2.2Еңбек және еңбекақының есебі

Еңбек және еңбекақы есебі – жұмысшылар санынынң өзгеруі, жұмыс уақытының шығындары, жұмысшылар категориялары, өндірістік шығын сияқты мағлұматар түгел қамтылатын дәл әрі оперативтік деректерді талап ететін аса маңызды да күрделі жұмыстардың бірі болып табылады.

Нарықтық қатынасқа көшу ақшалай табысты алудың жаңа көздерін туғызады, кәсіпорын мүлігіне еңбек ұжымының мүшелеріне салымдар мен акциялар бойынша төлемдерді аударылған (дивиденттер, пайыздар) сомалар болып табылады.

Сөйтіп, әрбір жұмыскердің еңбек табысы жеке үлесі бойынша анықталады, кәсіпорыннның жұмыстарының соңғы қорытындысын қосқанда, салықтармен реттеледі және максималды салықпен шектелмейді.

Еңбек есебі мен еңбекақы бойынша есеп айырысу кәсіпорындағы барлық есеп жүйесіндегі ең ірі және маңызды саласы болып табылады.

Жаңа шаруашылықтанудың шарттарындағы маңызды міндеттер мыналар: еңбекке ақы төлеу бойынша кәсіпорын персоналдармен есептесудің белгіленген мерзімінде орындау, жалақыға аударылған сомалардың өнімдердің өзіндік құнына дұрыс қосылуы және дер кезінде, басшылық үшін жалақы төлемі мен еңбек бойынша көрсеткіштерді біріктіріп, жинау және қажетті есеп беруді құру, сондай-ақ зейнеткерлік қорлармен есептесу.

Қызметкерлердің құрамдылық өзгерісінің есебін кадрлар бөлімі жүргізеді, ол бүкіл субьектідегі және оның құрамдылық бөлімшелеріндегі қызметкерлердің санын және оның өзгеру себептерін, мамандықтарын, біліктілігін, жұмыс стажын, білім жәнге басқа белгілерін есепке алады.

Жұмыс беруші жұмысқа қабылдаған кезде еңбеккерлермен өзара тікелей жеке еңбек келісімшарттарын жасайды.

Жеке еңбек келісімшарты – жұмыс мен қызметкерлер арасындағы жазбаша түрдегі келісім, онда жұмыс орны, келісімшарттың мерзімі, еңбек тәртібінің жағдайы, демалысы, жалақысы, еңбекті қорғаудың басқа да мәселелері туралы сұрақтар қарастырылады.

Қызметкерлерді жұмыстан шығарғанда «Еңбек шартының тоқтатылуы туралы бұйрық» қолданылады. Бұйрықтың негізінде кәсіпорынның бухгалтериясы қызметкермен есеп айырысады.

Ұжымдық шартқа сәйкес компания еңбек қызметі аяқталғаны бойынша өзінің қызметкерлеріне белгіленген сыйақыларды төлейді. Осы шартқа сәйкес компания тиянақталмаған жоспардың аясында келесі негізгі төлемдер мен жеңілдіктерді қамтамасыз етеді:

• зейнетке шыққанда төленетін бір ретті жәрдемақы;

• зейнеткерлерге төленетін жылдық материалдық көмек;

• тегін теміржол билеттерін ұсыну;

• салттық қызметтерді төлеуге берілетін материалдық көмек;

• тістерді протездеуге берілетін материалдық көмек.

Жұмысшылар мен қызметшілердің жұмыс уақытының белгіленген кестесін сақтап жүруін бақылау, жұмысістеген уақыт туралы деректер алу, еңбек төлемі бойынша есеп айырысу, сондай-ақ еңбек жөнінде статистикалық есеп беру үшін « Жұмыс уақыты есебінің табелінде» жұмыс істеп жүргендердің барлық категорияларының жұмыс уақытын пайдалану есебі жүргізіледі.

Наименование специфики расходов	Код специ- фики	Уточненный план финан- сирования на год	Уточненный план финансирования на отчетный период по		Оплаченные обязательства	Фактические расходы
			обязательствам	платежам
1	2	3	4	5	6	7
Оплата труда	111	11 958 000	2 670 000	2 670 000	2 669 047	2 761 289
Компенсационные выплаты	113	1 993 000	638 000	638 000	636 789	607 320
Социальный налог	121	646 000	174 000	174 000	173 928	141 984
Социальные отчисления в Государственный фонд социального страхования	122	539 000	122 000	122 000	121 000	118 795
Взносы на обязательное страхование	123	9 000	-	-	-	-
Оплата труда технического персонала	131	4 308 000	1 057 000	1 057 000	1 057 000	996 662
Взносы работодателей по техническому персоналу	135	438 000	101 000	101 000	101 000	97 621
Командировки и служебные разъезды внутри страны технического персонала	136	20 000	20 000	20 000	20 000	27 892
Приобретение топлива, горюче-смазочных материалов	144	540 000	540 000	119 000	74 000	74 000
Приобретение прочих запасов	149	1 521 000	406 000	406 000	406 000	140 853
Оплата коммунальных услуг	151	300 000	300 000	156 000	156 000	67 000
Оплата услуг связи	152	1 434 000	1 434 000	299 000	299 000	-
Оплата прочих услуг и работ	159	75 790 000	2 540 000	593 000	592 900	18 000
Командировки и служебные разъезды внутри страны	161	1 780 000	511 000	511 000	487 948	476 056
Прочие текущие затраты	169	12 915 000	15 000	15 000	15 000	-