- •2.Turkmenistanda telekeciligi osdurmek boyunca Dowlet syyasatynda hasabyn orny.
- •3. Kici we orta telekecilige dowlet goldawyny bermigin bas ugurlarynda buhgalter hasabunun ahmiyeti.
- •5.Maýa goýumlaryň we esasy serişdeleriňgirmegiň hasaby
- •7 .Hasap belliknamalary we olaryn gornusleri .
- •10. Esasy serişdeleriň könelmeginiň(amortizasiýanyň) hasaby
- •11. Byujet bilen hasaplasyklaryn hasaby.
- •12. ‘’Dürli bergidarlar we algydarlar bn hasaplashyklar ‘’ hasapci hasapnamalara bolunýär.
- •15. Maddy däl aktiwleriň hasaby
- •16.Material resurslary,onun bahalanyshy we toporlara bolunishi
- •17. Esasy serişdeleriň abatlanşynyň hasaby.
- •18.Buhgalter hasabynyn hasapnamalary we olaryn gurlushlary.
- •19. Önümçiligiň görnüşleri we olaryň buhgalter hasabynyň guralyşyna täsiri.
- •20. Önümçilik harajatlarynyň hasabynyň umumy şekili.
- •21.Maliye netijeleri hakyndaky hasabat we onuň esasy görkezijileriniň häsiýetnamasy.
- •23. Maksatlary we gurluşlary boýuça hasapnamalaryň toparlara bölünilişi.
- •24. Türkmenistanda hasaby halkara ulňewlerine geçmekligiň zerurlygy.
- •25. Hojalyk hasabynyň görnüşleri
- •26.Buhgalter hasabynyň gurluş formalary
- •27.Esasy serişdeler olaryň baglanyşy we toparlara bölünşi
- •28. Pul serişdeleriniň hereketi barada hasabat
- •29.Baş buhgalteriň hukuklary we borçlary
- •30.“Buhgalterçilik hasaba alyş we maliýe hasabaty hakyndaky“ Türkmenistanyň kanuny onyň mazmuny we ähmiýeti.
- •31.Buhgalter hasabynyň hasapnamalar meýilnamasy
- •36. Ykdysady mazmunlary boýunça hasapnamalaryň toparlara bölünişi.
- •Kärhananyň serişdelerini hasaplamaklyk üçin niýetlenen hasapnamalar iki topara bölünýär:
- •Hasapnamalaryň bu topary ikä bölünýär:
- •37.Önümçilik harajatlary we olaryň toparlara bölünişi.
- •38.Bujgalter hasabatynyň düzüliş, tabşyrylyş we tassyklanyş tertibi.
- •Töleg talaplary bilen geçýän hasaplaşyklaryň hasaby.
- •Hasaplaşyklaryň bu görnüşiniň ady hasaplaşyklara iki subýektiň gatnaşýandygyny görkezýär:
- •41. Umumy önümçilik we umumy hojalyk çykdajylarynyň düzümi we hasaby.
- •42.Buhgalter resminamalarynyn dolanshygynyn gurnalyshy we hasaby.
- •43. Karzlaryň hasaby.
- •44. Kassa amallarynyň resminamalaşdyrylyşy we hasaby.
- •Bankyn kassasyna karhanalardan we telekecilerden bolek - satuw sowdanyň nagtpullaryny hasaplasyk hasapnamalaryna kabul etmek :
- •45.Onumchilik harajatlarynyn hasabynyn we onumlerin dushyan gymmatyny hasaplamaklygyn esasy usullary.
- •46.Hususy eyechilige gechirilyan karhanalryn buhgalter hasaby
- •49.Arzan bahaly we tiz konelyan zatlarynyn hasabynyn ayratynlyklary.
- •50. Buhgalter hasabynyň görnüşleri.
- •51. Materiallaryň gelip gowuşmagynyň we üpjün edijiler bilen hasaplaşyk hasaby.
- •52. Gymmatly kagyzlaryň we maliýe goýumlaryň hasaby.
- •53. Esaslyk maýanyň hasaby.
- •54.Ýörite maksatly hazynalaryň hasaby.
- •56. Tükelleme onuň görnüşleri we geçiriliş tertibi.
- •Şu aşakdaky ýagdaýlarda tükelleme hökmany tertipde geçirilýär:
- •Tükellemede kem çykan zatlar ilki bilen 84 “Gymmatlyklaryň ýetmezligi we zaýalanmagyndan ýitgiler” hasabynyň debetine şeýle ýazgy bilen eltilýär:
- •Soňra günäkär tölemeli edilen ýagdaýda
- •Önümçilik, aýlanşyk çykdajylarynyň ýa-da zyýanyň hasabyna ýapylanda:
- •57. Banklardaky walyuta we beyleki hasapnamalardaky amallaryn hasaby.
- •58. Oba hojalygy
- •59. Zähmet haky harajatlarynyň hasaby
- •60. Onumcilik harajatlaryn elementleri we kalkulasiya maddalary boyunca hasaby.
- •61.Işgärler b/n zähmet hak tölegi boýunça hasahlaşyklaryň sintetik hasaby
- •62. Bankdaky hasaplashyk hasapnamasyndaky geçyan amallaryn resminamalashdyrylshy we olaryn hasaby.
25. Hojalyk hasabynyň görnüşleri
Hojalyk isinin analizi geçirilende, onuň yzygiderli amala asyrylysyndan goybenlen önümiň möçberinden, düzüminden, görnüşlerinden, hilinden yerleşdirilişinden onuň sazlaşykly goyberilişinden, önümiň önümçilige düşýän gymmaty, peydanyň möçberi, düşewüntlilik aylanşyk serisdelerinin aýlanyşy, töleg ukyplylygy we beyleki netijeliligi hasiyetlendiryän görkezijilere garaşly bolup duryandyr .
Hojalyk isinin analizi geçirilende, onuň öňünde şu aşakdaky esasy wezipeler duryar.
1) . Düzülen meyilnamanyň dartgynlylygyny barlamak;
2) Kärhananyň meyilnamasynyň yerine yetirilşine, goyberilen önümiň düzümine, hiline, sazlaşykly goyberilişine baha bermek;
3) Meyilnama geçen hasabat ýyl bilen deňeşdirilende bar bolan tapawudyň sebäbini anyklamak ;
4) Geçirilen analiziň netijesi boyunça kärhanada geljekde önümiň mukdaryny köpeltmage, hilini gowulandyrmaga, sazlaşygy kadalaşdyrmaga we satylyan önümiň mukdaryny kopeltmage täsir edip biljek ulanylmadyk mümkinçiligi takyklamak.
Kärhananyň işine deslapky baha berlende onuň esasy görkezijileri boyunça 5-10 yylyň dowamynda ösüş depgini deňeşdirip baha berilmelidir.
Sonuň üçin kärhanada hojalyk işi analiz geçirilende möhöm gorkezijilerin hemmesi boyunça meyilnamalaryň dogrulygy, haýsy derejede onuň yerine yetirip boljaklygy, kärhananyň ol işi amala aşyrmaga mümkinçiligi doly barlanmalydyr.
Meyilnamalary yerine yetirmek üçin kärhanalarda yeterlikli mukdarda döwre bap esasy serişdeler, yokary derejeli zähmet öndürijiligini gazanyp biljek isgiler we inzener - tehniki işgärler, yeterlik derejede bökdençsiz işlär yaly material - tehniki üpjünçilik zerurdyr.
Kärhananyň hojalyk işiniň esasy görkezijilerine deslapky baha berilende, kooperasiya boyunça gelyan yarym fabrikatlaryň gelşiniň sertnamalar boyunça dolulygyny barlamaly.
Umuman kärhananyň işine deslapky baha berilende hojalyk işiniň analiziniň esasy kesgitlemeli meselesi şol görkezijiler boyunça bar bolan ulanylmadyk mümkinçilikler hasap-hesip üsti b/n esaslandyryp geljekde ätiýäçlyk görnüşinde hasaba almakdyr.
26.Buhgalter hasabynyň gurluş formalary
Buhgalter hasabynyn formasy diyip karhanada hasap yoretmeklik iigin ulanylyan sintetik we analitik hasabyh, ozara baglansykly registrleriň, islenip tayyarlanylyan we maglumat beriji tablisalaryň toplumyna duşinilyar. Ayry-ayry registrleriň biri-birlennden gorü§leri mazmunlary we beyleki alamatlary boyunça tapawutlanyandyklaryna garamazdan,olar dine bir gorkezmeklige yardam etman, eysem hasap maglumatlaryny jemlemage, sintezlemage hasabaty doldurmaklyk üçin tayyar gornüsinde bermeklige mumkinçilik doredyan yeketak ulgamy emele 6getirmelidirler. Olary bir ulgama birlesdiryan zat hasaplarda jübüt yazgy prinsipine esaslanyan hasap yoredişiň yeke-tak metodikasy, yeke-tak tehnikasy we ulgamyň doran yeri we taryhy emele gelen şertlerdir.
Dolandyrys, ahli ulgamy yaly, hasabyň formasy hem taryhy taydan yuze gykypdyr, osüpdir, kamillesipdir, yitip yok bolupdyr we beylekileri has kamilleri bilen galşyrylypdyr. Meselem, has gadymy we hemmeler tarapyndan ykrar edilen buhgalter hasabynyn formalarynyh biri L. Paçoli tarapyndan 1494 yylda oz " Hasaplar we yazgylar baradaky traktatynda " beyan eden kone italiyan formasydyr. Bu forma üç depderden durupdyr.
-Memorialdan ( gündelik yatlama depderi ).
- Zurnaldan ( hasap yazgylary bilen hronologik registr )
- Baş depderden (ahli hasaplary, galyndylary we aylanşyklary ozünde jemläp saklayar).
Hasabyn hut su formasy bar bolan sowda aragatnasyklary arkaly beyleki yurtlarda has giňden yayrady.
Soňra kone italiyan formasynyň esasynda dürli milli formalar yuze çykdylar - fransuz, taze italiyan, nemes, amerikan, rus. Olar ) dine bir biri-birlerinden dal-de eysem baslangyç kone italiyan formasyndan hem tapawutlanypdyrlar. Hasabyň milli formalarynyň kamillesmegi olaryň has kop dürli gornüsleriniň emele gelmegine we eyyam beyleki, tehnologik alamatlary boyunça bolunmegine ) (klassifikasiyasyna) getirdi - şahmatlayyn, integral, üçleyin, logismografiya. Bu formalar şeyle hem tutuşlayyn buhgalter hasabynyň osüşinňi taryhy aspekti prof. Y. W Sokolowyň islerinde düypli owrenildi. we beyan edildi, ayratyn hem onuň " Buhgalter hasabynyn ösüşiniň taryhy" diyen kitabynda (m. " Maliye we statistika, 1985 y) bu mesela uly üns berilyar.
Turkmenistanda hazirki zamanda buhgalter hasabynyn su formalary ulanylyarlar: memorial - order, Zurnal - order, awtomatlaşdyrylan we yonekeyleşdirilen Formalaryh şu [ klassifikasiyasy Tiirkmenistanyň "Buhgalter hasaby hakyndaky" kanunda getirilipdir.