- •2.Turkmenistanda telekeciligi osdurmek boyunca Dowlet syyasatynda hasabyn orny.
- •3. Kici we orta telekecilige dowlet goldawyny bermigin bas ugurlarynda buhgalter hasabunun ahmiyeti.
- •5.Maýa goýumlaryň we esasy serişdeleriňgirmegiň hasaby
- •7 .Hasap belliknamalary we olaryn gornusleri .
- •10. Esasy serişdeleriň könelmeginiň(amortizasiýanyň) hasaby
- •11. Byujet bilen hasaplasyklaryn hasaby.
- •12. ‘’Dürli bergidarlar we algydarlar bn hasaplashyklar ‘’ hasapci hasapnamalara bolunýär.
- •15. Maddy däl aktiwleriň hasaby
- •16.Material resurslary,onun bahalanyshy we toporlara bolunishi
- •17. Esasy serişdeleriň abatlanşynyň hasaby.
- •18.Buhgalter hasabynyn hasapnamalary we olaryn gurlushlary.
- •19. Önümçiligiň görnüşleri we olaryň buhgalter hasabynyň guralyşyna täsiri.
- •20. Önümçilik harajatlarynyň hasabynyň umumy şekili.
- •21.Maliye netijeleri hakyndaky hasabat we onuň esasy görkezijileriniň häsiýetnamasy.
- •23. Maksatlary we gurluşlary boýuça hasapnamalaryň toparlara bölünilişi.
- •24. Türkmenistanda hasaby halkara ulňewlerine geçmekligiň zerurlygy.
- •25. Hojalyk hasabynyň görnüşleri
- •26.Buhgalter hasabynyň gurluş formalary
- •27.Esasy serişdeler olaryň baglanyşy we toparlara bölünşi
- •28. Pul serişdeleriniň hereketi barada hasabat
- •29.Baş buhgalteriň hukuklary we borçlary
- •30.“Buhgalterçilik hasaba alyş we maliýe hasabaty hakyndaky“ Türkmenistanyň kanuny onyň mazmuny we ähmiýeti.
- •31.Buhgalter hasabynyň hasapnamalar meýilnamasy
- •36. Ykdysady mazmunlary boýunça hasapnamalaryň toparlara bölünişi.
- •Kärhananyň serişdelerini hasaplamaklyk üçin niýetlenen hasapnamalar iki topara bölünýär:
- •Hasapnamalaryň bu topary ikä bölünýär:
- •37.Önümçilik harajatlary we olaryň toparlara bölünişi.
- •38.Bujgalter hasabatynyň düzüliş, tabşyrylyş we tassyklanyş tertibi.
- •Töleg talaplary bilen geçýän hasaplaşyklaryň hasaby.
- •Hasaplaşyklaryň bu görnüşiniň ady hasaplaşyklara iki subýektiň gatnaşýandygyny görkezýär:
- •41. Umumy önümçilik we umumy hojalyk çykdajylarynyň düzümi we hasaby.
- •42.Buhgalter resminamalarynyn dolanshygynyn gurnalyshy we hasaby.
- •43. Karzlaryň hasaby.
- •44. Kassa amallarynyň resminamalaşdyrylyşy we hasaby.
- •Bankyn kassasyna karhanalardan we telekecilerden bolek - satuw sowdanyň nagtpullaryny hasaplasyk hasapnamalaryna kabul etmek :
- •45.Onumchilik harajatlarynyn hasabynyn we onumlerin dushyan gymmatyny hasaplamaklygyn esasy usullary.
- •46.Hususy eyechilige gechirilyan karhanalryn buhgalter hasaby
- •49.Arzan bahaly we tiz konelyan zatlarynyn hasabynyn ayratynlyklary.
- •50. Buhgalter hasabynyň görnüşleri.
- •51. Materiallaryň gelip gowuşmagynyň we üpjün edijiler bilen hasaplaşyk hasaby.
- •52. Gymmatly kagyzlaryň we maliýe goýumlaryň hasaby.
- •53. Esaslyk maýanyň hasaby.
- •54.Ýörite maksatly hazynalaryň hasaby.
- •56. Tükelleme onuň görnüşleri we geçiriliş tertibi.
- •Şu aşakdaky ýagdaýlarda tükelleme hökmany tertipde geçirilýär:
- •Tükellemede kem çykan zatlar ilki bilen 84 “Gymmatlyklaryň ýetmezligi we zaýalanmagyndan ýitgiler” hasabynyň debetine şeýle ýazgy bilen eltilýär:
- •Soňra günäkär tölemeli edilen ýagdaýda
- •Önümçilik, aýlanşyk çykdajylarynyň ýa-da zyýanyň hasabyna ýapylanda:
- •57. Banklardaky walyuta we beyleki hasapnamalardaky amallaryn hasaby.
- •58. Oba hojalygy
- •59. Zähmet haky harajatlarynyň hasaby
- •60. Onumcilik harajatlaryn elementleri we kalkulasiya maddalary boyunca hasaby.
- •61.Işgärler b/n zähmet hak tölegi boýunça hasahlaşyklaryň sintetik hasaby
- •62. Bankdaky hasaplashyk hasapnamasyndaky geçyan amallaryn resminamalashdyrylshy we olaryn hasaby.
Töleg talaplary bilen geçýän hasaplaşyklaryň hasaby.
Töleg talaplary satyjynyň (potratçynyň) satyn alyja (buýruja) ugradan haryt material gymmatlyklarynyň, ýerine ýetirilen işleriň we hyzmatlyklaryň bahasyny talap etmek üçin banka tabşyrýan resminamasydyr.
Töleg talaplary satyjy (potratçy) tarapyndan olaryň hasaplaşyk hasapnamalary ýerleşýän bankyna tabşyrylýar. Töleg talaplary ýörite tassyklanan görnüşdäki blankda ýükler ugradylandan, işler we hyzmatlar ýerine ýetirilenden soň doldurylyp banka tabşyrylýar.
Töleg talaplary – tabşyryklary bilen geçýän hasaplaşyklaryň hasaby.
Töleg talaby – tabşyrygy hasaplaşyk resminamasy bolup, onda satyjynyň (tölegi alyjynyň) talaby we alyjynyň (töleýjiniň) özüne iberilen resmianamalaryň esasynda banka tölegi geçirmek üçin tabşyrygy görkezilýär.
Satyjy hasaplaşyk we ugradylan öňümleriň, ýerine ýetirilen işleriň, hyzmatlaryň, şeýle hem beýleki amallar boýunça pul geçirmäge degişli resminalamary bank edarasyna bermezden, göz-göni töleýj (haryt alyja) berilýär.
Hasaplaşyklaryň bu görnüşiniň ady hasaplaşyklara iki subýektiň gatnaşýandygyny görkezýär:
Satyjynyň (töleg alyjynyň) tölegi talap etmek boýunça;
Alyjynyň (töleýjiniň) hasaplaşyk hasapnamasyndan tölegi geçirmek üçin banka tabşyryk bermek boýunça.
Töleg talaby – tabşyrygy satyjy tarapyndan öz borçlaryny ýerine ýetirenden soň ýazylýar we haryt-ulag resminamalary bilen bilelikde alyja (töleýjä) iberilýär.
Alyjy (töleýji) töleg talapy-tabşyrygy barlanandan soň, oňa möhürni basýar, şeýle hem jogapkär işgärlere gol çekdirilip töleg geçirmek üçin berilýär.
Çekler bilen geçýän hasaplaşyklaryň hasaby.
Hasaplaşyk çekleri fiziki we ýuridiki şahslar tarapyndan töleg serişdesi hökmünde ulanylyp bilner. Olar ýerine ýetirilen işleriň, hyzmatlaryň, alnan harytlaryň gymmatyny tölemek üçin ulanylýar.
Çekler bilen hasaplaşyklarda tölegleri töleýjä çek beriji, tölegleri alyja (satyja) çek saklaýjy diýilýär.
Çek blankalary – berk hasabatly blankalara degişlidir. Olar banklarda balans daşgary N9871 “Berk hasabatly blankalar” hasapnamada hasaba alynýar.
Hasaplaşyk çekleri bank tarapyndan kepillendirilen bolmalydyr. Olaryň kepillendirilmesi onuň eýesi tarapyndan ýörite hasapnamada pul serişdelerini deponirlemek bilen amala aşyrylýar.
Müşderi hasaplaşyk çegini almak üçin bank bir ekzemplýarda arza berýär. Onuň gapdaly bilen N 741 “Hasaplaşyk çek kitapçalary we güwanamalar” hasapnamasynda pul serişdelerini deponirmelek üçin töleg tabşyrygy berilýär. Bu hasapnama passiw bolup, onuň kreditinde çekler boýunça hasaplaşyklar üçin kärhanalaryň, guramalaryň hasapnamalaryndan geçirilen pul serişdeleri görkezilýär, debetinde alnan harytlar, kabul edilen işler, hyzmatlar boýunça çykarylan pul serişdeleriniň möçberi görkezilýär. Şeýle hem N741 hasapnamanyň debetinde ulanylmadyk pul serişdeleriniň eýeleriniň hasaplaşyk hasapnamalaryna gaýtarylmagy görkezilýär.
41. Umumy önümçilik we umumy hojalyk çykdajylarynyň düzümi we hasaby.
1) Esasy onümçilik - haysy onümleri ondürmek üçin karhana doredilen bolsa sol onümleri ondüryan sehlerin, bolumleriň toplumy.
2) Komekçi onümçilik - karhananyň esasy onümçiliginde ulanylyan onümleri ondüryan sehlerin, bolumleriň we gulluklaryň jeminden emele gelyar. (abatlasdyrys, ulag, gurlusyk bolumleri we beyleki sehler).
3) Hyzmat ediji onümçilikler we hojalyklar-yasayys jay hojalygy, durmus hyzmaty, naharhanalar, çagalar bagy, sagaldys we beyleki bolümler.
Hereket edyan hasapnamalar mcyilnamasynda bu maksatlar Ucin su hasapnamalar goz onünde tutulandyrlar:
20 "Esasy Onumçilik" 23 "Komekçi Onumçilikler"
29 "Hyzmat ediji onumçilikler we hojalyklar"
Uç hasapnama hem aktiwdir. Bu hasapnamalarda onumiň düşýän gymmatyny kesgitlemek üçin maglumatlar toplanany üçin olara kalkulyasion hasapnamalar diyilyar. Bu hasapnamalaryň debeti boyunça hasabat dowründe yüze çykan serisdeleriň harçlanan möçberleri degişli hasapnamalaryň kreditinden alnyp gorkezilyar. Kreditlenýän hasapnamalaryň birnäçesi şulardyrlar - 02 "Esasy serişdeleriň; könelmesi", 05 "Maddy dal aktiwlerin konelmesi", 10 "Materiallar, 70 "Işgarler bilen zahmet hak boyunga hasaplasyklar", 69 "Durmuş atiyaçlygy we üpunçiligi boyunça hasaplasyklar" we beylekiler. Kalkulyasion hasapnamalaryň kreditinden, degisli kalkulirleme hasaplamalary gutarandan son, taýýar onumiň (işlerin, hyzmatlaryň)hakyky düşýän gymmaty harajatlaryň hasabyndan çykarylyar.
Esasy cykdajylar - haysy hem bolsa anyk onumiň onumçiligi tehnologiyasy bilen gos-goni bagly gykdajylar.
Gosmaca cykdajylar - önumçiligi dolandyrmak we ona hyzmat etmek bilen baglanysykly çykdajylar. Esasy çykdajylara onüm öndürilyan çig mallar we materiallar; onumçilik prosesinde işleyan işçileriň zahmet haky, tehnologiya maksatlaryna harçlanan yangyç » we energiya we s.m. çykdajylar.
Goni çykdajylar aýyň dowamynda ilkinji resminalaryň esasynda degisli hasaplamalaryň kreditinden 20 "Esasy onumçilik" hasapnamasynyň debetinde ýygnalyar.
Gytaklayyn çykdajylara ilki basda karhanany we onuň bölumlerini dolandyrys we hyzmat edis çykdajylary giryarler. Olar 25 "Umumyönümçilik çykdajylary" we 26 "Umumyhojalyk jykdajylary" diyip atlandyrylyan ýygnayjy-paýlayjy hasapnamalarda ýygnalýarlar.
Aýyň dowamynda bu hasapnamalaryň debetinde dürli gornüsji serişdeleriň harçlanmagyny degisji hasapnamalaryň kreditinden alyp ýazýarlar.
Aýyň ahyrynda 25 "Umumyönümçilik çykdajylary" hasapnamanyň debetindaki aylanşygy ayry-ayry sehler we önumçilikler, 26 "Umumyhojalyk çykdajylary" hasapnamasyny bolsa tutuş karhana boyunga jemleyarler. Umumy onümçilik we umumyhojalyk çykdajylaryň ýygnalan jemini bir gezeklik hasaplama arkaly, olaryh gytaklayyn gatnasygy bolan onümleriň arasynda paylayarlar we olary 20 "Esasy onümçilik" hasapnamasynyň debetine eltmek bilen doly hasapdan çykaryarlar. Netijede olarda galyndy galmayar we balansda gorkezilmeyarler.
Bu amal hasapnamalarda su yazgv bilen gorkezilyar: Dt 20 "Esasy onumçilik" Kt 25 "Umumyonümçilik cykdajylary" Kt 26 "Umumyhojalyk çykdajylary"
20 " Esasy onumçilik " hasapnamanyň debetinde ahli goni we gytaklayyn çykdajylar yygnalandan son tayyar onumleriň hakyky dusyan gymmatyny kalkulirleyarler (hasaplap çykaryarlar). Taýýar onümler ammarlara tabsyrylyar. Seylelikde onumçilik prosesi tamamlanyar.