- •2.Turkmenistanda telekeciligi osdurmek boyunca Dowlet syyasatynda hasabyn orny.
- •3. Kici we orta telekecilige dowlet goldawyny bermigin bas ugurlarynda buhgalter hasabunun ahmiyeti.
- •5.Maýa goýumlaryň we esasy serişdeleriňgirmegiň hasaby
- •7 .Hasap belliknamalary we olaryn gornusleri .
- •10. Esasy serişdeleriň könelmeginiň(amortizasiýanyň) hasaby
- •11. Byujet bilen hasaplasyklaryn hasaby.
- •12. ‘’Dürli bergidarlar we algydarlar bn hasaplashyklar ‘’ hasapci hasapnamalara bolunýär.
- •15. Maddy däl aktiwleriň hasaby
- •16.Material resurslary,onun bahalanyshy we toporlara bolunishi
- •17. Esasy serişdeleriň abatlanşynyň hasaby.
- •18.Buhgalter hasabynyn hasapnamalary we olaryn gurlushlary.
- •19. Önümçiligiň görnüşleri we olaryň buhgalter hasabynyň guralyşyna täsiri.
- •20. Önümçilik harajatlarynyň hasabynyň umumy şekili.
- •21.Maliye netijeleri hakyndaky hasabat we onuň esasy görkezijileriniň häsiýetnamasy.
- •23. Maksatlary we gurluşlary boýuça hasapnamalaryň toparlara bölünilişi.
- •24. Türkmenistanda hasaby halkara ulňewlerine geçmekligiň zerurlygy.
- •25. Hojalyk hasabynyň görnüşleri
- •26.Buhgalter hasabynyň gurluş formalary
- •27.Esasy serişdeler olaryň baglanyşy we toparlara bölünşi
- •28. Pul serişdeleriniň hereketi barada hasabat
- •29.Baş buhgalteriň hukuklary we borçlary
- •30.“Buhgalterçilik hasaba alyş we maliýe hasabaty hakyndaky“ Türkmenistanyň kanuny onyň mazmuny we ähmiýeti.
- •31.Buhgalter hasabynyň hasapnamalar meýilnamasy
- •36. Ykdysady mazmunlary boýunça hasapnamalaryň toparlara bölünişi.
- •Kärhananyň serişdelerini hasaplamaklyk üçin niýetlenen hasapnamalar iki topara bölünýär:
- •Hasapnamalaryň bu topary ikä bölünýär:
- •37.Önümçilik harajatlary we olaryň toparlara bölünişi.
- •38.Bujgalter hasabatynyň düzüliş, tabşyrylyş we tassyklanyş tertibi.
- •Töleg talaplary bilen geçýän hasaplaşyklaryň hasaby.
- •Hasaplaşyklaryň bu görnüşiniň ady hasaplaşyklara iki subýektiň gatnaşýandygyny görkezýär:
- •41. Umumy önümçilik we umumy hojalyk çykdajylarynyň düzümi we hasaby.
- •42.Buhgalter resminamalarynyn dolanshygynyn gurnalyshy we hasaby.
- •43. Karzlaryň hasaby.
- •44. Kassa amallarynyň resminamalaşdyrylyşy we hasaby.
- •Bankyn kassasyna karhanalardan we telekecilerden bolek - satuw sowdanyň nagtpullaryny hasaplasyk hasapnamalaryna kabul etmek :
- •45.Onumchilik harajatlarynyn hasabynyn we onumlerin dushyan gymmatyny hasaplamaklygyn esasy usullary.
- •46.Hususy eyechilige gechirilyan karhanalryn buhgalter hasaby
- •49.Arzan bahaly we tiz konelyan zatlarynyn hasabynyn ayratynlyklary.
- •50. Buhgalter hasabynyň görnüşleri.
- •51. Materiallaryň gelip gowuşmagynyň we üpjün edijiler bilen hasaplaşyk hasaby.
- •52. Gymmatly kagyzlaryň we maliýe goýumlaryň hasaby.
- •53. Esaslyk maýanyň hasaby.
- •54.Ýörite maksatly hazynalaryň hasaby.
- •56. Tükelleme onuň görnüşleri we geçiriliş tertibi.
- •Şu aşakdaky ýagdaýlarda tükelleme hökmany tertipde geçirilýär:
- •Tükellemede kem çykan zatlar ilki bilen 84 “Gymmatlyklaryň ýetmezligi we zaýalanmagyndan ýitgiler” hasabynyň debetine şeýle ýazgy bilen eltilýär:
- •Soňra günäkär tölemeli edilen ýagdaýda
- •Önümçilik, aýlanşyk çykdajylarynyň ýa-da zyýanyň hasabyna ýapylanda:
- •57. Banklardaky walyuta we beyleki hasapnamalardaky amallaryn hasaby.
- •58. Oba hojalygy
- •59. Zähmet haky harajatlarynyň hasaby
- •60. Onumcilik harajatlaryn elementleri we kalkulasiya maddalary boyunca hasaby.
- •61.Işgärler b/n zähmet hak tölegi boýunça hasahlaşyklaryň sintetik hasaby
- •62. Bankdaky hasaplashyk hasapnamasyndaky geçyan amallaryn resminamalashdyrylshy we olaryn hasaby.
12. ‘’Dürli bergidarlar we algydarlar bn hasaplashyklar ‘’ hasapci hasapnamalara bolunýär.
170- kem çykmalar boýunça hasaplashyk
171-dowlet durmush ätiýaçlandyrmasy boýunça hasaplashyklar
172-tolegin ýorite görnüşleri baş hasap
173-byujete tölegler boýunça hasaplar
174-depozitdäki pul möçberleri boýunça hasaplar
176-dowlet goşma tolegller geçirmeler boýunça hasaplashyklar
177-deponentlar bn hasaplashyklar
178-gayry bergidarlar we algydarlar bn hasaplashyklar
179-meyilnamalaryn tolegler tertibinde hasaplashyklar
Debitorlar we kreditorlar bn hasaplashyklary her tarap ozunin hasabatyndaky buh yazgylaryndaky we onun dogrydygyny inkär edyän yazgydarlardan gelip çykyan sinonimlaryda gorkezýär.
Talap ediş möhleti geçen debit bergisi tutup almak üçin mümkinçilik bolmadyk yagdaynda, kärhananyň yolbaşçysynyö buýrugy bilen hasapdan öçirilýär, we süwheli bergileriň hasabyna geçirilýär. Bu bergi bergidaryň emläk ýagdaýy üýtgän wagtynda ony tutup almak üçin görkezilýär.
15. Maddy däl aktiwleriň hasaby
Maddy däl aktiw – tapawutlandyrylýan, monetar däl, fiziki görnüşi bolmadyk aktiw.
Monetar aktiwler – kesgitli ýa-da kesgitlenilýän pul serişdeleri görnüşinde alynmaga degişli, bar bolan pul serişdeleri we aktiwleri.
Maddy däl aktiw diňe şu ýagdaýlarda, ýagny:
a) kärhananyň aktiwden gelip çykan, garaşylýan geljekki ykdysady peýdalary aljakdygynyň ähtimallygy bar bolanda;
b) aktiwiň özüne düşýän gymmatyny ygtybarly ölçäp bolanda ykrar edilmäge degişlidir.
Kärhana aktiwi peýdalanmakdan alynjak geljekki ykdysady peýdalaryň akymyna degişli kesgitlilik derejesine baha bermek üçin, daşarky çeşmelerden alnan maglumatlara uly ähmiýet bermek bilen, ilkibaşda ykrar edilen pursatynda bar bolan maglumatlaryň esasynda hünärli garaýyşlary peýdalanýar.
Maddany maddy däl aktiw hökmünde ykrar etmek üçin kärhana maddanyň:
a) maddy däl aktiwiň kesgitlemesine;
b) ykrar etmegiň ölçeglerine laýyk gelýändigini görkezmelidir.
Bu talap maddy däl aktiwi satyn almak üçin ýa-da ony öz güýji bilen döretmek üçin ilkibaşky harajatlar we ony kämilleşdirmek, bölekleýin çalyşmak ýa-da hyzmat etmek üçin soňky harajatlar babatynda ulanylýar.
Maddy däl aktiwden gelip çykýan geljekki ykdysady peýdalara önümleri satmakdan ýa-da hyzmat etmekden alnan düşewünt, harajatlaryň peselmegi ýa-da kärhananyň aktiwi peýdalanmagyndan ýüze çykýan beýleki peýdalar degişli bolup biler. Mysal üçin, önümçiligiň barşynda intellektual eýeçiligiň peýdalanylmagy geljekki düşewündiň artmagyna däl-de, geljekki önümçilik harajatlarynyň azalmagyna ýardam eder.
Aýratynlykda satyn alnan maddy däl aktiwiň özüne düşýän gymmaty şulary öz içine alýar:
a) söwda arzanlatmalary we ýeňillikler aýrylandan soň, import paçlaryny we satyn almak üçin öwezi dolunmaýan salgytlary goşmak bilen, maddy däl aktiwiň satyn alnan bahasyny; we
b) aktiwi bellenen maksadyna laýyklykda peýdalanmak üçin taýýarlamaga gönüden-göni degişli islendik harajatlary.
Maddy däl aktiwiň özüne düşýän gymmatynyň düzümine goşulmaýan harajatlaryň mysallary şular bolup durýar:
a) täze önümleri ýa-da hyzmatlary ornaşdyrmak bilen baglanyşykly harajatlar (mahabat üçin we olary öňe sürmek boýunça geçirilýän çäreler üçin harajatlary goşmak bilen);
b) täze ýerde ýa-da müşderileriň täze topary bilen täjirçilik işini alyp barmak bilen baglanyşykly harajatlar (işgärleri okatmak üçin harajatlary goşmak bilen); we
ç) dolandyryş hem-de gaýry umumy goşmaça çykdajylar