3.1.2. Karta ito

Negocjacje dotyczące procedury, której przedmiotem miało być ustalenie naruszenia postanowień Karty ITO (względnie naruszenia lub zniweczenia korzyści), wymagały porozumienia co do kilku istotnych jej aspektów.

3.1.2.1. "Łagodniejszy charakter norm prawnych"

Zgodnie z pierwszym, amerykańskim projektem Karty¹⁰¹ wątpliwości prawne miały być rozstrzygane w procedurze trzystopniowej. Skargi przeciwko werdyktom wnoszono do 18-osobowej Rady Wykonawczej (ang. Executive Board)¹⁰². Od jej rozstrzygnięcia przysługiwało odwołanie do Konferencji zrzeszającej przedstawicieli wszystkich państw. Dalsza droga odwoławcza do Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości byłaby możliwa jedynie za zgodą Konferencji. Podnoszono jednak argument o możliwości zablokowania apelacji do MTS ze względów politycznych. Stąd postulowano uniezależnienie odwołania od zgody Konferencji¹⁰³. Już po zakończeniu posiedzenia Komitetu Przygotowawczego w Londynie reprezentanci Wielkiej Brytanii przestawili memorandum, w którym wyrazili obawę, że nieograniczone prawo do apelacji do MTS może prowadzić do zbyt ścisłego i legalistycznego podejścia w sprawach toczących się na forum ITO. Zdaniem brytyjskiej delegacji, specyfika postanowień Karty wymagała bardziej uznaniowego i ekonomicznego osądu niż precyzyjnej interpretacji pojęć. Oddanie jej w ręce zewnętrznego organu, którego zadaniem jest rozstrzyganie zagadnień prawnych, a nie ocena faktów ekonomicznych, mogłoby stanowić zagrożenie dla dynamicznego charakteru prawa ITO. Dlatego interpretacja Karty, otwarta i gotowa na nowelizacje, powinna być pozostawiona samej Organizacji¹⁰⁴. Robert E. Hudec ocenił, że postulat bardziej ekonomicznego podejścia do sporów w ITO dotyczył w istocie poszerzenia zakresu uznaniowości¹⁰⁵. "Łagodniejszy charakter norm prawnych"¹⁰⁶ wyrażał się w propozycji przedłożonej przez delegację brytyjską, która zakładała nieograniczone zgodą Konferencji prawo państw do odwoływania się do MTS, jednak orzeczenie stanowiłoby jedynie niewiążącą opinię doradczą. Egzekucja postanowień decyzji pozostawałaby wyłącznie na forum ITO. Regulacje miałyby wciąż charakter prawny, ale o większym zakresie władzy dyskrecjonalnej, co pozwalałoby na pełniejsze uwzględnianie ich ekonomicznego charakteru. Propozycja brytyjska stała się podstawą kompromisu wyrażonego w art. 96 Karty¹⁰⁷. Delegacje Belgii i Luksemburga, udzielając swojego poparcia dla tak sformułowanego przepisu, stwierdziły, że funkcją Trybunału powinna być pomoc w zobiektywizowaniu przedmiotu sporu i wydanie opinii, która pomoże w osiągnięciu kompromisu przy użyciu metod dyplomatycznych. Skutkiem opinii MTS powinno być wytworzenie takiej "atmosfery", która nakłoni strony do rozwiązania sporu¹⁰⁸. Robert E. Hudec uznał, iż użycie terminu "atmosfera" sugeruje, że podstawową formą nacisku nakłaniającą do wykonania treści ustalonej decyzji będzie presja moralna wynikająca z niewygodnej dla państwa sytuacji (ang. embarrassment) będącej skutkiem naruszenia prawa¹⁰⁹ (por. pkt 3.7).