4. Więź społeczna, typologie I teorie więzi. Wspólnota/lokalność/ społeczeństwo. Tonnies

Typologia więzi społecznej Tonniesa:

• Gemeinschaft to rodzaj stosunków społecznych oparty przede wszystkim na "woli organicznej" opartej głównie na emocjach. Łączy jednostki, rozumiane jako pełne osobowości, na podstawie bliskości emocjonalnej i ogarnia całe ich życie.

• Gesellschaft to rodzaj stosunków społecznych o charakterze formalno-rzeczowym, opartych na "woli arbitralnej", na racjonalnej kalkulacji, umowie i wymianie (regulowanych przez formalne prawo). Łączy jednostki jedynie w aspekcie wykonywania przez nie określonych ról społecznych.

Typologia ta odnosi się zarówno do różnych rodzajów społeczeństw w wymiarze historycznym (wspólnota była typowym sposobem uspołecznienia w tradycyjnym społeczeństwie agrarnym, stowarzyszenie - w kapitalistycznym społeczeństwie przemysłowym), jak i do różnych typów więzi występujących w ramach jednego społeczeństwa (wspólnota jest rodzajem więzi charakterystycznym dla rodziny czy społeczności lokalnej, stowarzyszenie dla życia w nowoczesnym mieście).

Koncepcja wspólnoty i społeczeństwa: grupy społeczne świadomie i celowo wypracowują swoje wzory i idee, które przejmują, a których inni nie muszą przyjmować. Przedmiotem badań musi być interakcja. Wyróżnił on pary stanów, które zachodzą w każdej interakcji:

1. Znajomość i obcość: podstawowe emocje w każdej interakcji. Znajomość – czy ktoś jest mi znany? Jest moim znajomym? Do znajomych mamy dużo lepsze nastawienie niż do obcego.

2. Sympatia i antypatia: rozpoznawanie zależności społecznych lub zawodowych, po stronie swoich mamy zaufanie

3. Więź i pragnienie: poczucie więzi jest czysto powiązane z sympatią!

4. Czy ktoś jest moim znajomym czy też jest mi znany

5. znajomość przeradza się w przyjaźń, obcość przeradza się w niechęć

Wspólnota: typ życia społecznego oparty na więzi organicznej i naturalnej(np. rodzina). Jej cechą jest wspólna własność. Czynnikiem regulującym codzienność i rytm życia wspólnoty jest wiara

Społeczeństwo: przeciwieństwo wspólnoty, opiera się na więzi refleksyjnej (racjonalnej), woli umownej wynikającej z konieczności odgórnej relacji, brak relacji podmiotowej. Respektowanie umów ogólnych np. prawa.

Lokalność: pomieszanie więzi organicznej i więzi refleksyjnej

5. Mitologizacje więzi społecznych. Mity etniczne, rasowe, narodowe. Obrazy obcego. Megalomania narodowa. Bohater kulturowy (Bystroń, Czarnowski, Ossowski)

Czarnowski rozpoczął od odrzucenia wszelkich wcześniejszych ustaleń dotyczących tego kim jest bohater kultowy. Zwrócił także uwagę na to, iż samo słowo bohater jest używane w kilku znaczeniach:

• Bohater – wzór, który prezentuje taki zestaw cech, które pozwalają na nazywanie go bohaterem (to postać rzeczywista)

• Bohater – odwołanie do postaci literackich, także w filmach (bohater to postać fikcyjna)

• Bohater – ktoś wystający ponad przeciętność

Bohater – gr. heros (herosami byli ci, którzy po części pochodzili od bogów – np. Herakles, Syzyf, Odyseusz, Achilles, zgodnie z homeryckim widzeniem, to ludzie, którzy po części mieli boskie cechy)

W życiu społecznym: dla różnych grup funkcjonują inni bohaterowie, każda z grup sama wybiera sobie bohaterów.

Według Czarnowskiego bohater kultowy to ktoś, kto uosabia daną wartość ważną dla konkretnej grupy: Achilles – waleczność, odwaga, męstwo, duma; Robin Hood – sprawiedliwość, ale jako wartość uznawana przez konkretną grupę – przez ludzi biednych

Bohater kulturowy(CZARNOWSKI): powołuje go do życia społeczeństwo, oznacza to więc, że taki bohater jest potrzebny. Tacy bohaterzy pojawiali się już w czasach starożytnych np. Kuros- ktoś doskonały, dobrze urodzony, potężny. Bohaterami są często postacie literackie (np. Romeo i Julia) są oni bliscy ogromnej rzeszy ludzi, którzy równocześnie się nie znają i nie należą do jednej zbiorowości. Każdy bohater uosabia konkretne cechy z konkretnymi wartościami, które są istotne dla grupy, która nie musi być z sobą powiązana. Bohater kulturowy może, ale nie musi posiadać magiczną moc, której nie mają inni, a którą on wykorzystuje w danej zbiorowości. Każdy bohater kulturowy musi posiadać piętę achillesową. Przykładem bohaterów kulturowych są:

• Hitler ( posiadał pewne wartości dla określonej grupy)

• Robin Hood (dawał biednym, zabierał bogatym)

• Supermen, Janosik ( posiadali nadprzyrodzone moce?)

• Św Patryk, Jezus Chrystus ( wiadomo święty to święty)

Osoba bohatera kulturowego jest objęta kultem ( miejsce urodzenia, śmierci itp.)

Bohater – to człowiek, który w sposób obrzędowy przez zasługę swojego życia i śmierci zdobył moc działającą, właściwą danej grupie lub sprawie, której jest przedstawicielem, której podstawową wartość uosabia. S. Czarnowski

Cechy bohatera kultowego:

• Nośnik pewnej wartości. To ten, który jako nosiciel pewnej wartości działa na rzecz realizacji owej wartości w interesie swojej grupy; musi dawać świadectwo tej wartości, myśleć o grupie – nie o sobie;

Czarnowski – najlepiej byłoby, gdyby bohater poniósł śmierć w imię wartości, którą reprezentuje

• Bohater – powinien być człowiekiem, ale powinien także wykraczać poza przeciętność; bardzo często bohaterowie posiadają moc (najczęściej nabywając ją w czasie walki o jakąś wartość)

• Bohater – posiada pomocnika – przyjaciela, oraz przeciwnika

• Bohater powinien posiadać społeczne uznanie (nie ma bohatera bez kultu); mauzoleum – miejsce gdzie bohater pozostawił ślad, to nie miejsce śmierci, ale śmiertelny bohater jest tam pochowany i można go tam „odwiedzać” ; ludzie pielgrzymują do tego miejsca

• Trwałość w czasie (jeśli bohater „znika”, oznacza to, że nie wszedł w obieg kulturowy)

• Bohater – rozpoznawany jako opiekun pewnej grupy, patron – oddawanie hołdu przez odbiorców

Megalomania narodowa: budują przekonanie o pochodzeniu narodu (często starożytnym np. korzenie sięgające Adama i Ewy lub innych biblijnych postaci), etnocentryzm, czyli przekonanie, że jest się środkiem świata, przekonanie o wyższości swojego języka (język narodowy językiem doskonałym). Megalomanie

buduje również przekonanie o wyższości dziejowej narodu, jego misji którą ma do spełnienia (np. przekonanie, że Polska pokutuje za inne narody, jest uciemiężona i ma do spełnienia misję mesjanizmu).