3.3. Бухгалтерлік баланс қаржы талдау үшін ақпарат көзі ретінде.

Меншік иелері капиталдың табыстылығын арттыру үшін, фирманың тұрақтылық жағдайын қамтамасыз ету үшін қаржы есебіне талдау жасайды.

Кредиторлар мен инвесторлар қарыздар мен борыштар бойынша өзінің тәуекелдігін төмендету яғни кемсіту мақсатымен қаржы есебіне талдау жасайды. Сонымен қабылданған шешімдердің сапалы болуы бүтіндей шешімнің аналитикалық дәлелдемелердің сапасына байланысты болады.

Іскер серіктің ақпарат және қаржы қызметінің негізгі қайнар көзі- бухгалтерлік есеп беру болып, ол көпшілікке арналған болады. Нарықтық экономикалық жағдайда кәсіпорынның есеп беруі қаржылық есептің қортылған мәліметтеріне сүйенеді және ол кәсіпорынның қызметі туралы ақпараттарды кәсіпорынды қоғам және іскер серікпен, пйдаланушылармен байланыстырушы ақпараттық звено болып табылады.

Талдаудың субъекті кәсіпорынның қызметіне мүдделі болған ақпаратты пайдаланушылар ретінде шығады. Пайдаланушылардың бірінші тобына кәсіпорынның қаржы меншік иелері, қарыз берушілер, (банктер т.б.) жабдықтаушылар, сатып алушылар, салық органдары, кәсіпорын мен басшылықтың қызметкерлері кіреді. Әрбір субъекті талдауды өзінің мүддесін орындау мақсатымен ақпаратты үйренеді. Мәселен, меншік иелеріне меншікті капитал үлесін көбейту немесе кемейтуді анықтау қажет және кәсіпорын әкімшілдігі ресурстарын тиімді пайдаланғандығын бағалау керек: кредиторлар мен жабдықтаушыларға несиені ұзарту мақсатқа сәйкесшілігі, несие берудің шарты, несиені қайтару кепілдігі, потенциалды меншік иелерін және кредиторларға өзінің капиталын кәсіпорынға орналастыру пайдалылығы т.б.

Сол жағдай аталады: тек кәсіпорынның басшылары есеп беру талдауын тағы да тереңдету мүмкін, бұл жағдайда басшы басқару мақсаты үшін болған басқару талдауы шеңберінде өндірістік есептің мәліметтерін пайдаланады.

Бухгалтерлік есеп берудің пайдаланушылардың екінші тобына- мынадвй талдау субъектілері кіреді. Олар кәсіпорынның қызметіне тікелей және қызықпаған тұлғалар болып есептелінеді, дегенмен олар бірінші топтағы есеп беруді пайдаланушылардың мүддесін қорғауы керек. Бұларға аудиторлық фирмалар, консультанттар, биржалар, юристер, баспа, ассосация, кәсіподақтар кіреді.

Кейбір жағдайларда қаржылық талдау мақсаттарын реализация ету үшін тек бухгалтерлік есеп беруді пайдалану жетерлі бола бермейді. Кейбір пайдаланушылар тобы, мысалы жетекшілік пен аудиторлар қосымша қайнар көздерді қаратып алу мүмкіндігіне ие болады. Соған қарамастан көбінесе жылдық және кварталдық есеп берулер- сыртқы қаржы талдауының жеке дара қайнар көзі болып табылады.

Қаржы жағдайы талдауы үшін ақпараттың негізгі қайнар көзі кәсіпорынның бухгалтерлік балансы қызмет етеді. Сондықтан да бухгалтерлік есеп беру формаларының арасында бухгалтерлік баланс бірінші оында тұрады.

Ақпараттың ішіндегі мағыналарды түсіну үшін бухгалтерлік баланстың құрамы туалы түсінік игерумен бірге, оның кейбір бөлек көрсеткіштері арасындағы негізгі логикалық және спецификалық өзара байланыстарды білу қажет.

Бухгалтерлік баланстың мағынасын түсінуде ең кемінде елеулі маңызы болып оны оқудың жүйелілігі және тек бухгалтерлік балансқа тиісті болған кейбір шектеулердің үздіксіз білімі есептелінеді.

Актив пен пассивтердің қазіргі мазмұны оны пайдаланушылар үшін ақпарат беруге бағытталған. Оның ішінде сыртқы пайдаланушылар үшін. Бұнда ағымдағы шығындардың немесе пйдалану есебінен пйда болған дебиторлық және кредиторлық қарыздардың жағдайын ашып тастайтын, меншікті капитал мен резервтердің кейбір түрлерін қалыптастыратын статьяларды талдау жасаудың жоғары дәрежесі байқалады.

Бүгінгі күннің негізгі талабы –жарықтың экономиканың қатынастардың принциптерін іске асыру нәтижесінде халқымыздың әлеуметтік- экономикалық тұрмыс дәрежесін жақсарту және еліміздің экономикалық әлеуетін нығайту болып табылады. Осы мақсаттарды іске асыру қаржылық есеп пен есеп берудің және кәсіпорынды басқаруда бухгалтерлік баланстың рөлі мен маңызының ерекше екендігі белгілі болып отыр. Сондықтанда дипломанттық негізгі мақсаты кәсіп орындарды қаржылық есептің мәнін ашу, есеп беруді жасау және кәсіпорынды басқаруда бухгалтерлік байланыстың ролін анықтау мен оның қаржылық жағдайына баға беру болып табылады.

Диплом жұмысының негізгі мақсаты, зерттеу нысаны мен предметі және бухгалтерлік байланыстың мәні, кәсіпорынды басқаруда оның ролі мен қаржылық жағдайы анықталынады.

Диплом жұмысында қаржылық есеп берудің сипаттамасы мен маңызы, есеп беруге қойылатын талаптар мен есептерді өңдеу кезеңдері және қаржылық есеп беруді пайдаланушылар мен қаржылық есеп берудің элементтері беріледі.

Қаржылық есеп беруді жасауда оның құрамына бухгалтерлік баланс. Шаруашылық қаржылық қызметі нәтижесі туралы есеп беру, ақша қаржылықтарының байланысы туралы есеп беру іс шаралары туралы ақпарат беру кіретіндігі айтылады.

Диплом жұмысында өндірістік факторларына талдау жасалынған. Сонымен бірге есеппен есеп берудің дәрежесі халықаралық талаптарға жауап беретін дәрежеге жеткізу жоғарғы дәуірдің басты проблемасы екендігі туралы ой –пікірге білдірілген.

Диплом жұмысында баяндалған материалдар негізінде зерттеуге және талдау жасау нәтижесінде пайда болған тұжырымдар мен ой-пікірлер ұсынылған. Мұның нәтижесінде қазіргі жағдайда өндірісті басқарушылар мен қаржыгерлерге жұмыстың тактикасымен стратегиясы мен іске асыруды қажетті үлгімен әдістерді жақтауға қажет береді және әр бір кәсіпорынның Қазақстан Республикасының экономикалық реформаларын іске асырумен кәсіпорынның экономикалық тұрақтылығын нығайтуда бухгалтерлік болыстың мағынасы ерекше екендігі дәлелденеді.