9.3. Egzekucja ("nakłonienie do przestrzegania")

"Nakłonienie do przestrzegania" jest tłumaczeniem angielskiego terminu inducement of compliance pojawiającym się w orzecznictwie arbitrów, a także w tekście projektu KPM o odpowiedzialności międzynarodowej państw. We francuskiej wersji raportów funkcjonuje termin inciter (...) à se mettre en conformité lub inciter au respect, a projekt KPM zawiera pojęcie amener à s’acquiter. Terminy te są bliskoznaczne angielskiemu inducement of compliance. We francuskiej literaturze pojawia się jednak także tłumaczenie jako contrainte à l’exécution⁹²⁶, które ma mocniejsze znaczenie, bliższe "zmuszeniu do wyegzekwowania".

9.3.1. Ogólne prawo międzynarodowe

Artykuł 49 ust. 1 projektu KPM z 2001 r. stanowi, że poszkodowane państwo może podjąć przeciwśrodki jedynie względem państwa, które jest odpowiedzialne za akt międzynarodowo bezprawny, celem nakłonienia tego państwa do wypełnienia swych zobowiązań wynikających z części drugiej kodyfikacji (art. 28-41).

Funkcja nakłonienia (przymuszenia⁹²⁷) polega na wytworzeniu presji, która spowoduje zmianę zachowania państwa naruszającego międzynarodowy porządek prawny. Przeciwśrodek nie może stanowić aktu "zemsty" lub "kary" za dokonany akt⁹²⁸ (por. pkt 9.4). Nie może także sam w sobie stanowić formy samowolnej reparacji⁹²⁹. Do natury przeciwśrodków należy ich tymczasowy charakter. W przypadku osiągnięcia zamierzonego celu należy zakończyć działania odwetowe. Dlatego podjęcie przeciwśrodków wobec aktów niemających charakteru ciągłego ("fakty dokonane" - fr. faits accomplis) może stanowić ukrytą formę kary⁹³⁰. Z tego samego względu nie należy także podejmować przeciwśrodków o charakterze nieodwracalnym⁹³¹. Powyższe ustalenia zostały uwzględnione w redakcji art. 49 ust. 2 projektu KPM, który stanowi, że przeciwśrodki ograniczone są do czasowego⁹³² niewykonywania zobowiązań międzynarodowych państwa podejmującego środki wobec państwa, na którym spoczywa odpowiedzialność międzynarodowa. Stanowi to o tymczasowym i prowizorycznym ich charakterze, mającym prowadzić do wypełnienia przez państwo naruszające spoczywających na nim zobowiązań⁹³³.

Egzekucja dotyczy zarówno zobowiązań pierwotnych, jak i wtórnych. Zgodnie z koncepcją Harta⁹³⁴ normy pierwotne odpowiadają na pytanie, jaki stan rzeczy jest zgodny z prawem, normy wtórne określają natomiast konsekwencje prawne złamania norm pierwotnych. Artykuł 29 stanowi, że wykonanie zobowiązań wynikających z naruszenia (normy wtórne, część druga kodyfikacji) nie zwalnia państwa z wywiązania się ze zobowiązania, które zostało naruszone (norma pierwotna). Wykonanie zobowiązania powiązane jest z ciążącym na państwie obowiązkiem zakończenia stanu naruszenia oraz, jeśli warunki tego wymagają, udzielenia gwarancji niepowtórzenia naruszenia (art. 30 lit. a i b).

Realizacja zobowiązań wynikających z norm wtórnych polega na naprawieniu wyrządzonej szkody. Reparacje powinny mieć formę restytucji, odszkodowania lub satysfakcji (zob. rozdział 7).

Nakłonienie do naprawienia wyrządzonej szkody, obok "przymuszenia" do wykonania zobowiązania pierwotnego, stanowi podstawowy cel funkcji egzekucyjnej⁹³⁵. Naruszenie prawa międzynarodowego rodzi zobowiązanie do reparacji, która powinna "zatrzeć" (ang. wipe-out) wszystkie konsekwencje owego naruszenia. Dobrze odzwierciedla to etymologia terminu "przeciwśrodek": preferowanym "środkiem przeciw" naruszeniu jest restitutio ad integrum, który powinien prowadzić do przywrócenia takich samych warunków, jakie panowały przed naruszeniem. Celowościowy charakter "środka przeciw" uwypukla także jego tymczasowy charakter: wypełnienie zobowiązań wywołuje zanik czynnika, który powoduje jego stosowanie⁹³⁶.