3.3.3. Przywrócenie równowagi koncesji

Utrzymaniu równowagi w poziomie wzajemnie udzielonych koncesji miał służyć art. XXIII. Oczywiście preferowanym rozwiązaniem w przypadku naruszenia korzyści było wycofanie kwestionowanego środka. Celem procedury rozstrzygania sporów miało być przede wszystkim nakłonienie państwa do przywrócenia stanu zgodnego z prawem. Dopiero wtórnym celem była ewentualna kompensacja, która dla państwa stosującego zawieszenie koncesji mogła oznaczać dodatkowe straty. Jednak ze względu na obowiązującą w GATT zasadę konsensusu możliwość "przymusu" była niewielka (por. pkt 9.7). Z tego względu funkcja kompensacyjna posiadała znaczenie pierwszorzędne. Wymóg zgody implikował tylko takie konsekwencje, na jakie państwo naruszające chciało się zgodzić. Wzajemność korzyści czerpanych z Układu miała być wartością chronioną przez przepisy dające możliwość wniesienia skargi z powodu ich pozbawienia. Utrzymanie równowagi wymagało takiego uregulowania kwestii zawieszenia koncesji, które nie będzie powodowało "wychylenia wahadła w drugą stronę" w przypadku jej zachwiania. Cel ten stał w oczywistej sprzeczności z funkcją punitywnie rozumianego "nakłaniania do przestrzegania". Jedną z niezrealizowanych idei rozwiązania tej sprzeczności było znowelizowanie przepisów tak, by utworzyć dwie procedury dla zapewnienia realizacji obu tych celów¹⁵⁸. Skromna praktyka stosowania przeciwśrodków na podstawie art. XXIII nie pozwala na jednoznaczne stwierdzenie, który cel był istotniejszy. Trudno jest też wyprowadzić wyraźną wskazówkę na podstawie samego sformułowania art. XXIII GATT, który w ustępie 2 stanowi, że UKŁADAJĄCE SIĘ STRONY mogą wprowadzić takie zawieszenie koncesji, "jakie uznają za właściwe w danych okolicznościach" (por. pkt 3.4). Najczęściej jednak UKŁADAJĄCE SIĘ STRONY decydowały się na zalecenie wycofania środka niezgodnego z Układem, sugerując drugiej stronie wstrzymanie przez pewien czas wykonywania uprawnień na podstawie art. XXIII ust. 2¹⁵⁹.

3.4. Stosowanie retaliacji w gatt 1947 - sprawa nabiału holenderskiego

3.4.1. Przyczyny zawieszenia koncesji

Jedynym przypadkiem autoryzacji retaliacji na podstawie art. XXIII GATT była decyzja zezwalająca Holandii na ograniczenie importu mąki pszennej z USA.

Rząd USA nałożył środki ograniczające import nabiału na podstawie sekcji 104 ustawy o ochronie produkcji¹⁶⁰. Ograniczenia nie znajdowały usprawiedliwienia w świetle przepisów GATT i zostały zakwestionowane przez Holandię, która na podstawie art. XXIII domagała się prawa do nałożenia ograniczeń ilościowych na pszenicę pochodzącą z USA w wysokości 15 000 ton¹⁶¹, czyli do poziomu 57 000 ton rocznie. Do oceny zasadności i wysokości zawieszenia koncesji powołano grupę roboczą¹⁶², która przedstawiła swoje wnioski w raporcie. W jego treści stwierdzono, że ograniczenie importu proponowane przez rząd holenderski jest zbyt daleko idące i zredukowano je o 12 000 ton, czyli do poziomu 60 000 ton¹⁶³.

Przedstawiciel Stanów Zjednoczonych stwierdził, że poprzez wstrzymanie się od głosu zaakceptuje orzeczenie grupy roboczej. Delegat Holandii zwrócił uwagę na nieadekwatność środków retaliacyjnych w stosunku do strat w przemyśle mleczarskim ponoszonych przez jego kraj. Zaznaczył jednocześnie, że zawieszenie koncesji będzie trwało jedynie tak długo, jak długo utrzymane będą w mocy przepisy sprzeczne z literą GATT¹⁶⁴.