53. Esaslyk maýanyň hasaby.

Esaslyk maya- kärh-ň hojalyk işiniň esasy çeşmesidir. Esaslyk maya kärh-ň eýesi tarapyndan kärhnan goyulan serişdäniň jemidir, emele geliş tertibi kanunçylyk we dörediji resminamalarda görkezilýär. Hojalyk işlerini üpjün etmek üçin her bir kärhana guralanda, oňa bellenilen möçberde esasy, aýlanyşyk serişdeleri berkidilýär. Bu serişdeleriň pul görnüşindäki umumy möçberi kärh-ň ustawynda görkezilýär we kärh-ň ustaw gaznasyny düzýär. Döwlet kärh-ň esaslyk mayasy kärhana işe başlan pursadynda öz işini dolandyrmak üçin döwlet tarapyndan byudjetden bölünip berilen serişdeleriň jemini görkezýär (guluşyk, montaž, sazlaýyş üçin ähli harajatlaryň gymmaty)

Paydarlar jemgyyyetlerinin esaslyk mayasy önümçilik serişdelerini pula öwrülip, gymmatly kagyzlara-paynamalara öwrülýär. Payd. Jemg- ň esasy mayasy ustaw bolup döredijileriň goyumlary çykyş edýär. Paydaralar jemg-ň döredijiligi ustaw bn resmileşdirilýär. Paydarlar yygnagy- yokary guramasy hasaplanyar. Jemg-ň mayasynyň möçberi, işiniň beyleki möhüm häsiyetnamalary patd.jemg-ň düzgznznde bellenilýär.

Paydarlar jemgyyetiniň yygnagynda ustaw gaznasynyn esasy mayasynyn möçberi paylanmadyk peydanyň hasabyna köpeltmeklik karar edilip bilner.

Bu amaly geçirmek üçin, paydarlar jemgyyetinih taze ustawy hasaba alynyar we buhgalteriyada seyle yazgynyň üsti bilen resmilesdirilyar:

Dt 87 " Paylanmadyk peyda (yapylmadyk zyyan) " hasapnamasy.

Kt 85 "Ustaw gaznasy ( ustaw kapitaly ) " hasapnamasy .

Eger-de paydarlar jemgyyeti zyyan çekip şol zyyany bas maýalaryň hasabyna yapyan bolsa, onda buhgalteriyda yapylyan zyyanyň möçberine seyle yazgy edilyar:

Dt 85" ustaw kapital" hasapnamasy .

Kt 87 " Paylanmadyk peyda (yapylmadyk zyyan) " hasapnamasy.

Haçanda paydarlar jemgyyetinden bu jemgyyete gatnasyjylar ya-dа paydarlar çykanlarynda olaryn saklayan paynamalarynyň möçberine seyle buhgalter yazgysy düzülyar:

Dt 85 "Ustaw gaznasy " hasapnamasy

Kt 75 " Doredijiler bilen hasaplasyklar " hasapnamasy

Paydarlar jemgyyetiniň paydarlary yorite reyestrde bellenilyar. Goyumlar boyunça hasaplasyklaryn analitik hasaby olaryň hersi boyunça yorite kartoçkalarda ya-da wedomostlarda ;görkezilýär. Paynamalaryn bahasyny paydar türkmen manadynda ya-da dasary yurt walyutasynda esasy serisdeler, material ätiyaçlyklary, maddy dal aktiwler bilen töläp bilerler.

Paynamalaryn bahasyna ustaw gaznasy hasaba alnanda seyle buhgalter yazgysy bilen resmillesdirilyar:

Dt 75 " Doredijiler bilen hasaplasyklar " hasapnamasy

Dt 85 "Ustaw gaznalary " hasapnamasy

54.Ýörite maksatly hazynalaryň hasaby.

Yorite niyetlenen gaznalaryh we yörite ugurly maliyelesdirmegin hasaby.

Yorite nyetlenen gaznalar karhananyn ozüne galyan peydadan pul gecirmeler etmek bilen, seyle hem döredijileriň we basga karhanalaryn yzyna gaytaryp bermesiz tölegleriň hasabyna doredilyar. Peydadan yorite gaznalary döretmage pul geçirmelerin möçberi karhananyn özi dörediji resminamalarda goz onünde tutyar. Yorite niyetlenen gaznalar duzgüni boyunga maya toplayys we sarp edis gaznalaryna (hazynalaryna) bölünyarler. Dörediji resminamalarda goz onünde tutulan möçberde karhanalar maya toplayys we sarp edis gaznalary döredip bilyarler. Maya toplayys gaznasy diyip önümçiligi ösdurmage we beyleki suňa meňzes maksatlara gonikdirilyan serisdelere dusinilyar. Bu serisdeleri ulanmagyn netijesinde karhananyn taze emlagi doredilyar.

Yorite niyetlenen gaznalaryh sanawy we emele gelis tertibi dorediji resminamalar bilen duzgunlesdinlyar. Bu gaznalar peydadan bolunip ayrylan pullaryn hasabyna, doredijilen yonte maksatly pul geçirimlerinin (toleglerinin) we beyleki çesmelerin hasabyna doredilip bilner. Yorite niyetlenen gaznalaryn emele gelmegi, ulanylmagy boyunça amallaryn hasaby 88 "Yorite niyetlenen gaznalar " passiw hasapnamada yoredilyar. Seyle hem bu hasapnamada basga karhanalardan we fiziki sahslardan mugt alnan emlaklerin gymmatlyklary gorkezilyar :

88 " Yorite niyetlenen gaznalar " hasapnamasynda seyle komekçi hasapnamalary açmak bolar:

88/1 " Maya toplayys gaznalary "

88/2 " Sarp edis gaznalary " 88/3 " Mugt alnan emlakler ".

Yorite niyetlenen gaznalary doretmek boyunça amallar 88 " Yorite niyetlenen gaznalar " hasapnamasynyh krediti we su hasapnamalaryn debetleri boyunça gorkezilyar:

81 - " Peydanyh paylanylysy " - gaznalar peydanyn

hasabyna doredilende;

75 - "Doredijiler bilen hasaplasyklar'-gaznalar doredijilerin yorite maksatly geçiren pullarynyn hasabyna doredilende .