8.Атомның кұрделiлігiн дәлелдейтін жаңалықтарды туралы мәлімет беріңіз.

Д.И.Менделеев ашқан периодтық заң және периодтық ж‰йе атом құрылысының күрделі екенін болжады. Осыдан кейін атом ұрылысының күрделі екенін дәлелдейтін көп жаңалықтар ашылды.

Катод сәулелерінің ашылуы

1879 жылы ағылшын ғалымы Крукс мынадай тәжірибе жасады. Шыны баллонның ішіндегі ауаны азайтып, оның екі жақ шетіне электрод орнатты. Содан кейін электродтар арқылы ток өткізді. Сол кезде катод пластинкасынан көзге көрінбейтін сәулелер шыға бастады. Олар көзге көрінбегенімен, жолда тұрған қағаз қиқымдарын өзімен ілестіре әкеткен және шыныны қыздырып сәулелендірген. Осы сәулелер “катод сәулелері” деп аталған. Шыныны қыздырғаны бұл сәулелердің энергиясы бар екенін, ал қағазды ілестіргені олардың массасы бар екендігін көрсетеді. Ал енді осы сәулелерді магнит өрісіне қойса, олар оң зарядты полюске ұмтылады, сондықтан бұлардың теріс зарядты екені көрініп тұр.

1897 жылы ағылшын ғалымы Дж. Томсон катод сәулелерін атомның ең кіші теріс зарядты бөлшегі деп тұжырымдады. Басқа ағылшын ғалымы Стонэй бұл бөлшекті электрон (e) деп атады.

1917 жылы американ ғалымы Милликен электрон зарядын өлшеді. Ол 4,8 ^. 10^-10 электростатикалық бірлікке тең, осыдан кейін электрон массасы анықталды: m=9,106^.10^-28г. Осылай электрон ашылды - бұл жаңалықтар атомның күрделілігін дәлелдеді.

Элементтердің сызықты спектрі. Сутегі атомының спектрі

Егер бір заттың буын өте атты қыздырса және шыққан жарықты призмадан өткізсе, экранға түсті сызықтар түседі. Әр түрлі сызықтар әр түрлі сәулелерге сәйкес келеді, әр түрлі сәулелердің толқын ұзындығы ( және жиілігі ( әр түрлі болады.

Швейцария мұғалімі Бальмер 1885 жылы сутек атомының спектрін зерттеп, олардың сызықтарының толқын ұзындығының мқндерҢ бір заңдылыққа бағынатынын тапты.

Толқын ұзындығымен тербеліс жиілігінің арасында байланыс болады

(=с/(, с - жарық жылдамдығы; с = 3^.10¹⁸м/с екенін пайдаланып, толқын ұзындығы есептелінді және әрбір сызықтар тобы үшін тербеліс жиілігі табылды:

(= 1,0974 ^. 10⁷ (1/2² -1/m² )

Бұл теңдеу электронның бір орбитадан екінші орбитаға ауысқандағы тербеліс жиілігін көрсетеді.

Сызықтардың басқа топтары үшін Лайман, Пашен, Брэкетт формулалары шығарылған.

Рентген сәулелері (1895 жылы ашылды) – толқын ұзындығы өте қысқа, электр және магнит өрісінде бағытын өзгертпейді, қағаз, картоннан өтіп кетеді.

РадиоактивтілҢк. 1896 жылы Беккерель ашты, 1898 жылдан бастап, Мария Склодовская-Кюри және Пьер Кюри зерттеді. Уран тұздарынан шығатын ерекше сәуле магнит өрісінде үш түрлі сәулеге бөлінетінін байқап, көп зерттеулер жүргізді. Сәулелердің түрлері;

( - бета-электрондар ағыны, ( - альфа-оң зарядты (гелийдің екі электроннан айрылған ядроларының ағыны), ( - гамма сәулелері (рентген сәулелеріне ұқсас).

Электролиз. ХҚХ ƒасырдыœ 30-шы жылдары М.Фарадей электролиз заœдарын Ғсынды.

1-шҢ заœ: Электролиз кезҢнде т‰зҢлген заттыœ массасы ерҢтҢндҢ арылы Ұткен электрлҢктҢœ мҰлшерҢне тура пропорционал.

БҒл заœ электролиздҢœ мқнҢн ашады. Металды ерҢтҢндҢге салƒан кезде электр химиялы процесс ж‰редҢ – электролиттҢœ иондары немесе молекулалары металдыœ электрондарымен қрекеттеседҢ, демек заттыœ электр химиялы жолмен т‰зҢлуҢ осы процестҢœ нқтижесҢ болып табылады. Осы тҒжырымнан электродта т‰зҢлген заттыœ мҰлшерҢ тҢзбек бойынша Ұткен электрондар санына, демек, электрлҢк мҰлшерҢне тура пропорционал болатыны т‰сҢнҢктҢ болып тҒр. Электролиз Ғбылысынан да металдардыœ атомдарыныœ Ғрамында электрондар бар екенҢ, олардыœ атысуымен электр химиялы реакциялар ж‰ретҢнҢ белгҢлҢ болды.

Сәуле шығарудың квантты теориясы.

1900-1905 жылдары Макс Планк және Альберт Эйнштейн квантты теорияны ұсынды: Квантты теория бойынша жарық сәулесіндегі энергияның шығуы үздіксіз ағын түрінде емес, кесімді порция (бөлшек) квант түрінде болады. Бұл бөлшек “фотон” деп аталады. Әр түрлі сәуленің энергиясы әр түрлі. Энергия Планк теңдеуімен өрнектеледі:

Е = һ(,

бұл теңдеуде: Һ - Планк тұрақтысы - пропорционалдық коэффициент, мәні 6,625^.10^-27эрг•сек,

Е - квант энергиясы,

( - тербеліс жиілігі.