejsze zezwolenie na zastosowanie środków odwetowych dotyczyło innego stanu faktycznego i oszacowania zniweczenia lub naruszenia na podstawie odmiennych warunków subsydiowania niż w zmienionym programie PROEX III.

Po drugim orzeczeniu na podstawie art. 21 ust. 5 Kanada nie kwestionowała jego zgodności z porozumieniem SCM. Wdrożenie przeciwśrodków nie okazało się potrzebne.

10.7. Sprawa kanadyjskich kredytów eksportowych I gwarancji pożyczkowych w przemyśle lotniczym

W "bliźniaczym sporze" dotyczącym programów finansowania eksportu kanadyjskich samolotów odrzutowych 17 lutego 2003 r. arbitrzy orzekli o wysokości właściwych przeciwśrodków (por. pkt 6.1.2). Kalkulacja zawierała kontrowersyjną "premię zaostrzającą" w wysokości 20%, będącą skutkiem deklaracji Kanady dotyczącej woli podtrzymania finansowania kredytów dla Air Wisconsin. Autoryzacja przeciwśrodków przez DSB 7 marca 2003 r. nie miała jednak wpływu na ustalenia podjęte z amerykańskim odbiorcą Bombardierów. Mimo tego Brazylia nie zdecydowała się na wdrożenie retaliacji. Przedstawiciele Kanady już wcześniej wyrazili przekonanie, że nie spodziewają się zrealizowania środków odwetowych ze względu na ich niekorzystny wpływ na brazylijską gospodarkę¹⁰⁷¹.

Brazylia nie kwestionowała jednak kolejnych kontraktów zawieranych przez Bombardiera. Jacquelin D. Krikorian stwierdziła, że wcześniejsza autoryzacja przeciwśrodków przeciwko programowi PROEX spowodowała wzajemne zniesienie przeciwśrodków¹⁰⁷². Jednak po ponownym przeanalizowaniu przez panel, program PROEX III został uznany za "sam w sobie" zgodny z prawem WTO, dlatego dla uzyskania prawa do retaliacji konieczne byłoby wykazanie stosowania go w sposób łamiący porozumienie SCM oraz ponowne autoryzowanie środków odwetowych stosownej wysokości. Pomimo braku oficjalnego komunikatu o zawarciu wspólnie uzgodnionego rozwiązania, wydaje się, że strony zrezygnowały z wdrażania przeciwśrodków oraz z zawierania kolejnych kontraktów w oparciu o kwestionowane programy kredytowe. Honorowano jedynie wcześniej zawarte umowy, jak w przypadku Air Wisconsin.