Хіх ғ. Соңындағы отаршылдық реформалар

Уақыты

Ереже атауы

Жеңілдіктер және мазмұны

Нәтижесі

1861 ж.

19 ақпан

ІІ Александр патша басыбайлылық құқықты жою туралы манифестке және «Шаруалардың жаңа құрылымы туралы ережеге» қол қойды. Бұл құжат тек 5 наурызда жарияланды.

• Шаруаларға жеке бас бостандығы берілді;

• Помещиктердің енді шаруаларды сатуға, сатып алуға, сыйлық, кепілдік ретінде беруге, айырбастауға құқықтары болмады;

• Шаруалар қозғалатын және жылжымайтын мүліктер иеленуге, басқа сословиеге ауысуға құқық алды.

1868 ж.

бұл ереже

1883 ж. дейін күшін сақтады.

«Жетісуда шаруаларды қоныстандыру туралы»

(Жетісу облысының губернаторы Г.А.Колпаковский)

• жан басына 30 десятина жер берілді;

• 15 жылға салық төлеуден босатылды;

• әскери міндеткерліктен босатылды.

• Қоныс аудару қазақтардың жерлерін тартып алу есебінен жүргізілді;

• Ақмола облысында 250 мыңнан астам десятина жер тартып алынды (1855-1893 ж.ж.)

• Ақмола облысында 11 мың орыс шаңырағы орналасқан 24 село ұйымдастырылды (1855-1893 ж.ж.)

• Семей облысында 33 мыңнан астам десятина жер тартып алынды.

• Қоныс аударудың басты аймағы – Жетісу;

• Сырдария облысында түгелге жуық жер қоныстандырылды.

1883 ж.

«Шығыс Түркістаннан Жетісуға қоныс аударған ұйғырлар мен дүнгендерді орналастыру туралы»

• жан басына 10 десятина жер беру (1885 жылдан 4-5 десятина жер берілді, дүнгендерге 3 десятина);

• орыс шаруалары 3 жылға салық төлеуден және әскери міндеткерліктен босату.

1889 ж.

13 шілде

«Село тұрғындары мен мещандарының қазыналық жерлерге өз еркімен қоныс ауларуы және бұрынғы қоныс аударғандар жағдайын қарастыру»

• жан басына 15 десятина жер беру;

• қоныстанушылардың арнайы рұқсат алуы;

• қоныс аударатын басты аймақтар – Жетісу, Ақмола, Семей облыстары, Тобыл, Том губерниялары.

• Бұл ереже 1891-1892 ж.ж. Торғай мен Орал облыстарына тарады.

• Шымкент, Ташкент, Әулиеата уездерінде 37 қоныс құрылды (1884-1892 ж.ж.);

• Қазақстанға қоныс аударғандар – 328 мың (1871-1897ж.ж.)

1886, 1891 жылдардағы ережелер

1886 ж. 2 маусымда Түркістан өлкесінен басқару туралы жарғы шықты

1891 жылы 25 наурызда Ақмола, Семей, Жетісу, Орал, Торғай облыстарын басқару туралы ереже шықты.

Қазақ өлкесі 2 генерал-губернаторлыққа бөлінді

Түркістан

Дала

Орталығы

Ташкент

Омбы

Облыстары

Сырдария – 5 уезд

Әмудария бөлімінен және 5 уезден тұрады:

Қазалы

Перовск

Шымкент

Алматы

Ташкент

Ферғана – 5 уезд

Қоқан

Марғұлан

Әндіжан

Наманған

Ош

Самарқан – 4 уезд

Самарқан

Қаттақорған

Ходжент

Жызақ

Ақмола – 5 уезд

Омбы

Петропавл

Ақмола

Көкшетау

Атбасар

Семей – 5 уезд Семей, Павлодар

Қарқаралы Өскемен Зайсан

Орал – 4 уезд Ақтөбе Калмыков

Атырау

Темір

Торғай – 4 уезд

Ақтөбе

Николаевск

Ырғыз

Торғай

Жетісу – 6 уезд

Верный

Қапал

Лепсі

Сергиополь

Пішпек

Жаркент