3.4.4. Funkcja grupy roboczej

Dążenie do poszerzenia kompetencji grupy roboczej w zakresie oceny wysokości retaliacji można uzasadnić pełniejszą jej zdolnością do obiektywizacji jako podmiotu zewnętrznego w stosunku do sporu. Jednak analiza decyzji wykazuje, że intencją członków GATT w tym czasie było raczej znalezienie skutecznego sposobu na rozwiązanie konfliktu niż samo obiektywne oszacowanie strat. Zasadniczym celem nie było ukaranie, lecz uzyskanie wpływu na amerykańskich farmerów¹⁸². Rząd holenderski prawdopodobnie liczył na lobby producentów pszenicy, którzy - ponosząc straty na skutek kontyngentów - będą dążyć do zrównoważenia wpływu zwolenników nałożenia ograniczeń na produkty mleczarskie.

Z punktu widzenia prawotwórczej roli organów rozstrzygania sporów GATT, decyzja dotycząca nabiału holenderskiego była precedensem. Grupa robocza GATT formalnie zaznaczyła swoją kompetencję zakładającą szeroki zakres uznania w kwestii oceny właściwego poziomu zawieszenia koncesji¹⁸³. Przewodniczący ustosunkował się do zastrzeżeń delegatów, stwierdzając, że przy opracowaniu decyzji posługiwano się stosownymi statystykami i uznano, że proponowane środki nie są nierozsądne, ale ich wysokość nie spełniała w pełni kryterium "odpowiedniości" i dlatego wymagała korekty dla zapewnienia pożądanego celu, którym miało być zniesienie amerykańskich kontyngentów. Wymagało to ze strony grupy roboczej wzięcia pod uwagę potrzeby ograniczenia takich działań do poziomu wymaganego dla osiągnięcia zamierzonego celu¹⁸⁴.

Robert E. Hudec stwierdził, że redukcja pierwotnej kwoty (z 15 000 do 12 000 ton) była celem samym w sobie i miała dawać pozory "wyważenia" kwoty retaliacji przez grupę roboczą, która w ten sposób "spełniła się" jako organ orzekający, a nie jedynie pośrednik w negocjacjach¹⁸⁵. Wydaje się jednak, że rola grupy roboczej została zredukowana do takiego właśnie pośrednictwa. Jedynym sposobem na weryfikację tego twierdzenia byłoby powołanie niezależnego organu dla uznania zasadności obniżenia środków odwetowych. Możliwe jest również, że stronom sporu zależało na ustaleniu takiej kwoty, która nie spotka się z zarzutami nadmiernej surowości, a jednocześnie będzie na tyle wysoka, by zwrócić uwagę opinii publicznej.

3.4.5. Następstwa zastosowania środków odwetowych

Holandia wniosła o przedłużenie prawa do retaliacji na rok 1954, na co wyrażono zgodę¹⁸⁶. Sytuacja powtórzyła się w kolejnym roku¹⁸⁷. W 1955 r. Stany Zjednoczone otrzymały waiver na sekcję 22 ustawy o dostosowaniu rolnictwa¹⁸⁸, który jednak nie odbierał poszkodowanym stronom uprawnienia do podejmowania działań na podstawie art. XXIII GATT. Dlatego Holandia przedłużała środki retaliacyjne na kolejne lata: 1956, 1957, 1958 i 1959¹⁸⁹.

Jesienią 1959 r. Prezydent Stanów Zjednoczonych nakazał Komisji Ceł¹⁹⁰ zbadanie możliwości zniesienia kontyngentów na sery Edam i Gouda. W związku z tą informacją delegacja holenderska oświadczyła, że nie będzie wnioskować o przedłużenie retaliacji na kolejny rok (1960). Kontyngenty zostały istotnie zwiększone, a amerykańska polityka handlowa w odniesieniu do importowanych produktów pochodzenia mlecznego została zliberalizowana. Chociaż kontyngenty pozostają w mocy do dziś¹⁹¹, Thiébaut Flory ocenił zawieszenie koncesji jako skuteczne: ostateczny sukces Holandia zawdzięcza jednak nie samym ekonomicznym skutkom retaliacji, lecz moralnej presji, jaką one wywarły (por. pkt 3.7)¹⁹².

Nawet jeśli Holandia decydowałaby się na pełne wdrożenie kontyngentów na amerykańską pszenicę, stanowiłoby to ok. 2% amerykańskiego eksportu tego zboża. Dlatego nigdy nie zastosowano ograniczeń w pełnym zakresie. Dopiero w trzecim roku stosowania ograniczeń amerykańska pszenica straciła dominującą pozycję na holenderskim rynku. Jednak spowodowane to było wejściem na rynek subsydiowanej pszenicy z Niemiec Zachodnich, która wypierała zboże z innych krajów, powodując przy tym protesty m.in. Australii¹⁹³. Wcześniejszy niemal stuprocentowy udział amerykańskiej pszenicy w towarach zbożowych na holenderskim rynku wynikał z jej atrakcyjności cenowej. Holandia poprzez pełne wdrożenie przysługujących jej kontyngentów ucierpiałaby po raz kolejny, zmuszając się do zakupu zboża na innych rynkach po wyższych cenach. Dlatego pomimo braku pełnego zlikwidowania ograniczeń ilościowych przez Stany Zjednoczone, Holandia skorzystała ze sposobności, by nie stosować dalej środków odwetowych.

Koncyliacyjny charakter GATT i mała skuteczność retaliacji powodowały, że mimo stwierdzenia naruszenia państwa nie dążyły do autoryzacji zawieszenia koncesji. Tak było w sprawach¹⁹⁴ australijskich nawozów¹⁹⁵, francuskiego podatku wyrównawczego¹⁹⁶, francuskich ograniczeń importowych¹⁹⁷ czy kanadyjskich ziemniaków¹⁹⁸.