3. Тергеушінің мінезіне қойылатын талаптар

Тергеуші өз жұмысын тиымды атқару үшін тек қана тілек, білім, шеберлік, таным қасиеттер жеткіліксіз болады. Осымен қатар оған табандылық, жігер, батылдық, төзім, дербестік, ұстамдылық, т.б. қасиеттер, бір сөзбен айтқанда татымды, қатаң, тұрақты мінез қажет. Мінез тұлғаның біртұтастығын, жеке даралығын, бағыттылығын белгілейді. Жалпы мінез қасиеттеріне тергеушіге мәнді болып принциптілік, дәйектік, мақсатқа талпынушылық, т.б. табылады.

А) Принциптілік деп тұрақты көзқарас, сенімдердің барлығы, ешқандай кедергіге, қысымға көнбей, қарсыластыққа қарамай, оларды іске асыруға тырысу аталады. Бұл қабілет қызмет борышын дұрыс атқаруға, адамның өз жігерсіздігін, ішкі қақтығыстарын жеңуге, қоғамдық және өз басының мүдделерін салыстырып, дұрыс ешім қабылдауға көмектеседі.

Б) Дәйектік (последовательность) деп тергеушінің қатаң түрде, бұлжытпай жоспарлағанның орындау, бастаған істі аяғына дейін жеткізу қабілеті аталады.

В) Мақсатқа ұмтылушылық - өз әрекетін негізгі басты мақсатқа (жақсы мен жаманның арасындағы күресіне) бағындыру.

Г) Коммуникативті әрекеттің тиымдылығына тергеуішнің тілдесу қабілеті әсер тигізеді. Осы әрекет жауап алынушымен психологиялық контакт құрастыру, адаммен тіл табысу, сұрақтарды дұрыс белгілеу, сөз табу мүмкіншілігіне бағынады.

Д) Адам жігеріне жататындар: батылдық, оперативтік, бастамашылық (инициативность). Жиі тергеуші қалыптасқан қыйын жағдайда тез шешім қабылдап, шара қолданады (қылмыскерді ұстау, жәбірленушіге көмек көрсету).Үнемі өзгеріп тұратын тергеу жағдайы оқиғалардан, қылмыскерден озып түсуді қажет етеді. Осы мақсат тергеушінің батылдық, оперативтілік қасиеті көмегімен орныдалады.

Е) Жинақтылық тергеушіге нешетүрлі әрекетті бірден орындаған кезде уақытты дұрыс тарату үшін, шамадан тыс жұмыс жиналып қалмау үшін керек болады.

Ж) Ұстамдылық, өзіне өзі сенімжділік;

З) Тәртіптілік (дисциплина), өз қоғамдық, қызмет борышын түсіну, заңды қорғауға дайындылық;

И) Төзім, табандылық

К) Еңбекқорлық, ышындылық, объективтілік.

4. Психофизиологиялық қасиеттері

Психофизиологиялық қасиеттер нейрофизиологиялық ерекшеліктерге – эмоциялық салмақтылық, назар қадау қабілеті, зейін өзгешеліктеріне, психикалық төзімділікке – байланысты болып келеді. Басқаша айтқанда, психофизиологиялық қасиеттер темперамент болып табылады.

Тергеуші кәсібіне келесі темперамент қасиетінің ерекше мағынасы болады:

• ұзақ уақыт еңбекке қабілеттілік;

• психикалық қыйындылыққа төзу;

• көп уақыт бойы бір нәрсеге назар аудару;

• жаңа жағдайға тез бейімделу;

• жұмыста пайда болатын кедергілерді жеңу; өзін өзі ұстау.

Қолданылған әдебиет тізімі

Негізгі әдебиет:

1. Антонян Ю.М. , Еникеев М.И. , Эминов В.Е. Психология преступника и расследования преступлений. М. , 1996

2. Баев О. Я. Тактика следственных действий. - Воронеж, 1995.

3. Белкин Р. С. Моя профессия - следователь. - Гродно, 1995.

4. Белкин Р. С. (в соавт.) Тактика следственных действий. - М., 2007.

5. Васильев В. Л. Юридическая психология. - Спб., 1997.

6. Глоточкин А. Д., Пирожков В. Ф. Исправительно-трудовая психология. - Рязань, 1985.

7. Долгова А.И. Криминологические проблемы взаимодействия социальной среды и личности. М. , 1980

8. Еникеев М. И. Основы общей и юридической психологии. - М., 1997.

9. Еникеев М.И. , Эминов В.Е. Психологическая экспертиза при расследовании авиационных происшествий. М. , 2001

10. Еникеев М.И. Структура и система категорий юридической психологии. М. , 1996

11. Котов Д. П., Коновалова В.Е. Правовая психология. Харьков, 1997

12. Котов Д.П. , Шиханцов Г.Г. Психология следователя. Воронеж, 1977

13. Костицкий М.В. Судебно-психологическая экспертиза. Львов, 2000

14. Механизм преступного поведения. Под ред. Кудрявцева В.Н. М. , 1981

15. Ситковская О.Д. , Конышева Л.П. , Коченов М.М. Новые направления судебно-психологической экспертизы. М. , 2000

16. Смирнова Н.Н. Юридическая психология. Спб, Столяренко А.М. Проблемы и пути развития юридической психологии. Психологический журнал. 1988, Т.9, №5, 2000

17. Ярочкин В. И. Организованная преступность. - М., 1995.

18. Юридическая психология. Хрестоматия. Спб, 2001

Қосымша әдебиет

1. Антонян Ю.М. Психология убийства. М. , 1997

2. Кертэс И. Тактика и психологические основы допроса. - М., 2005.

3. Леоненко В. В. Профессиональная этика участников уголовного судопроизводства. - Киев, 1981.

4. Лившиц Е. М., Белкин Р. С. Тактика следственных действий. - М., 1997.

5. . Махов Ф. С. Жить без проступков и правонарушений. - М., 1986.

9. Романов В.В. Юридическая психология. М. , 1988

10. Сахнова Т.В. Зачем суду психолог? М. , 1990

11. Соловьев А. Б. Использование доказательств при допросе. - М., 1981.

12. Филонов Л.Б. Психологические способы изучения личности обвиняемого. М. , 1983

13. Чуфаровский Ю.В. Юридическая психология. М. , 2000

14. Ярочкин В.И. Организованная преступность. М. , 1995