Добавил:
Upload Опубликованный материал нарушает ваши авторские права? Сообщите нам.
Вуз: Предмет: Файл:
САРФ ҚАЗАҚША.docx
Скачиваний:
2
Добавлен:
01.07.2025
Размер:
349.05 Кб
Скачать
  1. اِفْعَالٌ - бабы.

а) Ләзім етістікті мутағадди етістігіне айналдырады. Мысалы: ذ َهَبَ (кетті) أذ ْهَبَ (кетірді).

ә) Орындаушының меңзелген уақытта келгенін, сол уақытта болғанын білдіреді. Мысалы: أصْبَحَ الْمَرِيضُ (сырқат таңды атырды), أمْسَي الْمُسَافِرُ (жолаушы кешті батырды).

б) Бір жерге немесе бір қалаға баруды көздеу мағынасын білдіреді. Мысалы: أعْرَقَ (Ираққа бет алды), أمْصَرَ (Мысырға бет алды).

в) Орындаушының бір сипатқа ие болғандығын білдіреді.

Мысалы: أطْفَلَتْ فَاطِمَتُ (Фатима балалы болды), ألْحَمَ زَيْدٌ (Зайд етжеңді болды).

г) Орындаушы орындалушының қандай сипатта немесе қандай күйде екендігіне көз жеткізгендігін білдіреді. Мысалы: أبْخَلْتُ مَحْمُودًا (Махмуддың сараң екендігіне көз жеткіздім).

д) Бір кезеңнің немесе бір уақыттың келгенін білдіреді. Мысалы: أحْصَدَ الزَّرْعُ (Егін жынайтын уақыт болды).

е) Орындаушы орындалушыдан бір сипаттың немесе бір күйдің кетіргенін ділдіреді. Мысалы: أشْكَيْتُ صَالِحًا (Солихты сырқатынан айықтырдым).

2) تَفْعِيلٌ - бабы.

а) Ләзім етістікті мутағаддиға айналдырады. Мысалы: فَرِحَ (қуанды), فَرَّحَ (қуандырды).

ә) Бір етістіктің қайта-қайта, көп қайталау арқылы орындалғанын білдіреді. Мысалы: قَطَعَ (кесті), قَطَّعَ (кескілей берді), طُفْتُ (айналдым), طَوَّفْتُ (айнала бердім), غَلَقْتُ (жаптым), غَلَّقْتُ (жаба бердім).

б) Орындаушының бір сиптқа қатысты екенін білдіреді.

Мысалы: كَفَّرْتُ بُوذِيًا (буддистті кәпірге жатқыздым).

в) Бір сипатты кетіргенін білдіреді. Мысалы: قَشَّرْتُ الْعُودَ (таяқтың қабығын аршыдым).

г) Орындаушының бір нәрсеге ұқсап қалғандығын білдіреді. Мысалы: قَوَّسَ الشَّيْخُ (қарт садаққа ұқсап қалды).

д) Есімнен етістік жасалады. Мысалы: خَيَّمَ الْقَوْمَ (қауым шатыр жасады).

е) Бір жаққа қарай бет алғандығын білдіреді. Мысалы: كَوَّفَ (куфаға бет алды), شّرَّقَ (шығысқа бет алды)

3) مُفَاعَلَة ٌ - бабы

а) Бір іске орындаушы мен орындалушының ортақ екендігін білдіреді. Мысалы: ضَارَبَ سَعِيدٌ مَحْمُودًا (Сағид пен Махмуд төбелесті).

ә) Бір істі көп рет қайта-қайта орындалғанын білдіреді.

Мысалы: ضَاعَفَ الله أجْرَهُ (Аллаһ Тағала оның сауабын көбейтті).

б) ثُلَثِي مُجَرَّد - тан ерекшеленбей мағыналас болып та келеді. Мысалы:قَتَلَ - قَاتَلَ (өлтірді), سَفَرَ - سَافَرَ (сапар шекті).

4) اِنْفِعَالٌ - бабы

Бұл бабта күш немесе аспап жәрдемімен орындалатын етістіктер келеді. ثُلَثِي مُجَرَّد - та мутуғадди болған етістіктерді ләзімге айналдырады. Мысалы: كَسَرَ (сындырды), اِنْكَسَرَ (сынды).

5) اِفـْتِعَالٌ - бабы

а) ثُلَثِي مُجَرَّد - тағы мутағадди етістікті ләзімге айналдырады. Мысалы: جَمَعَ (жинады), اِجْتَمَعَ (жиналды).

ә) اِسْمٌ - нан етістік жасайды. Мысалы: خُبْزٌ (нан), اِخْتَبَزَ (нан пісірді).

б) Іс-әрекеттің шынайы еңбеңпен орындалғандығын білдіреді. Мысалы: كـَسَبَ (кәсіп қылды, тапты), اِكْتَسَبَ (еңбектеніп жүріп тапты).

Соседние файлы в предмете [НЕСОРТИРОВАННОЕ]