20.Коваленттi байланыстың қасиеттерiн (бағытталуы, гибриттенуi, молекулалардың пiшiнi) мысалмен тусіндіріңіз.

3.5 Гибридтену

Б ерилий атомын қарастырайық Be⁰ 1s²2s^{2 е} Be^*2s¹2р¹

^{нормаль күйі қозған күйі}

Атомның қозған күйі байланыс түзсе, бұл байланысқа бір s – электрон және бір р - электрон қатысады. Ал s – электрон мен р – электронның энергиялары әр түрлі, сондықтан берилий атомы түзетін екі байланыстың энергиясы әр түрлі болу керек (Сl^_Be^_Cl). Бірақ эксперимент арқылы байланыс энергиясын өлшесе, осы екі байланыстың энергиясы бірдей болып шығады.

Осындай құбылысты түсіндіру үшін Полинг “гибридтену” деген түсінік енгізді. Полингтің пікірі бойынша s және р - орбитальдар байланыс түзердің алдында өзара араласады, басқаша айтқанда, гибридтенеді. Гибридтену әр түрлі жолмен жүреді.

Гибридтену типтері 3.2–кесте

Пери- од	s-орби-таль саны	р-орби-таль саны	Гибрид-тену типі	Валенттік бұрыш	Геометрия-лық форма	Молеку- ла
ІІ ІІІ ІV	1 1 1	1 2 3	SP SP2 SP3	1800 1200 1090	түзу сызық тең қабырғалы ұшбұрыш тетраэдр	MgF2 CaF2 BeF2 BF3 AlF3 GaF3

d-орбитальдары бар элементтерде dsр² - гибридтену болады - жазық квадрат (90⁰), d²sр³ - октаэдр - SF₆. Сонымен, гибридтену деп орбитальдардың өзара араласып, бір пішіндес және тең энергиялы орбитальдарға айналуын айтады.