8.3.2. Zawieszenie zobowiązań w ramach trips a państwa trzecie

Zezwolenie na zawieszenie koncesji przez Ekwador rodziło pytanie o możliwość eksportu towarów wyprodukowanych z naruszeniem TRIPS do państw trzecich.

Artykuł 51 TRIPS nakazuje państwom ustanowienie procedur w ramach krajowego porządku prawnego, które będą chronić przed wpuszczeniem na rynek przez służby celne importowanych towarów wyprodukowanych z naruszeniem TRIPS⁸⁴⁴.

W sprawie bananów Ekwador zawnioskował o autoryzację zawieszenia art. 14 TRIPS⁸⁴⁵, co umożliwiałoby produkcję fonogramów bez zgody wykonawców. Nie zwalnia to jednak państw trzecich z obowiązków wynikających z art. 51 TRIPS. Kopiowanie fonogramów, mimo że autoryzowane przez DSB, odbywałoby się bez zgody wykonawców. W przypadku eksportu nośników wyprodukowanych na podstawie autoryzacji DSB, ale bez zgody uprawnionych podmiotów, służby celne państwa importującego byłyby zobowiązane do zastosowania art. 51 TRIPS i zatrzymania importowanych produktów⁸⁴⁶. Arbitrzy zaznaczyli, że uniknięcie niepożądanych efektów w państwach trzecich może zagwarantować produkowanie kopii fonograficznych jedynie na wewnętrzny rynek Ekwadoru⁸⁴⁷.

W związku z powyższym Ekwador przedstawił propozycję implementacji zawieszenia poprzez wdrożenie systemu licencjonowania. Miał on pozwolić na kontrolę ilości, wartości i czasu wytwarzania fonogramów przez licencjonowane podmioty. Analogiczne licencje miały być wprowadzone dla wytwarzania produktów wskutek implementacji zawieszenia zobowiązań dotyczących oznaczeń geograficznych i wzorów przemysłowych⁸⁴⁸.

8.3.3. Zawieszenie zobowiązań w ramach trips a uprawnienia podmiotów prywatnych

Środki odwetowe w ramach WTO są skutkiem sporów zaistniałych pomiędzy członkami społeczności międzynarodowej, czyli państwami⁸⁴⁹. Z ochrony w ramach TRIPS korzystają natomiast podmioty prywatne: osoby fizyczne i prawne.

W sporze bananowym arbitrzy wyrazili przekonanie, że podmioty mogące ponieść straty wskutek ewentualnego zawieszenia przez Ekwador zobowiązań w ramach TRIPS mają niewiele wspólnego z niedostosowaniem wspólnotowego systemu importu bananów do standardów WTO. Pośrednio analogiczna sytuacja występuje w przypadku strat ponoszonych przez jednostki w rezultacie zawieszenie koncesji w ramach GATT lub GATS. Niemniej arbitrzy zaznaczyli, że zawieszenie zobowiązań w ramach TRIPS ma dalej idące skutki. Podmioty ponoszące straty wskutek zawieszenia w ramach GATT lub GATS mogą zaprzestać eksportu do państwa stosującego środki odwetowe, w przypadku TRIPS brak możliwości oddziaływania na kopiowanie fonogramów lub korzystanie z innych praw własności intelektualnej⁸⁵⁰.

Zawieszenie koncesji może w rezultacie prowadzić do problemów w ramach krajowych porządków prawnych w państwach stosujących retaliacje, a także w państwach, wobec których środki odwetowe są stosowane. Arbitrzy zaznaczyli jednak, że jest to zagadnienie prawa krajowego, pozostające poza ich kognicją. Skala problemu będzie zależeć od sposobu implementacji autoryzowanego zawieszenia przez Ekwador⁸⁵¹.

Ponadto mogą istnieć rozbieżności między regulacjami w ramach wewnętrznych porządków prawnych dotyczących ochrony praw własności intelektualnej a treścią porozumień w zakresie retaliacji krzyżowych. W przypadku odebrania uprawnień ochronnych przyznanych ustawą, może dojść do wszczęcia postępowania sądowego w ramach krajowego porządku prawnego i w rezultacie nawet do orzeczenia o niekonstytucyjnym charakterze aktu. Cofnięcie takich praw może także zostać zakwalifikowane jako wywłaszczenie⁸⁵², co byłoby potencjalnie sprzeczne z innymi zobowiązaniami międzynarodowymi⁸⁵³.

Dla uniknięcia tego typu sytuacji, wraz zaciągnięciem zobowiązań wynikających z TRIPS i DSU, państwa powinny tak dostosować krajowy porządek prawny, by umożliwić zawieszenie uprawnień wynikających z TRIPS. Wskazane zmiany są najbardziej pożądane w państwach rozwijających się, które mają mniejszą zdolność skutecznego oddziaływania poprzez zawieszenie zobowiązań w ramach innych porozumień i są bardziej zainteresowane kompensacjami niż retaliacjami⁸⁵⁴. Państwa te mogą najwięcej skorzystać z retaliacji krzyżowych, a samo istnienie odpowiednich regulacji w ich systemach prawnych będzie już powodować pewną presję w kierunku przestrzegania porozumień WTO wśród partnerów handlowych⁸⁵⁵, bowiem groźba możliwości użycia mechanizmu motywuje do przestrzegania porozumień⁸⁵⁶.