- •2.Turkmenistanda telekeciligi osdurmek boyunca Dowlet syyasatynda hasabyn orny.
- •3. Kici we orta telekecilige dowlet goldawyny bermigin bas ugurlarynda buhgalter hasabunun ahmiyeti.
- •5.Maýa goýumlaryň we esasy serişdeleriňgirmegiň hasaby
- •7 .Hasap belliknamalary we olaryn gornusleri .
- •10. Esasy serişdeleriň könelmeginiň(amortizasiýanyň) hasaby
- •11. Byujet bilen hasaplasyklaryn hasaby.
- •12. ‘’Dürli bergidarlar we algydarlar bn hasaplashyklar ‘’ hasapci hasapnamalara bolunýär.
- •15. Maddy däl aktiwleriň hasaby
- •16.Material resurslary,onun bahalanyshy we toporlara bolunishi
- •17. Esasy serişdeleriň abatlanşynyň hasaby.
- •18.Buhgalter hasabynyn hasapnamalary we olaryn gurlushlary.
- •19. Önümçiligiň görnüşleri we olaryň buhgalter hasabynyň guralyşyna täsiri.
- •20. Önümçilik harajatlarynyň hasabynyň umumy şekili.
- •21.Maliye netijeleri hakyndaky hasabat we onuň esasy görkezijileriniň häsiýetnamasy.
- •23. Maksatlary we gurluşlary boýuça hasapnamalaryň toparlara bölünilişi.
- •24. Türkmenistanda hasaby halkara ulňewlerine geçmekligiň zerurlygy.
- •25. Hojalyk hasabynyň görnüşleri
- •26.Buhgalter hasabynyň gurluş formalary
- •27.Esasy serişdeler olaryň baglanyşy we toparlara bölünşi
- •28. Pul serişdeleriniň hereketi barada hasabat
- •29.Baş buhgalteriň hukuklary we borçlary
- •30.“Buhgalterçilik hasaba alyş we maliýe hasabaty hakyndaky“ Türkmenistanyň kanuny onyň mazmuny we ähmiýeti.
- •31.Buhgalter hasabynyň hasapnamalar meýilnamasy
- •36. Ykdysady mazmunlary boýunça hasapnamalaryň toparlara bölünişi.
- •Kärhananyň serişdelerini hasaplamaklyk üçin niýetlenen hasapnamalar iki topara bölünýär:
- •Hasapnamalaryň bu topary ikä bölünýär:
- •37.Önümçilik harajatlary we olaryň toparlara bölünişi.
- •38.Bujgalter hasabatynyň düzüliş, tabşyrylyş we tassyklanyş tertibi.
- •Töleg talaplary bilen geçýän hasaplaşyklaryň hasaby.
- •Hasaplaşyklaryň bu görnüşiniň ady hasaplaşyklara iki subýektiň gatnaşýandygyny görkezýär:
- •41. Umumy önümçilik we umumy hojalyk çykdajylarynyň düzümi we hasaby.
- •42.Buhgalter resminamalarynyn dolanshygynyn gurnalyshy we hasaby.
- •43. Karzlaryň hasaby.
- •44. Kassa amallarynyň resminamalaşdyrylyşy we hasaby.
- •Bankyn kassasyna karhanalardan we telekecilerden bolek - satuw sowdanyň nagtpullaryny hasaplasyk hasapnamalaryna kabul etmek :
- •45.Onumchilik harajatlarynyn hasabynyn we onumlerin dushyan gymmatyny hasaplamaklygyn esasy usullary.
- •46.Hususy eyechilige gechirilyan karhanalryn buhgalter hasaby
- •49.Arzan bahaly we tiz konelyan zatlarynyn hasabynyn ayratynlyklary.
- •50. Buhgalter hasabynyň görnüşleri.
- •51. Materiallaryň gelip gowuşmagynyň we üpjün edijiler bilen hasaplaşyk hasaby.
- •52. Gymmatly kagyzlaryň we maliýe goýumlaryň hasaby.
- •53. Esaslyk maýanyň hasaby.
- •54.Ýörite maksatly hazynalaryň hasaby.
- •56. Tükelleme onuň görnüşleri we geçiriliş tertibi.
- •Şu aşakdaky ýagdaýlarda tükelleme hökmany tertipde geçirilýär:
- •Tükellemede kem çykan zatlar ilki bilen 84 “Gymmatlyklaryň ýetmezligi we zaýalanmagyndan ýitgiler” hasabynyň debetine şeýle ýazgy bilen eltilýär:
- •Soňra günäkär tölemeli edilen ýagdaýda
- •Önümçilik, aýlanşyk çykdajylarynyň ýa-da zyýanyň hasabyna ýapylanda:
- •57. Banklardaky walyuta we beyleki hasapnamalardaky amallaryn hasaby.
- •58. Oba hojalygy
- •59. Zähmet haky harajatlarynyň hasaby
- •60. Onumcilik harajatlaryn elementleri we kalkulasiya maddalary boyunca hasaby.
- •61.Işgärler b/n zähmet hak tölegi boýunça hasahlaşyklaryň sintetik hasaby
- •62. Bankdaky hasaplashyk hasapnamasyndaky geçyan amallaryn resminamalashdyrylshy we olaryn hasaby.
56. Tükelleme onuň görnüşleri we geçiriliş tertibi.
Tükelleme – hakykatda bar bolan emläkleriň zat görnüşinde hasapnamalarda ylaýyk gelşini barlamaklygyň usulydyr. Tükelleme ähli hojalyk amallarynyň resminamalar bilen resmileşdirilendigini we ulgamlaýyn buhgalterçilik hasabynda görkezilendigini barlamaklykga, şeýle hem zerur bolan takyklamalary we düzedişleri girizmäge ýardam edýär.
Şu aşakdaky ýagdaýlarda tükelleme hökmany tertipde geçirilýär:
Kärhananyň emläkleri kärendäl berilende;
Döwlet kärhanalary paýdarlar jemgyýetine ýa-da ýoldaşlyk birleşmelerine öwrülende, satyn alnanda, satylanda;
Ýyllyk buhgalter hasabaty düzülmeziniň öň ýanynda, eger tükelleme 1 oktýabrdan öň geçirilen bolsa;
Maddy jogapkär adamlar çalşylanda (tabşyrylýan we kabul edilýän güni);
Ogurlyk ýa-da hyýanatçylyk ýagdaýlarynyň bardygy bilinende, şeýle hem zatlar zaýa bolanda;
Talaňçylyk bolan ýagdaýynda (edil şol wagtda);
Ýangyn ýa-da beýleki tebigy betbagtçylyk (suw joşanda, ýer titrände we beýlekiler) bolandan soň;
Esasy serişdelere we zatlara täzeden nyrh kesilende.
Gymmatlyklaryň bardygy tükellemede hökmany ýagdaýda täzeden sanap ölçäp, çekip kesgitlenilýär.
Tükellenilýän zatlaryň mukdary, atlary, ölçeg birlikleri hasapda kabul edilen tertipde ýörüte resminama (ýazga) geçirilýär. Tükellemäniň öň ýanynda topar maddy jogapkär adamdan şu mazmundaky dil hatyny alýar, ýagny onuň tarapyndan ähli girdeji we çykdajy resminamalar buhgalteriýa tabşyrlandygyna, hemme zatlaryň girdeji we çykdajy edilendigini güwä geçmelidir.
Tükellemäniň netijeleri – artykmaçlyk we kem gelmegi her bir ýagdaýda toparyň agzalary tarapyndan üns bilen öwrenilýär, olaryň ýüze çykmagynyň sebäpleri we günäkäleri bilinýär, şu zatlaryň ýok edilip boljak mümkin bolan çärelere işlenip düzülýär.
Tükellemede kem çykan zatlar ilki bilen 84 “Gymmatlyklaryň ýetmezligi we zaýalanmagyndan ýitgiler” hasabynyň debetine şeýle ýazgy bilen eltilýär:
Dt 84 “Gymmatlyklaryň zaýalanmagyndan dörän kemçilikler we ýitgiler”
Kt 10 “Materiallar”
Kt 50 “Kassa”
Kt 40 “Taýyar önüm we beýlekiler.
Soňra günäkär tölemeli edilen ýagdaýda
Dt 73 “Kiçileriň gaýry amallary boýunça hasaplaşyklar” ýa-da
70 “Kiçilere (personal) zähmete hak tölemek boýunça hasaplaşyklar”
Kt 84 “Gymmatlyklaryň zaýalanmagyndan dörän kemçilikler we ýitgiler”
Önümçilik, aýlanşyk çykdajylarynyň ýa-da zyýanyň hasabyna ýapylanda:
Dt 26 “Umumy hojalyk çykdajylary”,
44 “Dolanşyk harçlary”
80 “Peýda we zyýan”
Kt 84 “Gymmatlyklaryň zaýalanmagyndan dörän kemçilikler we ýitgiler”
57. Banklardaky walyuta we beyleki hasapnamalardaky amallaryn hasaby.
T/n merkezi bankynyn walyuta amallaryny yerine yetirmeklige rugsat edyan ygtyyarnamasy esasynda tajircilik banklarda walyuta kassasy doredilyar. Walyuta kassanyn kassirinden walyuta amallaryny yerine yetirmeklik b/n baglanysykly duzgunlerin, gorkezmelerin mazmuny, walyuta serisdelerin gornuslerini we kod b/n belgilenisini bilmeklik talap edilyar. Bankyn yolbascysy walyuta kassanyn kasseri b/n ozbasdak material jogapkarciligi barasynda sertnama baglanysyar. Walyuta kassanyn yerine yetiryan islerine kassa mudiri yolbascylyk edyar. Girdeji we cykdajy walyuta amallary girdeji hem-de cykdajy kassa orderleri b/n resmillesdiryar. Tajircilik banklaryn walyuta kassalarynda saklanylmagy nagt walyutalaryn mocberi T/n maerkezi banky tarapyndan caklendirilyar. Tajircilik banklaryn dasary yurt walyuta serisdelerinin we toleg resminamalarynyn hasaby asakdaky ilkinji tertipli buhgalter hasapnamalerynda yoredilyar:
№030 “Nagt dasary yurt walyutalary we dasary yurt walyutasyndaky toleg resminamalary.”
№ 031 “Yoldaky nagt dasary yurt walyutalar”
№ 032 “Alys-calys punktlardaky nagt dasary yurt walyutalar we dasary yurt walyutalar we dasary yurt walyutasyndaky toleg resminamalary”
№ 033 “Bankomatlardaky nagt dasary yurt walyutalary”
№ 034 “ dasary yurt walyutasynda satyn alnan cekler we inkasso boyunca ugradylan toleg resminamalery”
№035 “Beyleki banklarda saklanylyan dasary yurt walyutasyndaky pul serisdeleri”
Bu hasapnamalaryn ahlisi aktiwdir. Olryn DT-de nagt pullaryn girdeji edilyar, Kt-de cykdajy edilyar.