Қан аздық (анемия)

Бұл қандағы эритроцит пен гемоглобиннің мөлшері азайып, ағзаға, тіндерге, торшаларға қалыпты түрде оттегінің және қоректік заттардың жеткіліксіздімен сипатталып білінетін сырқат. Қан аздықтың синдромына жатады: әлсіздік, тез шаршағыштық, бастың айналуы, бастың ауыруы, құлақтың шулауы, көздің қарауытуы, жүректің шаншып ауыруы, ентігу, тамаққа деген тәбетінің тартпауы және осыдан басқа белгілерде жатады. Қан аздыққа әкеліп соққан себебіне байланысты қан аздықтың келесе түрлері болады. Қанның көп мөлшерде жоғалтқанына байланысты дамитын қан аздық түрі, бұл түрінің өзі шиеленіскен және созылмалы болып келеді. Қан аздықтың екінші түрі қан жаратуының дәрісінің бұзылуынан пайда болатын. Бұл түріне темір тапшылық қан аздық, Аддисон – Бирмер немесе пернициоздық қан аздық және гипо - немесе апластикалық қан аздық түрлерін жатқызамыз. Қан аздықтың үшінші түрінде эритроциттердің көп мөлшерде ыдырауынан пайда болған түрі жатады.

Жедел постгеморрагиялық қан аздық (қансыраудан кейінгі қан аздық)

Жедел постгеморрагиялық қан аздық қан көп мөлшерде және тез кеткеннен дамиды. Себебі: жарақаттанулар, тамыр қабырғаларының іріңдеп желінуі, өкпеден, асқазаннан, көтеуден қан кету.

Клиникалық бейнесі. Себебіне байланысты кенеттен басталады. Науқаста жалпы әлсіздік білінеді, тері және кілегейлі қабаттары бозарады, басы айналады, ауырады, құлағы шулайды, көзі қарауытады. Кейде жүрегі айнып, құсық пайда болады. Науқастың беті қуарып, жүдеу артады, көздері шүңірейеді. Артериялдық қан қысым төмендейді, тамыр соғуы әлсізденеді, жиілейді, толуы осал, жіп тәрізді. Ауа жетпей, ентігеді. Шетті қан анализінде гемоглобин мен эритроциттердің мөлшері азаяды. Бояу көрсеткіші өзгермейді. Қансырауда компенсаторлық түрде тін сұйығының тамырларға құйылыуына байланысты жалпы қан сұйылады.

Өкпеден қан кету. Өкпе іріңді ауруларында, туберкулезде, өкпе қатерлі ісігінде, кейде крупты өкпе қабынуында кездеседі. Қанның түсі ашық қызыл, иіссіз, көпіршікті болады. Негізінде жөтелгенде шығады. Осы қансыраудың белгілерімен бірге жоғарыда айтылып кеткен клиникалық белгілер көрінеді.

Асқазаннан қан кету. Асқазан ойық жара ауруында, асқазанның әртүрлі химиялық және кейбір дәрілік заттармен улануында кездеседі. Қанның түсі қоңыр – қызыл, “кофе” тәрізді. Иісі жағымсыз, құрамында тағам қалдықтары байқалады. Негізінде құсқанда шығады.

Шұғыл көмек. Біріншіден қансырауға әкеп соққан себепті табып, жою керек. Жарақаттанып, тамырлардан қан аққан жағдайда қан ағуды уақытша немесе біржолата тоқтату керек. Өкпеден, асқазаннан қан кеткенде науқасқа ыңғайлы жағдай көрсетіп (отырғызып немесе жатқызып басын бұру), дәрігерге дейін шұғыл көмек көрсету керек. Ол үшін кеудесіне (өкпеден қан кеткенде) немесе ішіне (асқазаннан қан кеткенде) мұзды мұйық қояды. Науқасты сөйлеткізбей су, тамақ ішкізбейді. Мейіркеш деміл – деміл науқастың ауыз қуысын тазартып, демін, тамыр соғуын, қан қысымын анықтап отырады. Дәрігер келгенше системаны толтырып, керекті қан тоқтататын дәрілерді әзірлеп қою керек. Қансырауды жою үшін тамырларды тарылтатын дәрілер қолданылады: дицинон ерітіндісі, кальций хлор ерітіндісі т.б. Сонымен қатар қансырауды тоқтату мақсатымен аз мөлшерде көк тамырға қан, сары су, тромбоцитарлық, эритроцитарлық массалар құйылады.