- •2.Turkmenistanda telekeciligi osdurmek boyunca Dowlet syyasatynda hasabyn orny.
- •3. Kici we orta telekecilige dowlet goldawyny bermigin bas ugurlarynda buhgalter hasabunun ahmiyeti.
- •5.Maýa goýumlaryň we esasy serişdeleriňgirmegiň hasaby
- •7 .Hasap belliknamalary we olaryn gornusleri .
- •10. Esasy serişdeleriň könelmeginiň(amortizasiýanyň) hasaby
- •11. Byujet bilen hasaplasyklaryn hasaby.
- •12. ‘’Dürli bergidarlar we algydarlar bn hasaplashyklar ‘’ hasapci hasapnamalara bolunýär.
- •15. Maddy däl aktiwleriň hasaby
- •16.Material resurslary,onun bahalanyshy we toporlara bolunishi
- •17. Esasy serişdeleriň abatlanşynyň hasaby.
- •18.Buhgalter hasabynyn hasapnamalary we olaryn gurlushlary.
- •19. Önümçiligiň görnüşleri we olaryň buhgalter hasabynyň guralyşyna täsiri.
- •20. Önümçilik harajatlarynyň hasabynyň umumy şekili.
- •21.Maliye netijeleri hakyndaky hasabat we onuň esasy görkezijileriniň häsiýetnamasy.
- •23. Maksatlary we gurluşlary boýuça hasapnamalaryň toparlara bölünilişi.
- •24. Türkmenistanda hasaby halkara ulňewlerine geçmekligiň zerurlygy.
- •25. Hojalyk hasabynyň görnüşleri
- •26.Buhgalter hasabynyň gurluş formalary
- •27.Esasy serişdeler olaryň baglanyşy we toparlara bölünşi
- •28. Pul serişdeleriniň hereketi barada hasabat
- •29.Baş buhgalteriň hukuklary we borçlary
- •30.“Buhgalterçilik hasaba alyş we maliýe hasabaty hakyndaky“ Türkmenistanyň kanuny onyň mazmuny we ähmiýeti.
- •31.Buhgalter hasabynyň hasapnamalar meýilnamasy
- •36. Ykdysady mazmunlary boýunça hasapnamalaryň toparlara bölünişi.
- •Kärhananyň serişdelerini hasaplamaklyk üçin niýetlenen hasapnamalar iki topara bölünýär:
- •Hasapnamalaryň bu topary ikä bölünýär:
- •37.Önümçilik harajatlary we olaryň toparlara bölünişi.
- •38.Bujgalter hasabatynyň düzüliş, tabşyrylyş we tassyklanyş tertibi.
- •Töleg talaplary bilen geçýän hasaplaşyklaryň hasaby.
- •Hasaplaşyklaryň bu görnüşiniň ady hasaplaşyklara iki subýektiň gatnaşýandygyny görkezýär:
- •41. Umumy önümçilik we umumy hojalyk çykdajylarynyň düzümi we hasaby.
- •42.Buhgalter resminamalarynyn dolanshygynyn gurnalyshy we hasaby.
- •43. Karzlaryň hasaby.
- •44. Kassa amallarynyň resminamalaşdyrylyşy we hasaby.
- •Bankyn kassasyna karhanalardan we telekecilerden bolek - satuw sowdanyň nagtpullaryny hasaplasyk hasapnamalaryna kabul etmek :
- •45.Onumchilik harajatlarynyn hasabynyn we onumlerin dushyan gymmatyny hasaplamaklygyn esasy usullary.
- •46.Hususy eyechilige gechirilyan karhanalryn buhgalter hasaby
- •49.Arzan bahaly we tiz konelyan zatlarynyn hasabynyn ayratynlyklary.
- •50. Buhgalter hasabynyň görnüşleri.
- •51. Materiallaryň gelip gowuşmagynyň we üpjün edijiler bilen hasaplaşyk hasaby.
- •52. Gymmatly kagyzlaryň we maliýe goýumlaryň hasaby.
- •53. Esaslyk maýanyň hasaby.
- •54.Ýörite maksatly hazynalaryň hasaby.
- •56. Tükelleme onuň görnüşleri we geçiriliş tertibi.
- •Şu aşakdaky ýagdaýlarda tükelleme hökmany tertipde geçirilýär:
- •Tükellemede kem çykan zatlar ilki bilen 84 “Gymmatlyklaryň ýetmezligi we zaýalanmagyndan ýitgiler” hasabynyň debetine şeýle ýazgy bilen eltilýär:
- •Soňra günäkär tölemeli edilen ýagdaýda
- •Önümçilik, aýlanşyk çykdajylarynyň ýa-da zyýanyň hasabyna ýapylanda:
- •57. Banklardaky walyuta we beyleki hasapnamalardaky amallaryn hasaby.
- •58. Oba hojalygy
- •59. Zähmet haky harajatlarynyň hasaby
- •60. Onumcilik harajatlaryn elementleri we kalkulasiya maddalary boyunca hasaby.
- •61.Işgärler b/n zähmet hak tölegi boýunça hasahlaşyklaryň sintetik hasaby
- •62. Bankdaky hasaplashyk hasapnamasyndaky geçyan amallaryn resminamalashdyrylshy we olaryn hasaby.
16.Material resurslary,onun bahalanyshy we toporlara bolunishi
Tiirkmenistanda buhgalter hasaby baradaky diizgiinnamada hem-de buhgalter hasaby baradaky kanuncylykda ahli material gymmatlyklar su asakdaky toparlara bolunydrler:
1. Cig mallar we materiallar;
2. Satyn alynmaly yarym fabrikatlar, toplayjy oniimler, konstruksiyalar we detallar;
3. Yangyc;
4. Gap we gap materiallary;
5. Gordaky saylar;
6. Gayry materiallar;
7. Beyleki taraplara tazeden islemage berlen materiallar;
8. Gurlusyk materiallary;
9. Arzan we tiz könelyan zatlar
Cig mallar senagatda tayyar gorniusinde alynyar, ya-da karhanada tazeden islenmegi netijesinde alynyar. Mysal nebit tayyar gornusinde tebigatda gazylyp alynyar. Nebit birnaçe önümleri, mysal ücin : benzini ondurmek üçin hyzmat edyar .
Esasy materiallara tayyar onumleri ondurmek ucin harclanylyan materiallar gatnasdyrylyar. Mysal iicin, stol ya-da stul ondürmek ücin esasy material bolup agac hyzmat edyar.
Yarym fabrikatlar diyip bir öniimcilikde tayyar bolan onüm, beyleki önümcilikde bolsa cjg mal bolup hyzmat edyan maddy gymmatlyklar gatnasdyrylyar. Mysal iicin, üwelen et doňdurma, ahli karhanalarda öndiirilyan gerekli maksatlar ucin beyleki karhanalardan alynyar.
Komekci materiallara dndiirilen tayyar dnumleri bellenilen olceglere ya-da toparlara layyk getirmek iicin, owadanlamak iicin ulanylyan materiallar degislidirler. Mysal iicin, laklar, rehkler.
Ýangyja tebigatdan gazylyp alynyan ya-da diirli ih tehnologiki proseslerinde dndiirilen yangyjyh ahli gorniisleri ris degislidir. Yangyc gaty gornsde suwuk gorniisde, gaz bolup bilyar. Hazirki ddwiirde yangyjyh ahli gorniisleri ulanylyar.
Ondiirilen gaplara öndiirilen öniimleri gaplamak ücin ulanylyan çüyşeler bankalar we beyleki gap materiallary gatnasdyrylyar.
Senagat karhanalarynda stanoklaryň, masynlaryň, enjamlaryň we tehnologiki liniyalaryň birnace gorniisleri ulanylyar. şolary abatlamak ücin ya-da bellenen wagty belli bir böleklerini calyşmak iicin diirli atiyaclyk saylary ulanylyar. Olaryn sanawy degisli resminamalarda gorkezilyar.
Arzan we tiz könelyan zatlara bahasy 2 minimal aylykdan arzan bolan ya-da ulanylyan mohleti bir yyldan az bolan zatlara gatnasdyrylyar.
Buhgalter hasabynda oniimcilik dtiyaglyklary № 10 njy we № 12-nji hasapnamalarda hasaba alynyar. № 10 -njy hasapnamada su asakdaky komekci hasapnamalar ulanylyar :
1. 10/1 - çig mal we materiallar;
2. 10/2 - satyn alnan yarym fabrikatlar toplayjy oniimler, konstruksiyalar we detallar;
3. 10/3 - yangyc;
Materiallar buhgalter hasabynda bahalamak iicin onuh oziine diisyan gymmaty boyunca hasaplanylyar we bahalanyar. Onuh diiziiminde sular degislidir:
1. Satyn alys gymmaty.
2. Ulag harajatlary.
3. Materiallary yiiklemek we diisiirmek bilen baglansykly harajatlar.
4. Tebigi kemelmanih caklerinde materiallarynyn yetmezcjliginden yuze çykyan yitgiler.
5. Diirli cykdajylar.
17. Esasy serişdeleriň abatlanşynyň hasaby.
Önzmçiligiň başynda uzak wagtyň dowamynda hereket edýän esasy serişdelere gündelik gözegçilikden (ýaglamak, sazlamak) başga-da abatlaýyş hem ýüze çykýar.
Esasy serişdeleriň abatlan-şynyň şu görnüşleri bolup biler:
1)Düýpli bejergi; 2)ortaça bejergi; 3)gündelik bejergi
Düýpli abatlaýyş diýip bejergi edilýän obýektyň könelýän detallary hemmesiniň çalşyrylmagyna aýdylýar. Bu abatlaýyşyň geçirliş döwri 1 ýyldan artyk bolýar.
Ortaça abatlaýyş diýip könelen detallaryň bölekleýin çalşyrylmagyna aýdylýar.
Gündelik abatlaýyş diýip bolsa esasy serişdeleriň işläp durmagy üçin käbir detallarynyň çalşmagna ýa-da düzedilmegne aýdylýar.
Bu atiýaçlyga pul geçirmeler edilende buhgalteriýada şeýle görnüşde resmileş-ýär:
Dt 23 “Kömekçi önümçilik” hasapnamasy
Dt 25 “Umumy önümçilik çykdaýjylar” hasapnamasy
Dt 26 “Umumy hojalyk çykdaýjylary” hasapnamasy
Dt 29 “Hyzmat edýän önümçilikler we hojalyklar” hasapnamasy
Kt 89 “Geljek döwrün çykdaýjylarna we töleglerine ätiýaçlyk” hasapnamasy
“Abatlaýyş gaznasy” kömekçi hasapnamasy
