7. Курс бойынша жазбаша жұмыстың тақырыптары.

«Көліктік техника динамикасы» пәні бойынша студенттер бақылау жұмыстарын орындайды.

Бақылау жұмыстарының тақырыптары:

1. Көліктік техника динамикасының негізгі тапсырмалары.

2. Машина элементінің массалар, инерция моментінің қатаңдығының келтірілуі.

3. Кқтерілу механизмінің динамикасы және екпін мен тежеу кезіндегі жебе шығуының өзгеруі.

4. Көтерілу механизмінің динамикасының ерекшеліктері мен кқлемдік гидрожетекпен жебе шығуының өзгеруі.

5. Екпін және тежеу кезіндегі айналу механизмінің динамикалық есебі.

6. Көлемдік гидрожетекпен айналу механизмінің динамикасының есебінің ерекшеліктері.

7. Екпін және тежеу кезіндегі қозғалу механизмінің динамикасы.

8. Гидромеханикалық трансмиссия және динамиканың ерекшеліктері.

9. Шынжыр табанды қозғағыштың динамикасы.

10. Динамикалық фактор және динамикалық сипаттамалар.

11. Автопоездардың, тракторлардың және автомобильдердің тежеуішті динамикасы.

12. Гидрокөлемдік трансмиссия мен машинаның тартымдық еседінің ерекшеліктері.

13. Көліктік машинаның бұрылу динамикасы.

14. Орнықтылық қор моменті бойынша машинаның орнықтылығын бағалау.

15. Тексеруге қарсы машинаның динамикалық орнықтылығы.

16. Трактор мен автомобильдің тербелісі.

17. Тербеліс теңдеуі.

18. Жүргізушінің жұмыстық орнының тербелісі деңгейінің төмендеуі.

2.8.өзін- өзі бақылауға арналған тестік сұрақтар.

1.машинаны іске қосу және тежеу периодындағы механизмнің қойылмаған қозғалысы кезінде өткізуге қажетті есептеудің түрін атаңыз:

А) статикалық

В) кинематиалық

С) динамикалық

Д) нақты

Е) күрделі.

2.машинаның қабылданған есептік –динамикалық сұлбаларының шынайылық критериі не болып табылады?

А) орындалатын машинаның параметрлерін растайтын есептің нәтижелері

В) шынайы зерттелген факттар

С) жүйенің шынайы адекваттылығы

Д) барлық әсер ететін жүктеме мен массаның есебі

Е)теориялық есебін эксперимент нәтижесімен салыстыру тәжірибесі.

3.машина конструкциясының динамикалық есебін неден бастаған жөн?

А) машина конструктивті және кинематикалық сұлбасын құрудан

В) машинаға әсер ететін барлық жүктемелердің пайда болуынан

С) келтірілген буынға масса мен барлық күштер келтіруінен

Д) әсер ететін барлық инерциялық күштердің әсерінен

Е)машинаның есептік динамикалық сұлбасы мен осы сұлбаға кіретін массалардың қозғалыс теңдеуін құрудан.

4.жүккөтергіш кранның динамикалық есебінің соңғы мақсаты қандай?

А) белгісіз шынайы факторлармен

В) айтарлықтай мәні жоқ режим үшін факторлармен

С) барлық көмекші факторлармен

Д) басты талапты қанағаттандырмайтын факторлармен

Е)барлық ұзындығы бойынша бөлінген масса элементтерімен.

5.жүккөтергіш крандар динамикалық есебінің соңғы мақсаты қандай?

А) кран элементінің ұзаққа төзімділігін жоғарылату

В) машинаның конструкциясын жақсарту

С) метал конструкциясы мен механизмнің сенімділік және ұзаққа төзімді параметрлері бойынша таңдау

Д) шарнирлі байланыстардың тозуын төмендету

Е)кранда пайда болған жүктемелерді анықтау.

6. Упругость каких элементов механизмов грузоподъемных машин на колебания их металлоконструкций существенного влияния не оказывает?

А) рама сенімділігі

В) буындар сенімділігі

С) арқан сенімділігі

Д)тірек сенімділігі .

Е) байланысқан элемент сенімділігі.

7.конвейерде статикалықтан басқа тағы динамикалық жүктеменің пайда болуы кезіндегі таспалы конвейер жұмыс периодын атаңыз:

А) қойылған қозғалыс периодында

В) тиеу жіне түсіру

С) атанаққа тоқтатылу

Д) жетектің іске қосылу

Е)жетектің тоқтауы кезінде.

8. таспалы конвейерде дин.жүктемелердің пайда болуына қабілетті негізгі факторларды ата:

А) қозғалтқыштың іске қосуы,трасса ұзындығы

В) түсіру қондырғысы, таспаның ені

С) тасымалданатын жүктің сипаты, таспаның пішіні

Д) роликті тіректердің конструкциясы мен түрлері,таспа түрі

Е)таспаны керу тәсілі, керілістң қондырғының конструкциясы.

9.таспалы конвейердің жүктемелік тұйық тартымдық элементінің бойлық тербелісі есепте қандай факторларға байланысты болады?

А) Күштік фактордың өзгеруінен

В) серпімді толқындардың таралу жылдамдығынан

С) тірек соққылы импульстерінен

Д) қозғалтқыштың артық моментінен

Е)таспа қимасындағы кернеуінен.

10. егер M және V сәйкесінше массасы мен жылдамдығы :

А) K=∑mvζ/2

В) K=∑2vζ/m

С) K=2mvζ

Д) K=∑m/(2vζ)

Е) K=2m/vζ.

11.шынжырлы конвейерлердегі шарнир шынжырының үлкен жылдамдығы және онда жанама тербелістің пайда болуы кезінде бұзылу себептерін ата:

А) шынжырдың бірқалыпсыз қозғалыс жылдамдығы әсері

В) жетек беріліс санының ауыспалы мәні әсері

С) шынжырдың соққымен әрбәр тістің жұлдызшамен ілінісуінде динамикалық кұштің пайда болу әсері

Д) конвейердің жиі іске қосуы мен тоқтауынан

Е)таспаның үлкен керуінен.

12.жетекші жұлдызша параметріне байланысты конвейердің шынжырлы жетегінің жұмысы кезінде динамикалық күш қалай өзгереді?

А) геометриялық параметріне байланысты

В) тістер саны мен қадамына байланысты

С) диаметріне

Д)жылдамдық квадрвтына пропорционал және тістер саны мен жұлдызша диаметріне қайта пропорционал.

Е) шынжырдың жылдамдықты параметрі мен жұлдызша өлшеміне байланысты.

13.ЖҚТМ-мен топырақты қазу кезінде пайда болатын кедергілірді атаңыз:

А) қатты топырақ

В) тасы бар топырақ

С) балок немесе мұзды топырақтың түрі

Д) бақыланған топырақ

Е)тапталған топырақ.

14. жүкті көтеру-түсіру жұмысының циклі үрдісінде жүккөтергіш машинада пайда болатын дин.жүктемелер қандай факторлардан тәуелді?

А) жүк массасы шамасына

В) салмақпен немесе қармауышпен жүкті көтеру осыдан туады

С) қозғалтқыштың артық айналу моментінен

Д) жүктің іске қосу және тежеу үрдісінен

Е)қозғалтқыш роторы массасының шамасынан.

15.жүк көтергіш машиналар аталуы және конструктивті ерекшелігіне тәуелсіз қандай жалпы динамикалық құрамға ие?

А) тарлған немесе шоғырланған массалардың болуы

В) жиі іске қосу мен тоқтатылулармен

С) шарнирлі біріктіру

Д) буындар серпімділігі мен ондағы тербелістік үрдістердің болуы

Е)инерциалық жүктеме ауыспалы режимі кезінде пайда болады.

16.динамикалық есепті ықшамдату мақсатында дин.жүктеменің және олардың параметрлерін келтіруін механизм қозғалысының қандай түрі мен элементтері келтіріледі?

А) кезектіге немесе механизмнің бір массасынан айналшақты қозғалысы

В) айналу өозғалысы болатын қозғалтқыш білігіне

С) қозғалыстың кез-келген түрін орындап шығатын буынға

Д) механизм массасына

Е)күрделі қозғалыс жасайтын кез-келген буынға.

17.қырғыш конвейер жұмысы кезінде қандай жағдайларда резонанс құбылысы пайда болуы мүмкін?

А) қозғалтқышты іске қосу кезінде және тоқтатылуы

В) конвейердің тиеу-түсіру периодында

С) үлкен дин.жүктелудің пайда болуы кезінде

Д) жұлдызша тістеріне конвейердің жетекші тартымдық соққы кезінде

Е) конвейердің еркін жіне мәжбүрлі тербелісінің жиіліктерінің келісімі кезінде.

18.ЖҚТМ-ң қандай элементтері есептік динамикалық сұлбаларды құру кезінде көбінесе, келтірілген масаның центрі ретінде таңдайды?

А) қозғағыш,жетекші жұлдызша

В) қозғалтқыш , қозғағыш білігі

С) қозғағыш білігі, жетекші жұлдызшаның білігі

Д) жүрісті дөңгелек

Е)борттық бәсеңдеткіш.

19.ЖҚТМ трансмиссиясындағы қарастырылған өте алмайтын кедергілер соқтығысуы кезінде қандай элементтер жұмыс істеуі керек?

А) беріктігі аз тетіктер

В) қорғанысты қондырғы

С) демпферлер

Д) арнайы тетіктердің біреуі

Е) иілмелі элементтер.

20.жобаланатын ЖҚТМ метал конструкциясының қатаңдығы қлкен және ондағы ауыр болмау үшін кедергілер қатаңдығымен салыстыру бойынша қандай болу керек?

А) машинаның метал конструкциясы қатаңдығы кедергі қатаңдығынан үлкен болуы керек

В) ) машинаның метал конструкциясы қатаңдығы кедергі қатаңдығынан кіші болу керек

С) машина үлкен қатаңдықта болу керек

Д) кіші қатаңдықта

Е)кедергілер қатаңдығының жартысын ескеру керек.

21. ЖҚТМ келтірілген қатаңдығын Сп анықтау үшін мет.конструкция қатаңдығын Смк және кедергілер қатаңдығымен Спр еептелген тәуелділік:

А) Сп = Смк + Спр

В) Сп = 1/Смк +1/Спр

С) 1/Сп = 1/Смк + 1/Спр

Д) Сп = Смк - Спр

Е) 1/Сп = 1/ Смк + Спр.

22.қатты кедергінің қандай түрін есеп ретінде бульдозердің жұмыс жабдығына әсер ететін максимал дин.жүктемелерді анықтау кезінде алу керек ?

А) кіші қатаңдықты кедергі

В) орта

С) үлкен

Д) аса қатты кедергі

Е) амортизатормен біркелкі түрі кедергі

23.қатаңдықтың қандай элементтері ЖҚТМ конструкциясының серпімді аспамен жалпы қатаңдығына әсер етеді?

А) серпімді аспа

В) кедергі

С) қозғағыш

Д) жетекші элемент

Е) дөңгелек

24. тік күректі жұмыс жабдығымен экскаватордың шөміш көтеру механизмінің аса ауыр жұмыс режимін ата:

А) қозғалтқыш тоқтатылуы

В) механизмнің тежелуі

С) жүктің жоғарылауы

Д) шөміштің тоқтатылуы

Е) жылдамдықтың жоғарылауы

25.экскаватордың кез-келген механизм үшін минималды келтірілген массаларымен қандай есептік сұлбалар алынуы мүмкін?

А) бір массалы

В) екі

С) үш

Д) төрт

Е) көп

26.аспа мен шинаның біріктірілген деформациясын ескеретін авт.қатаңдығының жалпы коэффициентінің формуласын жаз:

А) С = Сп + Сш

В) С = Сш /(Сп + Сш)

С) С = СпСш / (Сп + Сш)

Д) С = Сп - Сш

Е) С = Сп/(Сп + Сш)

27көліктік техниканың шекаралық динамикалық тепе-теңдігі қашан басталады?

А) тартым күшінің максимал мәнінде

В) машинаның статикалық орнықтылығы кезінде

С)инерция күшінің максимал мәнінде

Д) нормальды дин.реакция 0-ге тең болғанда

Е)тежеу моментінің ең үлкен мәнінде.

28.қандай дин.параметрдің көмегімен түрлі автомобильдің екпінді және тартымды шынжырлы құрамдарын олардың жүккөтергіштігі мен салмағына қарамай салыстыруға бола ма?

А) ілініс коэффициенті

В) бағалау критериі

С) динамикалық фактор

Д) басқарымдылықтың бағалауы

Е)тартым күші .

29.автомобильдер мен тракторлар қабіліеттілігі қандай параметрлермен төңкерусіз бойлық және жанама еңістіктерде жұмыс істегенде сипатталады?

А) өтушілігімен

В) басқарылатындығымен

С) тепе-теңдікпен

Д) еңістің шекті бұрышымен

Е) орнықтылығымен.

30.жиілікпен, амплитудамен, тербеліс жылдамдығымен, үдеумен сипатталатын автомобиль мен тракторлардың жұмыс үрдісін ата :

А) инерциялық

В) үдеулі

С) трбелісті

Д) жиілікті

Е) ауыспалы.

Дұрыс жауап кестесі

Сұрақ №	Дұрыс жауабы	Сұрақ №	Дұрыс жауабы
1	С	16	А
2	Е	17	Е
3	Е	18	С
4	В	19	В
5	С	20	В
6	С	21	С
7	Д	22	Д
8	С	23	А
9	В	24	Д
10	А	25	А
11	С	26	С
12	Д	27	Д
13	С	28	С
14	В	29	Е
15	Д	30	С

2.9. Өтілген курс бойынша емтихан сұрақтары

1. Жұмыс режимі бойынша көліктік техниканың арналуы мен классификациясы

2. Машинаға әсер ететін сыртқы кедергі

3. Машинаның жетекші сызықтарында динамикалық жүктеменің пайда болу себептері

4. Қозғалатын массалардың инерциялық сипаты

5. Көліктік техниканың динамикалық құрамын сипаттайтын параметр

6. Механикалық жүйенің еркін және мәжбүрлі тербелістері

7. Динамикалық жүйенің эквивалентті сұлбасы,арналуы,көрсетілу тәсілдері

8. Динамикалық тапсырмаларды шешу кезінде масса және инерция моментінің келтірілуі

9. Масса және инерциялық күштің келтірілуі

10. Күштік режим үшін динамикалық жүйенің қатаңдығы немесе оның бөлек элементінің келтірілуі

11. Даламбер принципі : анықталуы және қолданылатын аймақтар

12. Механикалық жүйенің еркіндік дәреже саны

13. Еркін емес жүйенің динамикасының тапсырмасын шешу үшін Лагранж әдісі

14. Массаның кезекті қозғалатын және айналатын кинетикалық және потенциалдық энергия үшін теңдеуі

15. Лагранждың дифференциалдық теңдеуі

16. Өтпелі үрдіс кезіндегі 2 массалы жүйенің қозғалыс дифференциалдық теңдеуі

17. Өтпелі үрдіс кезіндегі 3 массалы жүйенің қозғалыс дифференциалдық теңдеуі

18. Екпін және тежеу үрдісіне көтеру механизмінің массасының кезекті қозғалатын және айналатын иенрция күінің әсері

19. Көтеру механизмінің екпін және тежеу кезіндегі келтірілген массасының қосындысын анықтау

20. Салмақтан жүкті көтеру кезінде кран-жүк жүйесіне әсер ететін динамикалық жүктемелер

21. Қармап жүкті көтеру кезінде кран-жүк жүйесіне әсер ететін динамикалық жүктемелер

22. Машинаның бұрылу білігінің тоқтаған және тоқтамаған айналудың қозғалтқыш білігіне қажетті айналатын моментін анықтау

23. Айналу механизмінің екпіні кезінде келтірілген массасының қосындысын анықтау

24. Айналу механизмінің тежеуі кезінде келтірілген массасының қосындысын анықтау

25. Кранның бұрылу бөлігінің екпін және тежелу кезіндегі айналу механизмінің динамикасы

26. Төрттағанды кранмен көтеру кезіндегі көтерудің механикалық элементі мен металконструкциясына әсер ететін динамикалық жүктемелер

27. Көлемдік гидрожетекпен көтеру механизмінің динамикасының ерекшеліктері

28. Көлемдік гидрожетекпен айналу механизмінің динамикалық есебінің ерекшеліктері

29. Қозғалу механизмінің қозғалтқыш білігіне белгілі іске қосу моментінде машинаның жетекші дөңгелегіне айналу күші мен қозғалатын моментінің анықталуы

30. Арбаның иілмелі жүк аспасымен және крандар қозғалысы механизмінің динамикасы

31. Пневмодөңгелекті машинаның тежелуі кезіндегі шекаралық динамикалық тепе- теңдік шарты

32. Лифтінің орнынан көтерілуге қозғалуы кезінде арөанды жетекші шкивіне қозалатын күшті анықтайтын теңдік

33. Жүк арқананың тарамдарында аса үлкен күштер пайда болатын лифт қозғалысының режимі

34. Қарсы салмақтың арқанының тарамдарында аса үлкен күштер пайда болатын лифт қозғалысының режимі

35. Бөлгіш массалармен серпімді жүйенің динамикасы теңдігін және оны шешу әдістерін құру

36. Таспалы конвейердің іске қосылуы және тежелуі кезінде пайда болатын динамикалық моменттер

37. Ауыспалы үрдісте пайда болатын иілмелі керілісті қондырғы мен конвейердің таспасындағы толқындық

38. Ауыспалы үрдісте пайда болатын қатты керілісті қондырғы мен конвейердің таспасындағы толқындық

39. Іске қосу периодында конвейер таспасында пайда болатын динамикалық күштер

40. Іске қосу кезінде шынжырлы тартымдық органмен конвейер таспасында пайда болатын динамикалық күштер

41. Эквивалентті шынжырдың серпімді стержені сияқты оның бойымен таралатын конвейердің шынжырындағы динамикалық деформациялар

42. Шынжырлы конвейерлерде қолданылатын теңдікті жетектер

43. Шынжырлы конвейердің тартымдық элементінің қозғалыс теңдеуі

44. ЖҚТМ жұмысының үрдісінің ерекшеліктері

45. ЖҚТМ есептік динамикалық сұлбасының негізі

46. ЖҚТМ қатты ауыр кедергілермен әрекеттесуі

47. Тоқтату кезіндегі ЖҚТМ трасмиссиясының жүктемесінің анықталуы

48. Жұмыстық органдардың тоқтатылу жағдайы үшін ЖҚТМ ықшамдалған есептік сұлбалары

49. Динамикалық жүктемені түсіру мақсатында

50. Бульдозердің жұмыстық жабдығының конструктивті элементі үшін эквивалентті динамикалық сұлбаларын құру

51. Шынжыр табады трактор трансмиссия элементінің динамикалық үлгісі мен квивалетті сұлбасы

52. Көліктік техниканың бұрылуда шекті қозғалыс жылдамдыңы бойынша орнықтылығын бағалау

53. Лагранж пішіндегі трактор қозғалысының дифференциалдық теңдеуі

54. Жалпы түрдегі трактор қозғалысының дифференциалдық теңдеуі

55. Подрессорлы массаның коэффициенті мен автомобильдің тербелісті жүйесі

56. Автомобиль кузовының эквивалентті тербелістің сұлбасы

57. Автомобиль шинасы мен аспаның біріккен деформациясын ескеретін қатаңдық коэффициенті

58. Автомобильдің подрессорлы массасының серпімділік центрімен еркін тік тербелісінің дифференциалдық теддеуі

59. 2-ші еркіндік дәрежесімен автомобильдің тербеліс жүйесінің теңдеулер жүйесі

60. Оператордың жұмыс орнының тербеліс деңгейінің және оның шу мен дірілден қорғанысының төмендеуі.

Глоссарий

1. Көлік – жолушылар мен жүктерді тасымалдауды жүзеге асыратын материалдың өндірістік қоры.

2. Техника – сақтаудың, тасымалдаудың ,қондырудың сала бақылауының техникалық құралдары, қозғалтқыштары, жабдықтары,механизмдері.

3. Машина – адамның ақылдық және физикалық еңбегін оңайлату мақсатында ақпарат,материал және энергияның түрленуі үшін механикалық қозғалыс жасайтын қондырғы.

4. Механизм – бір қозғалыстың түрін екіншіге түрлендіру үшін арналған тетіктер жүйесі.

5. Тетік – құрастырмалы операциялардың қолдануынсыз маркасы мен аталуы бойынша біркелкі материалан жасалған бұйым.

6. Бұйым – кез- келген зат немесе кәсіпорынмен жасалған өндірістік заттар жиынтығы.

7. Құрастырмалы бірлік – құрастырмалы операция өздерінің арасындағы біріктіруге жататын, құрамды бөліктер бөлімі.

8. Агрегат – белгілі бір функцияны өздігінен орындауға қабілетті, бұйымның басқа құрамалы бөлігінен немесе бүтін бұйымды бөлік құрастыру мүмкіндігіне, толық өзара ауысымдылыққа не құрастырма бірлігі.

9. Торап – тек басқа құрамалы бөліктермен бірлесе отырып бұйымда бір арналудың белгілі бір функциясын орындайтын құрастырма бірлігі,

10. Жетек – энергия көзінен, беріліс механизмінен және басқару аппаратурасынан тұратын машинаны немесе механизмді қозғалысқа келтіретін қондырғы.

11. Трансмиссия – тораптан торапқа немесе күштік қондырғыдан машинаның құрастырма бірліктеріне қозғалысты беруге арналған механизм.

12. Қозғағыш – топыраққа машина массасын беретін және машинаға қозғалысты хабарлайтын қондырғы.

13. Трактор – прицепті және аспалы машинаның қозғалысына, сонымен қатар басқа машиналарда құру үшін база ретінде қолдануға арналған өздігінен қозғалаытн шынжыр табанды немесе дөңгелекті машина.

14. Кран – құрылыс кезінде жүктерді көтеруге арналған конструкция, құрылыс машинасы.

15. Конвейер – тарту немесе тасымалдайтын орган арқылы жүктерді тікелей механикалық әсер жолымен тасымалдайтын техникалық құрал.

16. Экскаватор – топырақ және тау – кен жұмыстарын өңдеуге арналған машина.

17. Жүк автомобилі – жүктерді тасымалдауға арналған жеке қозғағышы бар рельссіз көлік құралы.

18. Беріктік – бұзылуға қарсы тұру мен формасының сыртқы жүктеме әсерінен қайтып келмес өзгеруіне материалдың қабілетті, тар мағынада тек бұзылуға қарсы тұру.

19. Қатаңдық – деформациялауға қарсы тұру қабілеттілігін анықтайтын конструкция элементінің сипаттамасы; материалдың физикалық құрамына және қимасының геометриялық сипаттамасына тәуелді.

20. Сенімділік – дененің өз формасын және көлемін орнына қайта келу құрамы.

21. Портал – П күйіндегі екі топсалы түрдегі тіректі конструкция.

22. Критерий – бағалау, анықтау немесе бір заттың классификация негізінде өндірілетін белгі.

23. Жүйе – белгілі бір бүтіндікті, бірігуді құрайтын бір бірімен қатынаста және байланыста болатын элементтің көпшілігі.

24. Параметр – негізгі үрдістің, құбылыстың немесе жүйенің қандай да бір негізгі құрамын сипаттайтын шама.

25. Үлгілеу – объектінің қандай да бір құбылысты, үрдісті немесе жүйені олардың үлгісін құру және игеру жолымен зерттеу.

26. Беріктік шегі – үлгінің бұзылуына әкелген ең үлкен жүктеме алғашқы қимасының ауданының қатынасына тең.

Сурашов Нұрғали Толымбекұлы,

Гудович Михаил Иванович,

Жұманов Мерген Әмірұлы.

«Көліктік техника динамикасы»