4) Блиц-тест

1. Сөзжасам деген терминді алғаш ұсынған ғалым?

А. Оралбаева Н.

В. Сыздық Р.

С. Салқынбай А.

Д. Жампейісов Е.

Е. Қайдар Ә. Т.

2. Сөзжасам нені зерттейді?

А. Сөздің мағынасын зерттейді;

В. Заттың түрін, түсін, пішінін, көлемін, сынын зерттейді;

С. Сөздің құрамын зерттейді;

Д. Сөздің ауыспалы мағынасын зерттейді;

Е. Туынды сөздің мағынасын зерттейді.

3. Сөзжасам дегеніміз не?

А. Жаңа мағыналы туынды сөздердің қалыптасуы мен мағыналық дамуын, жасалу тәсілдерін зерттейтін тіл білімінің бір саласы.

В. Қосымша жалғанған сөздерді зерттейтін тіл білімінің бір саласы.

С. Сөздердің тұлғалық сипатын қарастыратын тіл білімінің бір саласы.

Д. Екі сөзден құралған тұлғаларды зерттейтін тіл білімінің бір саласы.

Е. Сөздердің мағыналық құрылымын зерттейтін тіл білімінің бір саласы.

4. Сөзжасамдық ұя дегеніміз не?

А. Белгілі сөздердің семантикалық жиынтығы.

В. Қосымша жалғанған сөздердің ұясы.

С. Түбір сөздердің сөздердің жиынтығы.

Д. Сөздердің тізбегінен құралған атаулар.

Е. Белгілі тәсіл арқылы жасалған түбірлес туынды сөздердің тізбегінен құралатын сөздердің жиынтық құрылымы.

5. Қазақ тілі сөзжасамын зерттеген ғалымдар

А. Қ. Жұбанов, Б. Сағындықұлы

В. А. Байтұрсынов, Ж. Аймауытов

С. А. Байтұрсынұлы, М. Жұмабаев

Д. Н. Оралбаева, С. Исаев

Е. К. Құсайынов, Ә. Қайдар

5) Бақылау сұрақтары

1.Сөзжасам тілдің қандай салаларымен байланысты?

2. Сөзжасамның фонетикамен байланысы қалай көрінеді?

3.Сөзжасамның морфологиямен байланысы қалай дәлелденеді?

4.Сөзжасамның синтаксиспен байланысын дәлелдеңіз.

5.Сөзжасам тілдің тағы қандай салаларымен байланысты?

6) Сызбалар, есептер, ситуациялар

1. Сөзжасамның тіл тілімінің салаларымен байланысына сызба жасаңыздар.

2.Сөзжасам мен морфологияның зерттеу нысанының екі басқа екендігін дәлелдеңіздер.

7) Глоссарий

«Қазіргі қазақ тілінің сөзжасамы» - қазақ тіліндегі сөзжасамдық процестерді, сөзжасамның негізгі ұғымдары мен теориясын, сөзжасамдық тәсілдерді, сөзжасам нәтижесінде жасалатын туынды сөздің мағынасын зерттейтін негізгі іргелі пән.

Фонетикамен байланыс – дыбыстардың сәйкестігі тіл дамуы барысында жаңа сөз жасауға алып келетін–ді. Сондықтан сөзжасам мен фонетика тығыз байланыста зерттеледі.

Лексикамен байланысы – сөзжасам процесі арқылы барлық жаңа туынды сөздер жасалып, лексикалық бірлік ретінде танылады. Сөздің мағыналық дамуы арқылы да жаңа сөздер жасалады. Бұл семантикалық тәсіл ретінде анықталады.

Морфологиялық байланысы – туынды сөздің жасалуының бір тәсілі ретінде жұрнақтардың жалғануы саналады, қазіргі таңда бұл ең негізгі тәсілдердің бірі. Сондықтан бұл екі сала бір – бірімен тығыз байланыста зерделенеді.

Синтаксиспен байланысы – туынды сөздің жасалу көзінің бірі сөздердің бірігуі, тіркесуі, қосарлануы. Сондықтан сөзжасам синтаксиспен тығыз байланысты болады.

8) Мәнжазба тақырыптары

1. Сөзжасам ның тілдің басқа салаларымен байланысы

2. Сөзжасамның жалпы тіл білімінде зерттелуі

9)Әдебиеттер

1.Оралбай Н. Қазақ тілінің сөзжасамы. Алматы, 2002.

2.Төлеуов І. Сөз таптары. Алматы, 1982.

3.Қасым Б. Қазақ тіліндегі күрделі сөздер: уәждеме және аталым. Алматы, 2001.

4. Қасым Б. Күрделі зат атауларының мағыналық құрылымы және сөзжасамдық үлгілері. Алматы, 2000.

6.Қасым Б. Сөзжасам: семантика, уәждеме. Алматы, 2003.

1. № 3 сабақ

Тақырып: Қазақ тілінің сөзжасам жүйесі.Сөзжасамдық тәсілдер

Сабақ мақсаты: Қазіргқазақ тілінің сөзжасам жүйесі мен сөзжасамның тәсілдері туралы түсіндіру, меңгерту.

Семинар жоспары:

1. Қазақ тілінің сөзжасам жүйесі.

2. Сөзжасамдық тәсілдер