62. Құқық:түсінігі,белгілері,қызметтері.

Құқық-бұл қоғамдық қатынастарды реттеуге бағытталған,мемлекетпен орнықтырылатын және қамтамасыз етілетін,жалпыға міндетті,формальды анықталған заң нормаларының жүйесі.

Құқықтың белгілері:

1)еріктілік сипаты.

2)жалныға міндеттілігі.

3 )нормативтілігі.

4)мемлекетпен байланысы.

5)формальды анықталғандығы.

6)жүйелілігі.

Еріктілік сипаты-халықтың белгілі-бір тобьшың немесе қоғамдағы көпшіліктің еркі мен мүдделерін білдіреді.

Нормативтілік-зандық нормалардың-жалпыға міндетті тәртіп ережелерінің жиынтығын білдіреді.

Жалпыға міндеттілік-мемлекет аумағында тұратын барлық тұрғындарға таралады. Формальды анықталғандық-арнайы мемлекеттік құжаттарда-нормативтік актілерде көрініс тапқандығы.

Мемлекетпен байланыстылығы-мемлекетпен туындайды және кез-келген бұзушылықтардан мемлекеттік мәжбүрлеу шараларымен қорғалады. Қүдықтың қызметтері және түрлері.Құқықтың қызметі-бұл құқықтың қоғамдық қатынастарды реттеудегі рөлін көрсететін,құ_қықтық әсер етудің негізгі бағыттары.

Құқықтың қызметтері түрлерге бөлудің негізінде жатқан екі жақты шартты түрде бөліп қарастыруға болады:

1)сыртқы жақ,бұған сәйкес құқықтың әлеуметтік қызметтері анықталады,олар:экономикалық(құқық өндірістік қатынастарды реттейді, меншік нысанын бекітеді және т.б.),саяси(құқық саяси қатынастарды,саяси жүйе субъектілерінің қызметін реттейді және т.б.)тәрбиелік(Құқық белгілі бір идеологияны көрсетеді,тұлғаларға арнайы педогогикалық әсер етеді және т.б.)қызметтер.

2)ішкі жақ,бұл құқықтың табиғатынан туындайды,олар реттеуші және қорғаушы қызметтер.

Реттеуші қызмет-бұл позитивтік жүріс-тұрыс ережелерін орнықтырудан, қоғамның, мемлекеттің, тұлғаның мүдделеріне сәйкес қатынастарды дамытуға жәрдем беру мақсатында құқық субъектілеріне субъективтік құқықтар беруден және заңды міндеттер жүктеуден көрініс табатын,құқықтық әсер етудің әлеуметтік мақсатпен байланысты бағыты.

Бұл қызметтер шеңберінде оның екі түрін бөліп қарастырады:реттеуші статистикалық және реттеуші динамикалық қызметтер.

Реттеуші статистикалық қызмет құқықтың қоғамдық қатынастарға оларды белгілі бір Құқықтық институттарда бекіту жолымен әсер еткінен көрінеді.Статистикалық қызметті жүзеге асыруда конститутцияда бекітілген саяси қүдықтар мен бостандықтар институты ерекше мәнге ие.

Реттеуші динамикалық қызмет қудықтың қоғамдық қатынастарға құқық субъектілерінің белсенді жүріс-тұрысын қамтамасыз ету жолымен әсер етуінен көрінеді.Ол азаматтық,әкімшілік,еңбек құқығының институттарынан көрініс табады.

Қорғаушы қызмет-бұл ерекше маңызды экономикалық,саяси,ұлттық және жеке қатынастарды қорғауға,заңды қорғау мен заңды жауапкершіліктің шамасын,оларды жіктеу мен орындаудың тәртібін орнықтыруға бағытталған мақсатпен байланысты бағыты.

63. Мемлекеттің жалпы әлеуметтік және таптық бастаулары

Шартты түрде мемлекеттің пайда болуының батыстық және шығыстық моделдері деп қарастыруға болады. Батыстық модель Энгельстің «Семьяның, жеке меншіктің және мемлекеттің шығу тегі» деген еңбегінде жазылған. Тап күресінің теориясы және оның мемлекеттің пайда болуын анықтайтын ықпалы тұрғысынан Афинаның тәжірибесі ерекше қызығушылық туғызады: мұнда мемлекет Ф. Энгельстің айтуынша, тікелей рулық қоғамның өз ішінен өрбіген таптық қарама-қайшылықтардан пайда болған.

Жеке меншіктің пайда болуы таптар мен әлеуметтік топтарды алдын ала анықтап алып, сосын жіктеді, одан кейбіреулер басқаларды қанау мүмкіндігін алды. Аталған топтардың басқаларға экономикалық үстемдігі сенімді, тұрақты боуы үшін оны мемлекет құрып, саяси үстемдікпен нығайтқан.

Бұл процесс көне Римде басқа сценарий бойынша жүрді. Мұнда рулық қоғамда біртіндеп плебстер көбейе берді, римдіктер оларға араласып, сіңіп кетуден сақтанып, жеке бір тұйық аристократияға айналды. Сөйтіп олардың саны қаншалықты көп болса да, құқысыз еді.

Германдық тайпалардың мемлекет құру процесіне сыртқы факторлар ықпал етті: бөтен аумақты жаулап алу және оларды басқарудың қажеттігі, қауымдық меншіктің ыдырауы, жеке меншіктің пайда болуы, герман жұртшылығының байлар мен кедейлер болып бөлінуі.

Мемлекеттің пайда болуының шығыстық моделінің көптеген белгілері азиялық және африкалық тайпалар мен ұлыстарға тән климаттық және басқа да табиғи жағдайлармен сипатталады. Мұнда орасан зор егін шаруашылығы массивтерін игеруге деген қажеттілік, суару каналдарының кұрылысы, ирригациялық жұмыстар жүргізу қажеттілігі анық сезіліп тұрды. Мұндай жұмыс көлемін жекелеген отбасы атқара алмайтын еді. Бұл тек орасан зор материалдық ресурстары бар мемлекет деп аталатын ұйымның қолынан келетін еді.