6.1. Opis stanów faktycznych I kalkulacji przeciwśrodków

Niniejszy podrozdział zawiera opis spraw z zakresu zakazanych subsydiów. W każdym podrozdziale przedstawiono stan faktyczny będący źródłem sporu oraz metodę kalkulacji przeciwśrodków implementującą kryteria ich wyznaczania przedstawione w kolejnych podrozdziałach 6.2, 6.3 i 6.4.

6.1.1. Brazylijski program finansowania eksportu samolotów

6.1.1.1. Stan faktyczny

Ze względu na istotne znaczenie dla obronności oraz zamówienia publiczne, przemysł lotniczy ma znaczenie strategiczne. Ogromne kwoty transakcji wiążą się z uzależnieniem tej gałęzi od dostępności kredytów i gwarancji pożyczkowych. Podmiotami, które dysponują najdogodniejszymi dla kontrahentów instrumentami finansowymi, są rządy państw zainteresowane zapewnieniem zbytu dla rodzimych firm.

Położenie ekonomiczne producentów samolotów w poszczególnych klasach często stanowi sytuację zbliżoną do duopolu. Na rynku małych i średnich odrzutowców istniała silna konkurencja pomiędzy brazylijskim Embraerem a kanadyjskim Bombardierem. Obaj producenci walczyli o kontrahentów na dynamicznie rozwijających się rynkach regionalnych przewozów lotniczych. Liderem był kanadyjski Bombardier. Zajmujący kolejną pozycję Embraer stanowił wizytówkę brazylijskiego potencjału gospodarczego i nadzieję na szybki rozwój tego kraju⁵³².

Silnym atutem brazylijskiego producenta były niskie koszty pracy. Jednak znacznie bardziej kontrowersyjnym instrumentem walki o kontrahenta stał się funkcjonujący od 1991 r. Program finansowania eksportu (Programa de Financiamento às Exportações, PROEX). Umożliwiał on bezpośrednie zaciągnięcie pożyczek na zakup brazylijskiego eksportu przy niższym niż rynkowe oprocentowaniu lub przyznawał opłaty wyrównawcze⁵³³ w przypadku zaciągnięcia kredytów komercyjnych⁵³⁴. Powodowało to redukcję (w zależności od wielkości sprzedaży i czasu, kiedy miała ona miejsce) o 3,8% lub 2,5% wysokości płaconych odsetek z tytułu kredytów zaciągniętych na zakup Embraerów⁵³⁵.

Kanadyjczycy zakwestionowali program PROEX jako subsydium eksportowe. Panel uznał go za zakazane subsydium na podstawie art. 3 ust. 1 lit. a porozumienia SCM⁵³⁶ i zalecił bezzwłoczne jego wycofanie⁵³⁷. Uznano, że program spełnia przesłanki, by zakwalifikować go jako subsydium, o którym mowa w lit. k⁵³⁸ załącznika I do porozumienia SCM zawierającego przykładową listę subsydiów eksportowych⁵³⁹. Nie powiodła się także argumentacja na podstawie art. 27, który gwarantuje "specjalne i wyróżniające traktowanie Członków - krajów rozwijających się"⁵⁴⁰. Organ Apelacyjny zasadniczo podtrzymał konkluzje panelu⁵⁴¹ i nakazał Brazylii wycofanie środków niezgodnych z prawem WTO⁵⁴².

W listopadzie 1999 r. Kanada złożyła wniosek o zweryfikowanie, czy Brazylia wycofała program PROEX⁵⁴³. W maju 2000 r. panel orzekający na podstawie art. 21 ust. 5 DSU stwierdził, że Brazylia nie podjęła stosownych kroków do implementacji decyzji⁵⁴⁴. Organ Apelacyjny potwierdził ustalenia panelu⁵⁴⁵. W maju 2000 r. Kanada wniosła o zezwolenie na zastosowanie środków odwetowych⁵⁴⁶.