8. Культура Беларусі XIX ст. Гістарычныя ўмовы фарміравання беларускай нацыі.

Асветніцтва і рамантызм. К. XVIII-10-я гг. XIX эпоха Асветніцтва ў Б.: заклікі да пераўтварэння грамадскага ладу на разумных. = з 10-х гг. XIX ст. у культуры Беларусі ўзнікаюць парасткі новага ідэйнага і мастацкага напрамку - рамантызму. У Заходняй Еўропе рамантызм узнік раней: расчараванне вынікамі фр. буржуазн. рэв-i к. XVIII ст. У процівагу асветніцка-рацыяналізму светапогляд эпохі рамантызму прасякнуты сцвярджэннем перавагі духоўнага пачатку над розумам. Выяўленчае мастацтва: класіцызм і рамантызм. Класіцызм - афіцыйны стыль, прытрым-ся Пецярбургская акадэмія мастацтваў, аднак пранікаюць і эл-ы рамантызму (Іосіф Аляшкевіча, бел., жыў у Пецярбургу, часта прыязджаў у Б., дзе стварыў шэраг партрэтаў (партрэт А. Чартарыйскага)). Валенцій Ваньковіч, рамантызм, яго майстэрня ў Мінску была цэнтрам, вакол якога групаваліся лепшыя мастацкія сілы горада. Стварыў шэраг іх партрэтаў у стылі рамантызму («Міцкевіч на скале Аюдаг» - рамантычн. Партрэт). Ян Дамель пакінуў значны след =ва ўсіх жанрах выяўленчага мастацтва, ас. - у гістарычным («Смерць князя Панятоўскага», «Смерць Глінскага ў няволі», «Вызваленне Т. Касцюшкі з цямніцы», «Адступ-ленне французаў праз Вільню ў 1812 г.») Класічныя творы - Іван Хруцкі (за нацюрморт «Кветкі і садавіна» атрымаў званне акадэміка.) Шмат нацюрмортаў, пейзажаў і партрэтаў. Класіцызм ў архітэктуры. Адмаўляліся ад складанасці і заблытанасці барока і ракако. Пачалі выкарыстоўвацца выразныя геаметрычныя формы. Распаўсюджанне - антычная ордэрная сістэма і простыя дэкаратыўныя ўпрыгожванні. Iнтэнсіўнае развіццё горадабудаўніцтва. Новыя тыпы будынкаў: правільныя абрысы. Горадабудаўніцтва станавілася дзярж.справай. У п. XIX - планы забудовы звыш 40 беларускіх гарадоў. Петрапаўлаўскі сабор у Гомелі, 1809- 1819: ідэі класіцызму атрымалі перавагу над традыцыямі будаўніцтва праваслаўных храмаў. Палацава-сядзібнае будаўніцтва: ад невялікіх сядзіб дробнай шляхты да манументальных пабудоў буйных магнатаў. Го-мельскі, Жыліцкі, Сноўскі (Нясвіжскі раён) палацы. Пры гэтых збудаваннях =ствараліся паркі ў стылі рамантызму, аздобленыя штучнымі гротамі, каскадамі, руінамі. Класіцызм панаваў да сярэдзіны XIX ст. Альтэрнатывай класіцызму выступаў рамантызм, які праявіўся пераважна ў пейзажна-паркавым мастацтве.

8. Грамадска-палітычны і нацыянальна-вызваленчы рух у Беларусі ў пачатку хх ст. Уплыў рэвалюцыі 1905-1907 гг. На лёс і духоўнае абуджэнне беларускага народа.

Пасля падаўлення паўстання 1863–1864 гг. на Беларусi адбыўся рэзкi спад сялянскiх выступленняў i на працягу наступных 40 год сялянскi рух нiколi не дасягаў таго ўзроўню.Арганiзаваны рэвалюцыйны рух на Беларусi пачаў адраджацца толькi ў сярэдзiне 70-х гг.З самага пачатку ў народнiцтве iснавалi дзве плынi – рэвалюцыйная i рэфарматарская. Прадстаўнiкi першай асноўным сродкам дасягнення сваiх мэт лiчылi сялянскую рэвалюцыю. Памяркоўныя народнiкi хацелi перайсцi да сацыялiзму шляхам паступовага рэфармавання iснуючага ладу Расii.Народнiцкi рух на Беларусi быў iдэйна i арганiзацыйна звязаны з агульнарасiйскiм.Тым не меньш, выступленняў рабочых на Беларусi было ня шмат. Толькi ў 90-я гады назiраецца ўздым барацьбы. Паступова рабочы рух набывае ўсе большую арганiзаванасць i ў канцы ХIХ ст. вылучаецца ў самастойную плынь.У дугой палове 80-х – пачатку 90-х гг. у некаторых гарадах Беларусi былi арганiзаваны гурткi, у якiх вывучалiся працы К. Маркса, Ф. Энгельса i iх паслядоўнiкаў.Аднак ужо з сярэдзіны 90-х гадоў у сацыял-дэмакратычным руху Расіі адбываюцца значныя змены. Пачынаецца пераход ад вузкай гуртковай прапаганды марксізму да масавай эканамічнай і палітычнай агітацыі.

Рев. ситуация: кризис, бедственное положение. Пропаганда рев.-дем. партий. Поражение царизма в русско-яп. войне, недовольство политикой широких масс. Начало: стачка рабочих Путиловского завода (3 янв. 1905). 7 января – стачка стала всеобщ (ок. 150 тыс. чел). За установление минимума зарплаты, отмену сверхурочных работ, 8-часовой день. Совещание предпринимателей Петербурга отвергло.

Прошение к царю (об амнистии полит. заключенным, подъёме зарплаты, прекращении войны).Вс, 9 янв.– к зимнему дворцу, с детьми, жёнами, иконами. Расстреляны. Волна гнева. Массовые стачки и демонстрации. «Долой самодержавие!». Белорусы поддержали: ок. 30 городов, =34. тыс. чел. Инициаторы =местные орг-и РСДРП, Бунда, эсеров, БСГ. Апрель-июнь: на Б. бастует ок. 56 городов и 100 тыс чел. Крестьянские выступления, учащихся за демократизацию. Ник. II – 6 августа «Манифест» о введении в Р. парламента. Но права голосования лишались малоимущие слои. Большевики – агитация на восстание пртив царизма. Октябрь, Москва: ж/д забастовка. Стачки слились во Всероссийскую полит. стачку. БСГ: «Наша доля, нiва». Новый «Манифест» царя: расширен круг избирателей, свобода слова, печати... Демокр. партии продолжили борьбу: освобождение полит. заключенных, свержение самодержавия. Расстрелы. Буржуазия – за сохр-е самодержавия, отряды черносотенцев (убивали революц-в). Восстание матросов в Кронштадте и Севастополе. Гродно, Бобруйск, Брест: солдаты.Большевики за вооружённое восстание, эсеры, Бундт – не поддержали. Подавление декабрьского восстания. Новая дума (больш-во - помещики). 3 июня 1907 праительство арестовало членов соц-дем. фракции – гос. переворот = конец рев-и. 1-я бурж.-демокр. р-я в России закончилась поражением. Но трудящиеся добились нек. успехов: повысилась зарплата, улучшились условия труда, сократился раб. день. Открылись школы на бел. языке, благоприят. условия для развития нац. культуры.