- •(Морфология)
- •(Формула)
- •ا َقْسَامٌ - (Бөлімдер)
- •2) مُضَاعَفْ - (Қосарланған)
- •(Етістік және істеуші)
- •فِعْلُ مَاضِى(Өткен шақ етістігі) مَعْلُومٌ فِعْلُ مَاضِى(Өткен шақ негізгі етістігі)
- •مَجْهُولٌ فِعْلُ جَحْدُ (Өткен шақтың болымсыз, ырықсыз етістігі)
- •ف ِعْلُ نَفِي (Осы және келер шақтың болымсыз етістігі)
- •مَعْلُمٌ فِعْلُ نَفِيُ الْحَال(Осы шақ болымсыз, негізгі етістік)
- •مَجْهُولٌ فِعْلُ نَفِيُ الْحَال (Осы шақ болымсыз, негізгі етістік)
- •مَعْلُمٌ فِعْلُ نَفِيُ الاِسْتِقْبَل (Келер шақ болымсыз, ырықсыз етістік)
- •مَجْهُولٌ فِعْلُ نَفِيُ الاِسْتِقْبَل (Келер шақ болымсыз, ырықсыз етістік)
- •1) أمْرُ الَحَاضِرُ- екінші жаққа қатысты бұйрық рай.
- •مَعْلُمٌ أمْرُ الَحَاضِرُ (Екінші жаққа қатысты негізгі етістіктің негізі түрі)
- •مَجْهُولٌ أمْرُ الَحَاضِرُ (Екінші жаққа қатысты негізгі етістіктің ырықсыз түрі)
- •2) أمْرُ الْغَائِبُ - бірінші және үшінші жаққа қатысты бұйрық рай.
- •مَعْلُمٌ أمْرُ غَائِبُ (Бірінші және үшінші жаққа қатысты бұйрық рай негізгі етістік)
- •مَجْهُولٌ أمْرُ غَائِبُ (Бірінші және үшінші жаққа қатысты бұйрық рай негізгі етістік)
- •فِعْلُ نَهِي (Бұйрық райдың болымсыз түрі) مَعْلُمٌ فِعْلُ نَهِي (Болымсыз бұйрық райдың негізгі етістігі)
- •مَجْهُولٌ فِعْلُ نَهِي (Болымсыз бұйрық райдың ырықсыз етістігі)
- •اِسْمُ زَمَانٌ و اِسْمُ مَكَانٌ (Мезгіл және мекен есімдері)
- •اِسْمُ آلاَتٌ (Құрал жабдық есімі)
- •اِسْمُ تَفْضِيلٌ (Салыстырмалы шырай)
- •اِسْمُ تَصْغِيرٌ (Кішірейтпелі шырай)
- •نُونُ الْتَعْقِيدِ (Күшейткіш нуны)
- •نُونُ الْتَعْقِيدِ (Күшейткіш нуны)
- •اِفْعَالٌ - бабы.
- •2) تَفْعِيلٌ - бабы.
- •3) مُفَاعَلَة ٌ - бабы
- •4) اِنْفِعَالٌ - бабы
- •5) اِفـْتِعَالٌ - бабы
- •6) تَفَعُّلٌ- бабы
- •7) تَفَاعُلٌ - бабы
- •8) اِفْعِلآلٌ - бабы
- •9) اِفْعِيلآلٌ- бабы
- •10) اِسْتِفْعَالٌ - бабы
- •11) اِفْعِيعَالٌ - бабы
- •12) اِفْعِوَّالٌ - бабы
- •(Сарф қағидалары)
مَجْهُولٌ فِعْلُ نَفِيُ الاِسْتِقْبَل (Келер шақ болымсыз, ырықсыз етістік)
غَائِبٌ |
مُذ َكَّرٌ |
يُنْصَرُ لآ |
Оған жәрдем берілмейді |
مُفْرَدٌ |
لآ يُنْصَرَان ِ |
Ол екеуіне жәрдем берілмейді |
مُثَنَّى |
||
لآ يُنْصَرُوانَ |
Оларға жәрдем берілмейді |
جَمْعٌ |
||
غَائِبَة ٌ |
مُؤَنَّثٌ |
لآ تُنْصَرُ |
Оған жәрдем берілмейді |
مُفْرَدٌ |
لآ تُنْصَرَان ِ |
Ол екеуіне жәрдем берілмейді |
مُثَنَّى |
||
لآ يُنْصَرْنَ |
Оларға жәрдем берілмейді |
جَمْعٌ |
||
مُخَاطَبٌ |
مُذ َكَّرٌ |
لآ تُنْصَرُ |
Саған жәрдем берілмейді |
مُفْرَدٌ |
لآ تُنْصَرَان ِ |
Сен екеуіңе жәрдем берілмейді |
مُثَنَّى |
||
لآ تُنْصَرُونَِ |
Сендерге жәрдем берілмейді |
جَمْعٌ |
||
مُخَاطَبَة ٌ |
مُؤَنَّثٌ |
لآ تُنْصَر ِينَِ |
Саған жәрдем берілмейді |
مُفْرَدٌ |
لآ تُنْصَرَان ِ |
Сен екеуіңе жәрдем берілмейді |
مُثَنَّى |
||
لآ تُنْصَرْنَِ |
Сендерге жәрдем берілмейді |
جَمْعٌ |
||
مُتَكَلِّمٌ |
|
لآ أ ُنْصَرُ |
Маған жәрдем берілмейді |
مُفْرَدٌ |
لآ نُنْصَرُ |
Бізге жәрдем берілмейді |
جَمْعٌ |
أمْرٌ(Бұйрық рай)
1) أمْرُ الَحَاضِرُ- екінші жаққа қатысты бұйрық рай.
أمْرُ الَحَاضِرُ - жасау үшін مُضَار ِعُ етістігінің مُخَاطَبٌ ер тегінің жекеше түрін аламыз. Егер соңғы әріп صَحِيحٌ болса, сукун қоямыз. Ал егер عِلَّتْ әрпі болса, жоямыз. Егер соңғы әріптен алдыңғы әріп اَجْوَفٌ сукунді әлсіз әріп болса, оны да жоямыз. Ал егер шәддәлі әріп болса, сол күйінде қалдырамыз. Мысалы: ضَرَبَ- يَضْرِبُ- تُضْرِبُ- تَضْرِبْ ,دَخَلَ- يَدْخُلُ- تَدْخُلُ- تَدْخُلْ , رَمَيَ- يَرْمِيُ- تَرْمِيُ- تَرْمِ ,بَاعَ- يَبِيعُ- تَبِيعُ- تَبِيعْ ,شَدَّ- يشُدُّ- تَشُدُّ
Егер مُضَار ِعُ әрпінен кейінгі әріп хәрекелі болса, مُضَار ِعُ әрпін түсіру арқылы әмір жасалады. Мысалы: بَاعَ- يَبِيعُ- تَبِيعُ- تَبِيعْ- تَبِعْ- بِعْ ,شَدَّ- يشُدُّ- تَشُدُّ- تَشُدُّ- شُدُّ
Егер مُضَار ِعُ әрпінен кейінгі әріп сукунді болса, مُضَار ِعُ әрпін түсіріп тастаймыз. ع тұсындағы әріпке қараймыз. Егер фатхалы немесе касралы болса, жойылған مُضَار ِعُ әрпінің орнына касралы әлиф اِ қою арқылы әмір жасалады. Мысалы: ضَرَبَ- يَضْرِبُ- تـُضْرِبُ- تـَضْرِبْ- ضْرِبْ- اِضْرِبْ , رَمَيَ- يَرْمِيُ- تـَرْمِيُ- تـَرْمِ- رْمِ- اِرْمِ
Егер ع тұсындағы әріп даммалы болса, жойылған مُضَار ِعُ әріпінің орнына даммалы әлиф اُ қою арқылы әмір жасалады. Мысалы:دَخَلَ- يَدْخُلُ- تَدْخُلُ- تَدْخُلْ- دْخُلْ- اُدْخُلْ
أمْرُ الَحَاضِرُ алты формулада жіктеледі.