2. Гендерлік лингвистика және тіл бірліктерін қолданудың адам тегіне қатысты жақтары

Жоспары:

3. Тіл бірліктерін қолданудың адам тегіне қатысты жақтары.

4. Гендерлік лингвистиканы оқытудың мәні.

Сабақтың мақсаты: Тапсырмаларды орындау кезінде тіл бірліктерін қолданудың адам тегіне қатысты жақтары мен гендерлік лингвистиканы оқытудың мәніне назар аудару.

Халықтың әдет-ғұрып, тарихи, дәстүрлері мен кісі аттарының арасында байланысы,қазақ халқында ат қоюдың ұлттық тарихымен, рухани тілі жіне

гендерлік сабақтастығын зерттейтін ғалымдар тіл мен гендерлікті біріктіріп қарастырған. Тіл ғылымында лингвистикалық гендерліктану – лингвистика мен гендерліктанудың бірлігі болып есептеледі.

Тілші ғалымдар лингвистикалық гендерліктану ұлттық тілді танудың да негізі екенін көрсетеді.

Бақылау сұрақтары:

1. Тіл бірліктерін қолданудың адам тегіне қатысты жақтары.

2. Гендерлік лингвистиканы оқытудың мәні.

3. Тілші ғалымдар лингвистикалық гендерліктану ұлттық тілдің ролін қалай сипаттайды?

Глоссарий: Тіл ғылымында лингвистикалық гендерліктану – лингвистика мен гендерліктанудың бірлігі болып есептеледі.

Тапсырмалар: 1-тапсырма:Мәтіннен әйелдің ұлттық бейнесін көрсететін тілдік қолданысты талдаңыз.

Ең соңынан кірген кішкене денелі қазақ әйелі ауыз үйдегі орыс жұмыскерлері мен орыс әйелдеріне қарап таңырқап тұрып қалыпты. Мойындарына дейін ашық, жалаң бас, еркектермен қатар отырған орыс әйелдері Күнзилаға, тіпті, таң көрінді. Шашын желкесіне қырыққан жас келіншек Елизавета Быкованың барлық еркектерден жоғары отырғаны ерсі де көрініп кетті. Жас әйелдің құлағы көрініп қалса, кесіп алардай тыйым салып қойған мұсылмандық күні әйелдің еркектермен қатар отырып сөйлесуі, даусын еркін шығарып күлуі деген нәрселерді білмейтін еді. Күнзила төр үйге қарай өте беріп, көз қиығымен Елизаветаға тағы бір қарап кетті... (Ғ.Мүсірепов. Оянған өлке).

2-тапсырма: Мәтіннен қыз балаңа арналған этикеттің көрсетілуін талдаңыз. Ай, әже-ай! Жігіт киімін қанша кигенмен затың әйел болғасын қиын екен. Нәсілің жібермейтін көрінеді. Бұрын баларақ кезімде ештеңе емес еді. .. Жасың келген сайын кемді күнгі алданыштың да жолы тарыла түседі. Жігіт болсам, осы елдің бұғағынан үзілейін деп тұрған қыздарын өзім таңдар едім. Қыз болғасын кіріптарсың, жігіттің көзіне түсіп, қашан сөз айтқанша сарғайып бітесің. Ал жігіттер шалбар киген қызды қайтсін, – деп сырын да сықаққа айналдырып, кәрі әженің иығына бетін басып, сықылықтап күлді (Ә.Нұрпейісов. Қан мен тер).

3-тапсырма: Мәтіннен әйел бейнесін көрсетіп тұрған тілдік тұлғаларға тілдік талдау жасаңыз.

Ауылда өскендіктен бе, маған ер адам үстем болуға тиіс секілденеді де тұрады. Күні бүгінге дейін күйеуінің бетінен алған әйелді көрген емеспін. Ондайларды ауылда сан-саққа жүгіртіп, сырттай табалап, сырттай жерлеп жататын. Мұқамеди көрші келіншегін шырқыратып сабаса да, ол беттен алып, төске шаппай, кінәсіз бола тұра кешірім сұрап күйеуіне жалынып жүреді. Күлдәрі мықтап таяқ жесе де, оның қиянатын ертесіне-ақ ұмытып, екеуінің арасында ешқандай кикілжің болмағандай рай танытатын. Мұнысын былай қойғанда, ертесіне «Біздің Мұқаң» деп, ол кісіні аспанға көтеріп отырушы еді (Б.Мұқаев. Мазасыз маусым).

Мәнжазба: " Гендерлік лингвистиканы оқытудың мәні"

Әдебиет тізімі:

1. Ақанова Д.Х., Алдашева А.М., Ахметжанова З.Қ., Қалдашева Қ.Қ., Сүлейменова Э.Д. «Ресми-іскери қазақ тілі». Алматы: Ғылым, 2006 ж.148 б.

2. Мұхаммадиева Н.Қ. «Кәсіби қазақ тілі». Алматы: Білім ,2003 ж.210 б.

3. Шадыкенова Н.К. «Контрольно-тренировочное упражнение на уроках казахского языка». Алматы: Қайнар, 1997 ж.-158 б.

4. Қожабаева Х. «Кәсіби қазақ тілі», Астана: Фолиант, 2010 ж. 304 б.