1. Бронхоэктаз ауруы;

2. Жиі өршитін және іріңдеген созылмалы бейспецификалық пневмония;

3. Өкпенің каверналы-фиброзды туберкулезі;

4. Өкпенің іріңдеген жылауықтары.

Емдеу.

Консервативтік ем қазіргі кезде созылмалы абсцеспен сырқаттанатын науқастардың басым бөлігіне жүргізіледі, бірақ ол операция алдындағы дайындықтың негізгі бөлігі ретінде қарастырылады. Сирек жағдайда, дерттің анық сатыларында, резекцияға қарсы көрсетім болғанда ғана консервативтік терапия емнің бірден-бір емдеу әдісі болуы мүмкін.

Операцияға көрсетім болған жағдайда науқастардың хирургиялық емінің негізгі сұрағы оперативтік араласуға ұтымды уақытты таңдау болып табылады.

Созылмалы абсцеске шалдыққан науқастағы операцияға (резекцияға) көрсетімді науқастың жағдайының қатаңдық дәрежесін, іріңдік процестің таралу дәрежесін, дерттің ұзақтығын, асқынуларының бар-жоғын, сонымен қатар, өкпе тініндегі созылмалы іріңді процестің ағымының консервативтік емнен кейінгі динамикасын ескере отырып анықтау қажет.

Өкпенің жиі ауыр өршулермен және үдемелі созылмалы интоксикациямен жүретін созылмалы жалғыз немесе көптеген абсцестерінде операцияның қажеттігіне күмән жоқ. Бірақ, мұндай науқастар операция алдында қарқынды дайындық жүргізуді қажет етеді. Операция алдындағы дайындық кезінде іріңді процестің өршуін жоюға және инфекцияның операция кезіндегі жайылу қаупін мейлінше азайтуға тырысады.

Қолданылған және ұсынылатын әдебиеттер:

1. Бисенков Л.Н. Избранные лекции по грудной хирургии – СПб., 1997 – 31С.

2.Бисенков Л.Н. Торакальная хирургия – СПб, 2004 – 220С.

3. Ищенко Б.И., Бисенков Л.Н., Тюрин И,Е. Лучевая диагностика для торакальных хирургов – СПб., 2001 – 347 С.

4. Колесников И.С., Лыткин М.И. Хирургия легких и плевры – Л, Медицина, 1998 – 560С.

4. Кутушев Ф.Х., Гвоздев М.П., Филин В.И., Либов А.С. Неотложная хирургия груди и живота – Л; Медицина, 1984 – 247С.

5. Путов Н.В., Левашов Ю.Н., Коханенко В.В. Пиопневмоторакс – Кишинев, 1988 – 227С.

6. Шойхет Я.Н., Цеймах Е.А. Лечение острых эмпием плевры – Барнаул, 1996-237С.

Бронхоэктазиялық ауру

Бронхоэктазияларға өкпенің басым бөлігінде бронхтарды зақымдайтын, бронхтың қабырғасының барлық қабатттарына, айналасындағы шел қабаттарына, қантамырлар мен лимфатамырларына таралатын, бронх өзегінің кеңеюіне және кәріздік (дренаждық) қызметінің жойылуына әкеп соғатын ауыр қабынулы-деструктивті дерттерін жатқызады.

Бронхоэктаздар (грек сөзі «эктазия» – созылу) – бронхтардың тұрақты кеңеюін және деформациясын бейнелейтін морфологиялық түсінік.

Іштен туа пайда болған бронхоэктаздар тек бронх тармақтарының ғана емес, сонымен қатар, өкпенің респираторлық бөліктерінің де аномалды дамуының салдары болып табылады. Іштен туа пайда болған бронхоэктаздар басқа ағзалар мен жүйелердің даму ақауларымен қосарланады. Сондықтан, оларды эмбриогенездің бұзылыстары нәтижесінде дамитын патологиялық өзгерістер кешенінің құрамды бөлігі ретінде қарастыру қажет: өкпенің кистозды гипоплазиясы, Зиверт-Картагенер синдромы (бронхоэктаздар, пансинусит, «айналы өкпе»), Турпин синдромы (бронхоэктаздар, өңештің кеңеюі, омыртқа мен қабырғалардың даму ақаулары).

Кейде іштен туа пайда болған бронхоэктаздар ұйқы безінің поликистозымен, қоянжырықпен, мылқаулықпен, жүректің іштен туа пайда болған ақауларымен қосарланады. Шеткі ұсақ бронхтардың тұрақты кеңеюі қоршаған тіндердегі қабыну процестерінің (созылмалы абсцесс, фиброзды-кавернозды туберкулёз, созылмалы пневмония) нәтижесінде дамуы да мүмкін. Мұндай бронхоэктаздарды, патологиялық процестің негізгі дерттің салдары және оның құрамды бөлігі екенін көрсететін, екіншілік деп атау қабылданған.

Бронхоэктазиялық ауру – дегеніміз созылмалы іріңді процеспен сипатталатын, бронх қабырғасының барлық қабаттарын зақымдайтын, оның құрылымы мен қызметінде қайтымсыз процестер тудыратын, негізінен өкпенің төменгі бөліктерінде дамитын жүре пайда болған дерт.

Бронх тармақтары телімдерінің, қабынулы процестердің дамуына бейімділік орын алатын, бастапқыдан құрылымдық және функционалдық кемістігі бар іштен туа пайда болған бронхоэктаздардан айырмашылығы бронхоэктазиялық ауруда аталған бұзылыстар ұзақ уақыт бойы дамиды және дерттің бастапқы кезеңдерінде қайтымды болуы мүмкін. Бронхоэктаз ауруының кеш сатыларындағы емдеу тактикасын анықтауда мұндай айырмашылықтардың принциптік маңызы жоқ.

Кейбір патологиялық жағдайлар бронэктазия ауруы мен іштен туа пайда болған бронх патологияларының арасында аралық орын алады. Оларға Вильямс-Кемпбелл синдромы (орташа бронхтардың шеміршек құрылымдары мен эластикалық тіндерінің іштен туа пайда болған кемтарлығы, әдетте, зақымдану екі жақты, жайылмалы). Бұл дерттегі бронх қабырғасының патологиясымен байланысты бронхтардың гипотониялық дискинезиясы (демді ішке алған кезде кеңеюі және демді сыртқа шығарған кезде тарылуы) тез арада өкпе эмфиземасына және орташа бронхтар деңгейінде орналасатын ұршық тәрізді жайлымалы бронхоэктаздарға әкеп соғады. Мунье-Кун синдромында (трахеобронхомегалия) кеңірдек пен бронхтардың іштен туа пайда болған ауқымды кеңеюі орын алады. Кеңірдек пен бронхтардың дискинезиясы дамиды, бүйірқалта тәрізді (дивертикул тәрізді) қалталар түзіледі. Бұл аталған патологиялық жағдайларға жанұялық-тұқым қуалаушылық сипат тән, себебі, бір типті өзгерістер бірнеше ұрпақта байқалады.

Дегенмен, бронхоэктаздардың пайда болуына ықпал ететін генетикалық бейімділік әрқашанда анықтала бермейді, тек тиісті жағдайлар болғанда ғана дамуы мүмкін (пневмониялар, бронхоадениттер және т.б.).

Этиологиясы және патогенезі.

Бронхоэктазиялар – полиэтиологиялы дерт. Науқастардың бірсыпыра бөлігінде бронхоэктазиялардың дамуына, мәселен, бронхтардың даму ақауларының негізіндегі іштен туа пайда болған бейімділік болады. Мұндай бронхоэктаздарды дизонтогенетикалық (постнаталдық) деп атайды.

Бронхоэктазиялық аурудың дамуында, обтурациялық ателектаздың түзілуіне әкеп соғатын, бронхтардың (орташа және ұсақ) өткізгіштігінің бұзылуы жетекші роль атқарады. Жоғарыда көрсеткеніміздей науқастардың бір бөлігінде бронхтардың жабылуына кедергі келтіретін іштен туа пайда болған бейімділік болады (шеміршек сақиналарының, бірыңғай салалы бұлшықеттің кемтарлығы), сонымен қатар, сурфактанттың белсенділігінің төмендеуі, қақырықтың тұтқырлығының жоғарылығы салдарынан (муковисцидозда) бронх өзегін бітеп тастайтын тығыз кілегейлі тығындарының түзілуі орын алуы мүмкін. Балаларда бронхтың жұмсақ қабырғасы бронхоадениттегі (әсіресе, туберкулезді), пневмониядағы (әсіресе, қызылшалық) және басқа да лимфоидтық тіннің гиперплазиясына түрткі болатын респираторлық инфекциялардағы ұлғайған лимфа түйіндерімен қысылуы мүмкін. Обтурациядан төменгі жерлерде бронх секреті жинақталады.

Клиникалық бақылаулар мен экспреименттік деректер көрсеткендей бронхоэктазиялардың пайда болуына екі негізгі жағдайдың болуы шарт: өкпенің желденуінің бұзылуы және инфекция.

Дерттің дамуының бірінші сатысында ұсақ бронхтар өзегінің орташа дәрежелі кеңеюі, бронх өзектерінде кілегейлі секреттің жинақталуы байқалады, бірақ бронх қабырғасының эпителийі өзгеріске ұшырамайды.

Патологиялық процесс екінші сатыға көшкен кезде бронхтардың бітелген бөліктерінде іріңді қабыну дамиды. Бұл процестер өкпенің респираторлық бөліктерінің кілегейлі қабықтарына тән қорғаныстық механизмдердің (альвеолалық макрофагтар, иммуноглобулин А) тиімділігінің авитаминоз, тамақтанудың бұзылыстары және вирустық инфекция салдарынан төмендеуі нәтижесінде дамиды. Іріңді процестердің дамуының екінші бір себептеріне, бронхтың толық босауына кедергі келтіретін (экспираторлық стеноз), бірақ бронхтардың бөгелген бөліктеріне оның жоғарғы бөліктерінен инфекциялы құрамның өтуіне мүмкіндік беретін толық емес бітелуі (обтурациясы) жатады. Іріңді қабыну міндетті түрде бронхтардың қабырғасына таралады, оларда цилиндрлік эпителийдің жазық жасушалы метаплазиясы және кілегейлі қабықтың жаралануы дамиды. Патологиялық процесс үдеген жағдайда қабынулық өзгерістер бронх қабырғаларының терең қабаттарына таралып, бірыңғай салалы бұлшықеттер мен кілегейасты қабатта тыртықтық процестер дамиды.

Атап айтқанда, дерттің осы сатысында патологиялық процесс бронх қабырғасының бұлшықеттік элементтерінің жиырылу қабілетін жоғалтуына байланысты, яғни бронхтардың «тазару» қызметінің жойылуы салдарынан қайтымсыз бола бастайды. Дерттің бұл сатысында бронх обтурациясын жойғанның өзінде, бұлшықет қабатының азғындауына байланысты олардың қызметін қалыпқа келтіру мүмкін болмай қалады. Осылайша, патологиялық шеңбер тұйықталады – бронх өткізгіштігінің бұзылуы – іріңді-қабынулы процесс – іріңді қабынудың үдеуі – бронхтардың кәріздік (дренаждық) қызметінің бұзылыстарының ушығуы және т.б. Дерттің бұл сатысында ең қарқынды консервативтік емдік шаралар да патологиялық шеңберді үзе алмайды, әйтседе іріңді қабыну процестердің қарқынын азайтып, патологиялық процестің ақырғы сатыға өтуін баяулатады.

Бронхоэктазиялық аурудың дамуының үшінші сатысында патологиялық өзгерістер бронх қабырғаларының барлық қабаттарына тарап, бронх тармақтарынан тыс жерлерге де жайыла бастайды. Бронхтар күрт кеңейеді, өзегінде жағымсыз шірік иісті іріңді немесе іріңді-ихорозды экссудат жиналады. Бронхтардың шеміршектік құрамы дәнекер тінге айналады, ал кілегейлі қабықтың жараланған жерлерінде түйіршікті (грануляциялық) тіндердің тұтас «алаңдары» түзіледі.

Бронхтардың құрылымының мұндай бұзылыстары ақырында олардың резистенттілігінің төмендеуіне және «бронхкеңейткіш» күштердің іске қосылуына – жөтелген кезде бронхішілік қысымының көтерілуіне, бронхтардың жинақталған қақырықтан созылуына, ең ақырында бронх тармақтарында қапшық тәрізді кеңеюлер телімдерінің (қалталанулардың) түзілуіне әкеп соғады. Патологиялық процеске бронхты қоршаған тіндер (бронх айналасындағы шелдің склерозы, бронхтық артериялардың гипертрофиясы, бронхоаденит) және өкпе паренхимасы (пневмония ошағы, пневмофиброз) іліге бастайды. Ангиографияда бронхтық артериялар диаметрінің 4-5 есе ұлғайғаны, артерио-артериалық анастомоздардың саны мен олардың өзегінің жалпақтығы өскендігі анықталады. Осының нәтижесінде артериалық қанның едәуір бөлігі үлкен қан айналысы шеңберінен өкпе артериясының жүйесіне ауысып (сброс), кейінірек «өкпелік жүрек» түзіледі. Осылайша, бронхоэктазиялық аурудың ақырғы даму сатыларындағы патологиялық өзгерістердің бронх тармақтарының іштен туа пайда болған дерттеріндегі (кистозды гипоплазиядағы) өзгерістерден айырмашылығы болмай қалады. Оларда да бронхоэктаздар, созылмалы іріңді процестер бар, ал өкпе ұлпасының құрылымы мен қызметі нашар. Өкпедегі ұзақ жүрген іріңді процестердің нәтижесінде жүйелік зақымданулар үдей бастайды: созылмалы өкпелік-жүректік жетіспеушіліктің түзілуі, жайылмалы созылмалы бронхиттің, өкпе эмфиземасының, паренхиматоздық ағзалардың дистрофиясының және қаназдылықтың дамуы.

Жіктеуі.