- •2.Turkmenistanda telekeciligi osdurmek boyunca Dowlet syyasatynda hasabyn orny.
- •3. Kici we orta telekecilige dowlet goldawyny bermigin bas ugurlarynda buhgalter hasabunun ahmiyeti.
- •5.Maýa goýumlaryň we esasy serişdeleriňgirmegiň hasaby
- •7 .Hasap belliknamalary we olaryn gornusleri .
- •10. Esasy serişdeleriň könelmeginiň(amortizasiýanyň) hasaby
- •11. Byujet bilen hasaplasyklaryn hasaby.
- •12. ‘’Dürli bergidarlar we algydarlar bn hasaplashyklar ‘’ hasapci hasapnamalara bolunýär.
- •15. Maddy däl aktiwleriň hasaby
- •16.Material resurslary,onun bahalanyshy we toporlara bolunishi
- •17. Esasy serişdeleriň abatlanşynyň hasaby.
- •18.Buhgalter hasabynyn hasapnamalary we olaryn gurlushlary.
- •19. Önümçiligiň görnüşleri we olaryň buhgalter hasabynyň guralyşyna täsiri.
- •20. Önümçilik harajatlarynyň hasabynyň umumy şekili.
- •21.Maliye netijeleri hakyndaky hasabat we onuň esasy görkezijileriniň häsiýetnamasy.
- •23. Maksatlary we gurluşlary boýuça hasapnamalaryň toparlara bölünilişi.
- •24. Türkmenistanda hasaby halkara ulňewlerine geçmekligiň zerurlygy.
- •25. Hojalyk hasabynyň görnüşleri
- •26.Buhgalter hasabynyň gurluş formalary
- •27.Esasy serişdeler olaryň baglanyşy we toparlara bölünşi
- •28. Pul serişdeleriniň hereketi barada hasabat
- •29.Baş buhgalteriň hukuklary we borçlary
- •30.“Buhgalterçilik hasaba alyş we maliýe hasabaty hakyndaky“ Türkmenistanyň kanuny onyň mazmuny we ähmiýeti.
- •31.Buhgalter hasabynyň hasapnamalar meýilnamasy
- •36. Ykdysady mazmunlary boýunça hasapnamalaryň toparlara bölünişi.
- •Kärhananyň serişdelerini hasaplamaklyk üçin niýetlenen hasapnamalar iki topara bölünýär:
- •Hasapnamalaryň bu topary ikä bölünýär:
- •37.Önümçilik harajatlary we olaryň toparlara bölünişi.
- •38.Bujgalter hasabatynyň düzüliş, tabşyrylyş we tassyklanyş tertibi.
- •Töleg talaplary bilen geçýän hasaplaşyklaryň hasaby.
- •Hasaplaşyklaryň bu görnüşiniň ady hasaplaşyklara iki subýektiň gatnaşýandygyny görkezýär:
- •41. Umumy önümçilik we umumy hojalyk çykdajylarynyň düzümi we hasaby.
- •42.Buhgalter resminamalarynyn dolanshygynyn gurnalyshy we hasaby.
- •43. Karzlaryň hasaby.
- •44. Kassa amallarynyň resminamalaşdyrylyşy we hasaby.
- •Bankyn kassasyna karhanalardan we telekecilerden bolek - satuw sowdanyň nagtpullaryny hasaplasyk hasapnamalaryna kabul etmek :
- •45.Onumchilik harajatlarynyn hasabynyn we onumlerin dushyan gymmatyny hasaplamaklygyn esasy usullary.
- •46.Hususy eyechilige gechirilyan karhanalryn buhgalter hasaby
- •49.Arzan bahaly we tiz konelyan zatlarynyn hasabynyn ayratynlyklary.
- •50. Buhgalter hasabynyň görnüşleri.
- •51. Materiallaryň gelip gowuşmagynyň we üpjün edijiler bilen hasaplaşyk hasaby.
- •52. Gymmatly kagyzlaryň we maliýe goýumlaryň hasaby.
- •53. Esaslyk maýanyň hasaby.
- •54.Ýörite maksatly hazynalaryň hasaby.
- •56. Tükelleme onuň görnüşleri we geçiriliş tertibi.
- •Şu aşakdaky ýagdaýlarda tükelleme hökmany tertipde geçirilýär:
- •Tükellemede kem çykan zatlar ilki bilen 84 “Gymmatlyklaryň ýetmezligi we zaýalanmagyndan ýitgiler” hasabynyň debetine şeýle ýazgy bilen eltilýär:
- •Soňra günäkär tölemeli edilen ýagdaýda
- •Önümçilik, aýlanşyk çykdajylarynyň ýa-da zyýanyň hasabyna ýapylanda:
- •57. Banklardaky walyuta we beyleki hasapnamalardaky amallaryn hasaby.
- •58. Oba hojalygy
- •59. Zähmet haky harajatlarynyň hasaby
- •60. Onumcilik harajatlaryn elementleri we kalkulasiya maddalary boyunca hasaby.
- •61.Işgärler b/n zähmet hak tölegi boýunça hasahlaşyklaryň sintetik hasaby
- •62. Bankdaky hasaplashyk hasapnamasyndaky geçyan amallaryn resminamalashdyrylshy we olaryn hasaby.
42.Buhgalter resminamalarynyn dolanshygynyn gurnalyshy we hasaby.
Resminama dolanshygy diyip ilkinji resminamlarynyn alynyan yada yazylan yerinden ,sonraky ishlenip tayyarlanyshyndan we buhgalteriyda we beyleki bolumlerde peydalanshyndan ta arhiwa saklanmaga berilyanca edyan hereketine aydylyar,Resminam dolanshygy ishlap duzmeklik yada onun taslamasyna tayyarlamaklyk karhanada buhgalter hasabyn tutush ulgamyny taslamaklygyn karhanada buhgalterlik hasabyn tutush ulgamyny taslamaklygyn in esasy bolegidir we ol karhana doredilende onun ishlerinin ahli beyleki taraplarynyn taslamasy bilen bir wagtda amala ashyrylyar.
Resminam dolanshygynyn taslamasy tayyarlananda ilki bilen resminamalaryn yazylyan yada alynyan yerleri hasabyn obyekitleri mumkin bolan amallaryb we hasaplanyan gorkezjilieri kesgitleyarler.Resminamalaryn blankalaryn formalaryny bar bolan tipli formalardan saylayarlaryada olaryn esasynda hususy resminamalary ishlap tayyarlayarla.tipli formalaryn blankalary yoriteleshdirilen dukanlarda,guramalardan satyn alynyar yada her karhana ayratynlykda yada beyleki karhanalar bilen birleship chaphanalar buyurup chap edyarler.Alynan blankalar resminamalryn yazylyan yerlerine gerek bolan yagdaylarynda we zerur mochberlerde berilyar.
Ilkinji resminamalarda ymgyrb kop san maglumatlary we arifmetik amalllar –jemlemeklik ,kopeltmek we prosentlary hasaplap chykarmak bar.Sheyle yagdaylarda resminamalar arifmetik barlaga sezewar edilyar/
Kabul edilen we barlanan ilkinji resminamalr buhgalteriyada buhgalterchilik usullary bilen ishlenilyar.Ol toparlamaklygy zerur bolan –nyrh kesmekligi ,mukdaryny bahasyna kopeltmekligi we beyleki hasaplayysh ishlerini,debitlenyan we kreditlenyan hasapnamalary gorkezmekligi,jemlemekligi bellik etmekligi we arhiw tawshyrmaklygy ox ichine alyar.Resminamalary buhgalterchilik usullar bn ishlemekligin yzygyderliligi we ayry ayry amallaryn mukdary resminama dolanshygynyn guralshyna ,buhgalteriyanyn ishgarlerinin sanyna we olaryn yoriteleshdirilen boluminin barlygyna resminamalryn gornushlerine we beyleki sebaplere baglydyr.
43. Karzlaryň hasaby.
Bazar ykdysadyýeti şertlerinde, hojalyk subýektleriň özlerinden artyk pul serisdeleri bolan yagdaýynda, olary netijeli ulanmaklyk üçin, olary netijeli ýerleşdirmek zerurdyr. Şoňa göra-de, karhanalar özlerini, erkin serişdelerini başga karhanalaryna peýda almak maksady bilen berip bilýärler.
Basga karhanalara berilyan karz pullary we beyleki karzlary hasaba almaklyk üçin olaryn möhletleri goz öňünde tutulyar. Möhletler boyunça maliye goyumlary hasaba almak üçin 06 "Uzak möhletli maliye goyumlary" we 58 "Gysga möhletli maliye goyumlary" hasapnamalary ulanylyar.
Uzak möhletli karzlary hasaba almak uçin 06 hasapnamada 3 sany kömekçi hasapnama açylyar.
Gysga möhletli maliye goyumlary hasapnamada bolsa olary hasaba almak üçin 3 sany " Berilen kagyzlar " kömekçi hasapnamasy ulanylyar.
Sanalan hasapnamalar boyunça karzlaryň berilmegi sol hasapnamalaryň debeti boyunça 51 "Hasaplaşyk hasapnamasy", 52 "Walyuta hasapnamasy" hasapnamalaryň krediti boyunça gorkezilyar.
Ýöne Turkmenistan döwletimizde pullaryn dolanşygynda türkmen manadyň ulanylyandygy sebäpli köplenç halatda 51-nji hasapnamada krediti boyunça gorkezilyar.
Berilen karzlar üçin yazylan diwidendlere seyle buhgalter yazgysy düzülyär:
Dt 76 "Dürli algydarlar we bergidarlar bilen hasaplaşyklar"
3. "Karz bahaly kagyzlar boyunça göterimler"
Kt 80 " Peýda we zyýan " hasapnamasy
Bu ýagdaýdaky maglumatlar zurnal-order №15 gorkezilyar.
Karz berilen hojalyk subyektlerine diwidendler, göterimler alynanda su yazgy düzülyar :
Dt 51 " Hasaplaşyk hasapnamasy "
Dt 52 " Walýuta hasapnamasy "
Kt 76 " Dürli algydarlar we bergidarlar bilen hasaplaşyklar "
Bu ýazgy boyunça maglumatlar zurnal-order №8 gorkezilyar.
Berilen karzlar üçin diwidendler natural gornüşinde hem alynyp bilner, seyle yagdayda olaryn alynmagy alynan gymmatlyklaryň debet boyunça gorkezilyar. Karzlaryň yzyna gaytaryp alynmagy bolsa 06 we 58 hasapnamalaryň krediti boyunça gorkezilyar.
Karzlaryň yzyna gaytaryp alynmagy bolsa pul hasapnamalarynyň debeti boyunça gorkezilyar. Eger-de karz berilen emläk haryt material gornüşinde berilen bolsa (mysal uçin, esasy serisdeler), onda karzlaryň yzyna gaýtaryp alynmagy sol hasapnamalaryň debeti boyunça görkezilip bilner.