Ішкі
диффузияның
жылдамдыгы
бүл кезенде біркалыпты төмендейді,
сондықтан, кептіру
жылдамдыгы да
біркалыпты төмендейді. Сондықтан Кь
К2
қисык сызықтары алгашында түзу сызық
түрінде болып келеді. Содан соң кептіру
жылдамдығының төмендеуінің біркалыпты
еместігі байкалады, өйткені,
осы кезде ылгал
капиллярларда булана
бастайды.
Кептірудің аяқталуы
С
нүктесімен белгіленген.
Фармацевтік
препараттарда капиллярлық
жэне клетка
ішіндегі ылғал болатыны айтылған.
Кептіру кезінде ең алдымен капиллярлык
ылғал буланады. Осыдан кейін
капиллярлык ылгал толык немесе жартылай
буланған соң,
клетка
ішіндегі
ылгал булана бастайды.
Кептірудің
барлык
уақытының бірінші
жартысында ылгалданган материалдардан
90%-га жуык ылгал буланады.
Кептіру
жылдамдыгы
көптеген факторларға тәуелді:
Кептірілуші
материалдык
табиғагы: кұрылысы,
химиялык кұрамы,
ылғалмен байланысының түрі.
Кептірілуші
материалдыц
қі/рылысы: кесектердің
өлшемдері, қабат калындыгы
жэне
т.б. Кептірілуші материалдың беті
неғұрлым үлкен болса, кептіру соғұрлым
тез
жүреді.
4. Ылгалдылық,
температура
және ауаның жылдамдылығы.
Температура
мен
ауаның
жылдамдыгы
неғұрлым
жогары болса
жэне
оның
салыстырмалы
ылғалдығы негұрлым
аз болса,
кептіру соғұрлым
тез
жүреді. Бірақ, мүмкін болар
температура мен
кептіруші агенттіц
жылдамдыгы
материалдың күрылысы мен касиеттеріне
байланысты
екенін ескеру керек.
Кептіруші
агент. Жогаргы
температуралы кептіру агенттерін
түтінді газдармен тікелей
кыздыру бойынша
колдану көп жагдайларда кептіру
мерзімін кыскартуга мүмкіндік береді.
Кептіру
агентінін кептіргішке кірердегі және
одан шығардағы температураларыныц
арасында
айырмашылык.
Темпер
ату
р
ал
ы
к өзгерістер
негұрлым
аз болатын болса,
орташа
температура мен
кептіру жылдамдыгы
согұрлым
жогары болады.
Кептіргіштердін
конструкциясы.
Кептіргіштің
конструкциясына жоғарыда
аталып
өткен факторлардың квбісі
байланысты.
Кептірудіц
бірқалыптылыгы. Егер
материалдың бір бөлігінде кажетті
ылгалдылык орнамаса, онда бүкіл партияны
кептіргіште алып калуга
тура
келеді, бұл
-
кептіру процессін үзартуға экеліп
согады жэне кептірілуші материалдың
біршама бөлігінің катты кеуіп кетуін
тудырады.
Кептіру
жагдайларының эр түрлі болуына
байланысты кептіргіштердің
көп
конструкциясы бар.
Кептіруші
агентке
байланыссыз кептіргіштер
2
түрлі белгісі
аркылы
топталады:
кептіру
жүретін кысым
бойынша;
процесті
ұйымдастыру эдісі
бойынша.
Осы
белгілеріне
байланысты: 1)
атмосфералык
немесе
ауалык кептіргіштер;
2)
вакуумды кептіргіштер болып белінеді.
Соңғы
кездерде арнаулы кептіргіштер пайда
болды: сублимациялык, радиациялык,
жогаргы
толқынды, ультрадыбысты.
1.
Конвективтік
немесе
ауалық кептірі іінгср. Камералық
кептіргіштер. Ауалык
кептіргіштердің ең карапайым түрі
кептіргіш шкаф
болып табылады.
Бірак, оларда кептіру біркалыпты
жүрмейді. Төменгі сөредегі
материал
кепкен
кезде, жогаргы
сөредегі
материал
әлі ылгал
болады. Жогаргы
сөредегі
материал
кепкенге дейін, төменгі сөредегісі
катты кеуіп кетеді. Сондыктан, сөрелерді
материалдармен коса
әлсін-элсін орын ауыстырып тұру
керек болады.
Неғұрлым
тиімді
болып
жылу тасымалдағышты
-
ауаны
-
күшпен айналдыратын кептіргіштер
табылады, мысалы,
көп камералы кептіргіш шкаф
(сурет 16).
Бастапқы және аяққы ылғалдын мөлшері.
4.2. Кептіргіш аппараттардьщ түрлері және жүмыс істеу принциптері.
Аэрофонтанды
кептіргіштер. Қатты
заттарды
кайнау кабатында кептіру
аэрофонтанды
кептіру
деп аталады.
Кептірудіц бұл эдісін колданған
кезде
катты белшектердің жэне кептіруші
агенттің температуралары
тез
тураланып,
катты жэне
газды фазалар
арасында күшті
жылу жэне масса алмасу
жүреді, кептіру
тез
аякталады
(15-20 минут).
Қайнау қабатында кептіру кезінде
кептіруші агенттер ретінде жағар
газдар мен ауа колданылады.
Жалган
кайнау кабатында
жұмыс істейтін кептіргіштер ірі
кристаллы
заттар мен майда
ұнтакталған
заттарды
кептіру үшін ыңғайлы. Кептіргіштердің
бір түрі сурет
18
көрсетілген.
Шкафтың
ішінде жылжымалы сөрелері
бар
екі тіреу
(1) болады. Шкафтың
ішіндегі бүйір кабырғаларында
калориферлер
(3,5) орнатылған.
Кептіргішке ауа вентилятордың
(4)
көмегімен айдаланады. Калорифер
(3) аркылы
жылынып өтіп, ауа төменгі сөрелермен
калкамен (6)
бөлінген, жоғаргы сөрелердің катарын
жағалай жүріп өтеді, карама
-карсы
қабырғага жеткен соң, ауа ондағы екінші
калорифермен жылытылып,
кайтадан
кері қайтады. Жылыған ауа төменгі
сөрелерге жеткенге дейін осылай козғалып
отырады.
Су
буларымен
каныккан ауа шахта аркылы сыртка
шығарылады.
Ленталы
кептіргіштер. Кептірілетін
материалдың кептіргіште үздіксіз
араласып тұруы ушін жиі ленталык
транспортерлар колданылады.
Ленталык
кептіргіштер бір
кабатты
(ярусты) және көп кабатты
болып
бөлінеді. Бір
кабатты
кептіргіштерде
материал қалындығы
бойымен бір калыпты кеппейді.
Кеп
кабатты
кептіргіштерде
материал
бір лентадан екінші лентаға аударылып
салынып тұрады жэне жақсы араласады.
Көп
кабатты (ярусты)
кептіргіш тік бұрышты камерадан,
барабанға керілген бірнеше торлы
ленталык
транспортерлардан тұрады. Ауа төменнен
жоғарыға карай
барлык
зоналарды дэйекті түрде аралап өтеді.
Ылгалды
материал
тиеуші
бункер (1) аркылы
жоғарғы
ленталы транспортерге
(2)
түседі.
Камера бойымен
жылжи отырып,
материал екінші
яруска түседі
жэне т.е.
Ауа кептіргіш камераға
вентилятор (4) көмегімен
айдалады,
калорифермен (5)
жылынады
жэне
карама-карсы ағымда қозгалады.
Өнделген
ауа кептіргіш камераның жоғарғы жағында
орналаскан штуцер (3) аркылы
шыгарылады. Төменгі ярустың транспортерінен
кептірілген
материал
кабылдагыш бункерге
(6)
түседі (сурет
17).
Ылгалды
материал
шнекпен
(2)
бункерден
(3)
кептіру камерасына (1)
газ
тарату торына
(4)
келіп түседі. Кептіргіш камераның
жогаргы жагына
карай
аздап кеңейетін
корпусы бар.
Камерага
ауа
төменнен вентилятормен
(5) калорифер (б) аркылы газ таратушы
тордыц астына беріліп,
материалды жалган кайнау кабаты
жагдайына
келтіреді. Кептірілген
материал кабылдагышка (7) жиналады.
Өнделген
ауа циклон (8) жэне
жендік
фильтр аркылы (10) атмосферага шыгарылып
тасталады. Ылгалды
ауаның ағымымен ілесіп
алынып кеткен майда болшектер жинагыштарда
(9)
белініп
алынады.
Шашырата
кептіргіштер. Сұйык
материалдарды
кептіру үшін материалды
шашырату
принципі
бойынша
жұмыс істейтін кептіргіштер колданылады.
Шашырата
кептіргіштерде кептірудің соншалыкты
тез жүретіндігі,
материал
керекті
молшерден жогары
шектен қызып кетуге үлгермейді.
(сг
=D
1X1X1X1X1^
Сурет
17
Көп
ярусты ленталык
кептіргіш
Өнделген
ауа, ілеспе кепкен
материал майда
бөлшектермен бірге, жендік фильтрде
(6)
жиналып, тазартылып, атмосфераға
тасталады. Ал ілеспе ұнтакты жендік
фильтрді кагып, камераға кайтарады.
Шашырата
кептіру фармацевтік өндірісте кең
колданылады (мысалы,
кұрғақ
экстракт, түйіршік
алу,
микрокапсулалау
жэне т.б.
ендірістерде).
Шашырата
кептіргіштердің
артыкшылыгы -
кептіру
тез
жүреді, томен
температураларда, материал
эрі
карай
ұнтактауды
талап
етпейді жэне
жаксы
ериді.
Контактілі
кептіргіштер.
Вакуумды
кептіргіштер.
Егер
материалды
өте
жогары температурада
кептіруге
болмайтын болса немесе ол
тотыгуға бейімді
болса, онда вакуум
кептіргіштерде сұйылту аркылы
кептіреді.
Бүл
кептіргіштер күрамында кұнды
экстрагенттері
болатын сығындыларды,
көбінесе,
кою заттарды,
копарылғыш материалдарды жэне шаң
тудыратын
заттарды
кептіру үшін
колданылады. Вакуум -кептіргіштерде
теменгі температуралы пайдаланылган
бу немесе конденсат
колданыла
алады.
Вакуумды
кептіргіштердің келесі түрлері
бар:
үздікті жұмыс істейтін вакуум-кептіргіш
шкафтар және үздіксіз жұмыс істейтін
білікті вакуум-кептіргіштер.
Вакуум-кептіргіш
шкафтар
(сурет
20)
горизонтальды цилиндрлі шойын
корпус (1) болып табылады.
Оған кыздырушы қуыс плиталар
(2) бекітілген.
Жоғарғы жагынан плиталарға
кыздырушы
катаң бу жіберіледі, төменгі
жагынан конденсат
шығарылады.
Кептірілген
материал
ұнтак түрінде
болады жэне оны
әрі
карай ұнтақтаудың
қажеті жок.
Шашырата
кептірудің каркыны сұйыктықтың жэне
кептіргіш агенттің эрекеттесу беті
ұлғая түсуіне
карай
күшейе түседі.
Сұйыктықты
шашырату үшін шашыраткыш кондырғылардың
үш түрі
колданылады:
1) центрден
тепкіщ
-
кептірілетін сұйықтық берілетін
тез
айналатын
дискінің (табакшаның)
көмегімен. Бүл дискілер суспензиялар
мен
кою
ерітінділерді
шашырата алады.
механикалык
-
сұйыктықты
200
атм. дейінгі кысымда форсункаларға
айдамалау
аркылы.
Бүл әдіс
суспензиялар мен кою ерітінділерге
жарамайды.
пневматикалык
-
сұйыктық қысылган ауамен
1,5-5
атм. кысыммен айдамаланатын
форсункалардың
көмегімен шашыратылады.
Шашырата
кептіргіштердің бір түрі сурет
19
көрсетілген.
Кептірілетін
материал
(сұйыктык) жинақтағыштан
(1) айналмалы дискінің
немесе
механикалық форсунканың
(2)
көмегімен кептіру камерасында
(3) шашыратылады.
Өте жұка
аэрозоль
тамшыларының диаметрі
10-50 мкм болады. Калорифер (4) аркылы
өткен
ауа, вентилятордың
көмегімен кептіру камерасына жіберіледі.
Сұйыктыктың өте майда тамшылары
жан-жақтан ыстык ауамен (150-200°С) үрленіп,
бірнеше
секунд арасында
ылгалын жогалтады жэне камераның түбіне
жұка ұнтак тэріздес бөлшектер түрінде
шегеді. Құргак ұнтақ кептіру камерасынан
калакшалар мен щеткалар
(7)
көмегімен шыгарылып, шнекке
(8)
жіберіледі, одан эрі
карай дайын
өнім жинағышқа
(9)
түседі!
Алдын-ала
қыздырылган плиталарға калыңдыгы
20-60
мм етіп салынған кептірілетін
материал бар
калыптар
немесе
койылтылган
