Пән мазмұны

КІРІСПЕ

«Қазіргі қазақ тілінің сөзжасамы» пәнінің негізгі зерттеу нысаны. Өзге пәндермен байланысы.Түркологияла, қазақ тіл білімінде зерттелуі, зерттеу тсілдері. Қазіргі қазақ тілінің сөзжасамы» пәнінің мақсаты мен міндеті. Сөзжасам жүйесінің негізгі ұғымдары.Сөзжасамдық мағына, сөзжасамдық бірліктер, сөзжасамдық үлгі, сөзжасамдық қалып, сөзжасамдық тәсіл, сөзжасамдық тип, сөзжасамдық тізбек, сөзжасамның негізділігі, сөзжасамдық ұя, сөзжасамдық ұяның құрылымы: сөзжасамдық жұп, сөзжасамдық саты, сөзжасамдық тарам, сөзжасамдық байланыс (синтагма), сөзжасамның жүйелілік сипаты.

Туынды сөздің анықтамасы, термин ретінде қолданылуы, туынды сөздің ерекше белгілері, семантикалық сипаттамасы.Туынды сөздің уәждемелік негізділігі мен номинативтік ерекшелігі.

НЕГІЗГІ БӨЛІМ

1.Сөзжасамның негізгі ұғымдары

Туынды сөз.Туынды сөз терминінің тар және кең мағынасы.Туынды сөздің мағыналық құрылымы.Себепші сөз бен туынды сөз.Біріншілік мағына мен екіншілік мағына.Олардың мағыналық құрылымындағы негізгі ерекшеліктер мен айырмашылықтар.Туынды сөздердің семалық жіктелісі. Лексикалық деривациядағы арнайы мағынаның көрінісі.

Сөзжасамдық ұяның негізгі белгілері, мағынасы, ерекшелігі.Зерттелуі.Сөзжасамдық ұяның құрамындағы сөзжасамдық бірліктердің түрлері.Сөзжасамдық ұяның түбірі мен одан туындайтын туынды сөздердің мағыналық құрылымы.Сөзжасамдық тізбек, сөзжасамдық саты мен жұп, тарам. Сөзжасамдық қалып пен сөзжасамдық тип.

Сөзжасамдық мағына. Сөзжасамдық мағынаның лексикалық, грамматикалық мағыналардан айырмасы. Сөзжасамдық мағынаның ерекшелігі.Сөзжасамдық мағына туғызудағы сөзжасамдық тұлғалардың рөлі мен маңызы.Деривациялық мағына.Лексикалық деривацияның ерекшелігі. Синтаксистік деривация жасаудағы контекстің маңызы.

2.Сөзжасам және атау жасау теориясы (номинация)

Сөзжасам және ономасиология.Сөзжасам және атау жасау теориясы.Ұғым мен ой, атау, таңба арасындағы байланыс.Сөзжасамның объективтілігі мен субъективтілігі туралы.Әлемдік тіл біліміндегі атау теориясы туралы негізгі көзқарастарға шолу. Жаңа атау жасаудың негізгі заңдылықтары. Атаудағы таным бейнесі. Атаудың табиғаты туралы түсінік. Атау теориясы туралы. Атау мен сөзжасамдық қатынас.Біріншілік және екіншілік номинация туралы. Номинативтік белгі. Атаудағы номинативтік белгі. Номинативтік белгінің арнайы сема қалыптастырудағы орны. Сөзжасамдық парадигма мен сөзжасамдық синтагма.

3. Сөзжасам және уәждеме теориясы

Сөзжасам және уәждеме. Уәждеме теориясы туралы.Жалпы тіл біліміндегі және қазақ тіл біліміндегі зерттелу жайы. Атаудың қалыптасуындағы уәждеменің рөлі мен маңызы. Төл негізді сөздердің уәждемесі мен кірме сөздердегі уәждеме түсінігі. Уәждеменің халық танымындағы орны. Уәждемені когнитивтік аспектіден саралау. Негізділік туралы.

Уәждеме және этиология.Олардың арасындағы ұқсастық пен айырмашылық. Туынды сөздің мағыналық құрамы. Туынды сөздің жасалуындағы сөзжасамдық тұлғалардың рөлі, негіздеу деңгейі. Негізделетін сөз бен негізделуші сөз. Негізделген сөз мағынасының қалыптасу жолдары мен арнайы семасы туралы. Сөзжасам процесінің негізгі ерекшелігі, жалпы және жеке, алғашқы ұғым мен түсініктің негізінде жасалатын екіншілік мағына. Екіншілік мағына. Екіншілік мағынаның негізгі белгілері. Семалық мәні.Синтаксистік және лексикалық деривациядағы уәждеменің деңгейі.

Туынды сөздің семантикалық бағытта негізделуі туралы. Сөзжасамдық мағынаның жасалуындағы, қалыптасуындағы сөйлеу мен мәтіннің рөлі мен маңызы.