3.Мартенов пешінің құрылғысы мен принципі.

Мартен пеші-жалынды генеративті пеш. Ол белгілі химиялық құрам мен қасиетке ие шойын мен болатты ломды алу үшін қолданылады.

Мартен пеші келесі бөліктерден тұрады: жұмыс істеу орны (под-алдыңғы, свод-артқы жақ), балқыту болатын орын, головка (басы) – оң және сол, олар өздері тағы бастардан тұрады және тігінен орналасқан каналдар, олар жанармай және ауаны жұмыс орнына кіргізу және жанған заттарды алып шығу үшін қолданады, шлаковиктер (газдан және ауадан тұрады)-олар шаң мен шлактардың бөлшектерін жинау және тұндыру үшін қолданады, регенератор (газдан және ауадан тұрады) – жанған заттардың жылуы арқылы газ бен ауаны пешке барғаннан кейін қыздыру үшін қолданады. Ауыстырылмалы клапандар жүйесінен, олар жанармай және ауаның бағытын өзгерту үшін қолданады.

Жұмыс орны мен пештің басы жұмыс ауданынан жоғары жерден орналасады. Қалғаны төменгі құрылыс деп аталады.

Мартен пеші-симметриялы агрегат: тігінен орналасқанына байланысты бірдей орналасқан. Жанармай мен ауа екі жақтан кезек кезек келеді. Жанған заттар шлаковиктерден регенератор 1500-1600С-та өтеді. Насадкадан және оған жылудың көп бөлігін береді. Қызған насадка арқылы келесі бір өткенде сұйық ауа немесе газ 1100-1200С –қа дейін қызады.

Мартен пеші екі түрлі болады-стационарлы және қозғалмалы. Көбіне стационарлы қолданады. Қозғалмалы мартен пеші фосфорлы шойындарды өндіру үшін қолданады.

4.Индукциялы балқытқыш пештерде болатты өндіру.

Болат өндіруге арналған жабық болып конвертерлер, электрлі пештер және мартендік пештер болып табылады. Конвертер алмұрт тәрізді формаға ие. Үстіңгі бөлігін козырек немесе шлем деп атайды. Оның мойны бар, ол арқылы шойын өтеді де, болат пен шлакты бөліп алады. Ортаңғы бөлігі цилиндр тәрізді формаға ие. Төменгі жақта түбі бар, ол тозса оны жаңасына ауыстырады. Түбіне қорап жалғанған, ол жерде қысылған ауа сақталады.

Қазіргі заманның конверторлардың көлемі 60 – 100 т.

Шойынды құяр алдында конвекторды көлденең орналастырады, сонда фурманың тесігі құйылған шойынның деңгейінен асып тұрады. Одан кейін оны ақырын өзінің орнына орналастырады да, бір уақытта үрлеу жасайды, ол металдың фурмның тесігінен кіруге және ауалы қорапқа жетуіне жол бермейді. Сұйық шойынды ауамен үрлеу кезінде кремний, марганец, көміртек және темір жанып кетеді.

Көміртектің керекті концентрациясын алғаннан кейін конвекторды көлденең қайтадан орналастырады да ауаның берілуін тоқтатады. Дайын металлды жасытады да ковшқа кұяды.

Оттекті-Конверторлы процесс

Оттекті үрлеудің негізгі артықшылығы болып болат құрамындағы азоттың 0,012-0,025 –ден бастап (ауадағы үрлеу) 0,008-0,004%-ке дейін (оттекті үрлеу) төмендеуі. Үрлеудің құрамына оттегі мен сулы будың немесе көміртекті газдың қоспасын қосуы мартен пешинде немесе электрлі пештерден алатын болатты береді.

Электрлі пештердегі болат өндіру.

Болатты өндіруде электрлі пештердің бірі болып индукциондық пештер табылады.

Индукционды пештер доғалық пештерден балқыған металлға алып келінетін энергия мәнімен ерекшелінеді. Индукционды пеш кәдімгі трансформатор сияқты жұмыс істейді: біріншілік катушка, оның айналасында айнымалы токты жібергенде, айнымалы магнитті өріс пайда болады.

Магнитті ағын екіншілік пеште айнымалы токты алып келеді, оның әсерінен металл қызады және балқиды. Индукциялық пеш көлемі 50 кг-нан 100т-ға дейін.

Магнитті емес каркаста индуктор және отқа төзімді балқитын двигатель. Пештің индукторы катушка сияқты жасалған және бірнеше мыстың орамдары бар, оның ішінде суытатын су айналып жүреді. Металлды тигельға кіргізеді де, бұл екіншілік орау болады. Айнымалы ток машиналы және лампалы генераторларда өндіріледі. Генератордан индуктордан тоқты әкелу кабель немесе мысты шиналар арқылы жүзеге асады. Тоқтың жиілігі мен қуаты тигельдің көлемі мен шихтаның құрамына байланысты. Әдетте индукциялық пеште 500 – 2500 гц. Үлкен пештер азырақ жиілікте жұмыс істейді. Генератордың қуаты 1,0 – 1,4 квт/кг арасында жататын шихтаның есебіне байланысты.

Индукционды пештерде болатты шихтаны қайта балқыту арқылы өндіреді. Бұл пештерде көмірек болмайды сондықтан да, металл көміртектенбейді. Электромагнитті күштердің әсерінен металл айналымға түседі, ол химиялық реакцияны тездетіп, біртекті металл алуға мүмкіндік береді.